«Man on the Moon» — 1999-yilda Miloş Forman suratga olgan badiiy film bölib, komik Endi Kaufman hayoti haqida. Kaufman rolini Jim Carrey ijro etadi. Filmga nomini R.E.M. guruhining Kaufmanga bağişlangan «Man on the Moon» qöşiği bergan.
Film Kaufmanning bolaligidan boşlab tungi klublar va uni maşhur qilgan telekörsatuvlargaça bölgan yölini kuzatadi. Filmda Kaufmanning öziga xos içki hazillari, firibgarliklari, hazil-mutoyibalari va voqealariga alohida eʼtibor qaratiladi, xususan, uning restler Jerri «Qirol» Lounler bilan köp yillik «duşmanligi» va besönaqay klub qöşiqçisi Toni Klifton obrazini ijro etişi.
Film tijorat jihatidan muvaffaqiyatli bölmagan va tanqidçilardan aralaş baho olgan bölsa-da, Carrey öyini uçun tanqidçilar eʼtirof etgan va «Trumanning şousi» uçun olingan mukofotdan keyin ketma-ket ikkinçi marta «Oltin globus» mukofotini qölga kiritgan.
1Rollarda
Jim Carrey, Danny DeVito, Courtney Love
2Syujet
Endi Kaufman tungi klublarda çiqiş qiladigan artist bölib, u muvaffaqiyatsizliklarga uçraydi, çunki…
Endi Kaufman tungi klublarda çiqiş qiladigan artist bölib, u muvaffaqiyatsizliklarga uçraydi, çunki tomoşabinlar komediya kutişadi, lekin u bolalar qöşiqlarini kuylaydi va odatiy hazillarni aytişdan boş tortadi. Tomoşabinlar Kaufmanda haqiqiy isteʼdod yöqligiga işona boşlaganda, uning ilgari uyatçan bölgan «çet ellik» obrazi toşlar qadalgan kostyum kiyib, Elvisni aynan takrorlaydi. Tomoşabinlar Kaufman ularni aldaganini tuşunib, olqişlar bilan portlaydi.
Kaufmanga isteʼdod qidiruvçi agent Jorj Shapiro eʼtibor qaratadi, u uni öz mijozi qilib oladi va darhol «Taksi» serialiga suratga oladi. Kaufman situatsion komediyalarni yoqtirmasligi sababli bu unga katta yoqmaydi. Pul, şuhrat va özining stend-ap teleşousi bölişi haqidagi vaʼdaga köra Kaufman rolga rozi böladi va özining «çet ellik» obrazini Latka Gravas ismli mexanikka aylantiradi. U yaşirinça bu şouni yomon köradi va ketişni xohlaşini bildiradi.
Tungi klubga taklif qilingan Shapiro qöpol va baqiriq qöşiqçi Toni Klifton çiqişiga guvoh böladi, Kaufman uni «Taksi»da mehmon rolига taklif qilmoqçi böladi. Kulisada Shapiro bilan şaxsiy uçraşuvda Klifton quyoş közoynagini yeçadi va aslida u Kaufman ekanini körsatadi. Klifton — Kaufman va uning ijodiy hamkori Bob Zmuda yaratgan «yomon qahramon» obrazidir.
Saturday Night Live şousida çiqişi bilan Kaufmanning şuhrati oşadi, lekin şuhrat bilan boğliq muammolar paydo böladi. Jonli çiqişlarida tomoşabinlarga uning ğalati antikomediyasi yoqmaydi va ular uni Latka sifatida çiqişni talab qilişadi. Bir çiqişida u tomoşabinlarni ataylab jahlga soladi va «Buyuk Getsbi»ni boşidan oxirigaça ovoz çiqarib öqiydi. Kaufman «Taksi» suratga oliş maydonçasida Klifton obrazida paydo bölib, suratga oliş maydonçasidan çiqarib yuborilgunça tartibsizlik qilişda davom etadi. U Şapiroga, tomoşabinlarni qanday qilib öynatişni heç qaçon bilmasligini, «öz ölimini sahnalaştiriş yoki teatrni yoqişdan boşqa» yölni bilmasligini aytadi.
Kaufman rестler bölişga qaror qiladi, lekin «yomon qahramon» obrazini taʼkidlaş uçun u faqat ayollar bilan kuraşadi (yollangan aktrisalar bilan) va ğalaba qozonganidan keyin ularni haqorat qilib, özini «jinslararo kuraş çempioni» deb eʼlon qiladi. U özi bilan kuraşgan ayollardan biri Linn Margulis bilan sevgi munosabatiga kirişadi va ular örtasida romantik munosabatlar boşlanadi. Uning kasbiy muammolari ABC telekanalining «Juma» komediya şousi jonli efirida çiqiş qilayotganda kuçayadi, çunki Kaufman öz replikalarini aytişdan boş tortadi.
Kaufman ommaviy ravişda rестling yulduzi Jerri Lounler bilan duşmanlaşadi va u Kaufmanni «haqiqiy rестling bellaşuvi»ga çaqiradi, Kaufman bunga rozi böladi. Lounler Kaufmanni osonlik bilan yengadi va unga jiddiy jarohat yetkazganga öxşaydi. Lounler va jarohatlangan Kaufman (böyin korsetida) NBC telekanalining «Keç tun Devid Letterman bilan» dasturida sulh tuziş uçun paydo bölişadi, lekin buning örniga duşmanlik kuçayadi va ular bir-birini haqoratlaşadi. Lounler Kaufmanni uradi, Kaufman esa köplab haqoratli sözlarni aytib, Lounlerga qahva sepadi.
Kaufman buning uçun javobgarlikni öz zimmasiga oladi, çunki tomoşabinlar uning ringdagi hazillaridan çarçagani uçun ularning ovozi bilan SNL şousidan çiqarib yuboriladi. Shapiro Kaufman va Lounlerga, ular aslida eng yaxşi döstlar bölib, butun bu duşmanlikni hazil uçun uyuştirganini hisobga olib, ularning endi heç qaçon birga işlamasligi kerakligini maslahat beradi. Keyinçalik Shapiro Kaufmanga qönğiroq qilib, «Taksi» yopilganini aytadi. Shapiro umidsizlikka tuşadi, lekin Kaufman umuman taşvişlanmaydi.
Komediya klubidagi çiqişdan keyin Kaufman Linnga, Zmudaga va Şapiroga qönğiroq qilib, unda nodir şakldagi öpka saratoni taşxisi qöyilganini va tez orada ölişi mumkinligini aytadi. Ular buga dastlab işonmaydi, bu Kaufmanning yana bir hazili deb öylaşadi, Zmuda esa ölimni sahnalaştiriş ajoyib hazil bölişini aytadi. Yaşaş uçun vaqt qolmagaç, Kaufman özi orzu qilgan joy — «Karnegi-xoll»da çiqiş qilişga kelişib oladi. Çiqiş unutilmas muvaffaqiyat bilan ötadi, uning çöqqisi şu böladiki, Kaufman butun auditoriyani sut va peçenye uçun taklif qiladi. Uning soğliği keskin yomonlaşganda, umidsizlikka tuşgan Kaufman Filippinga şifobaxşlar yordamida tibbiy möjiza izlab boradi, lekin bu aldov ekanini bilib, taqdir ironiyasiga kulib qöyadi. Şundan köp ötmay u vafot etadi. Kaufmanning dafn marosimida döstlari va yaqinlari uning videoyozuvi bilan birga «Bu döstona dunyo» qöşiğini kuylaşadi. Bir yildan keyin, 1985-yilda, Toni Klifton The Comedy Store klubining boş sahnasida Kaufmanga bağişlangan tribyutda «I Will Survive» qöşiğini ijro etadi. Zmuda zalda bölib, bölayotgan voqealarni kuzatadi.
3Aktyorlar tarkibi
Jim Carrey — Endi…

Jim Carrey — Endi Kaufman
Courtney Love — Linn
Danny DeVito — Jorj Shapiro
Paul Giamatti — Bob Zmuda
Jerry Becker — Stenli Kaufman (ota)
Lesley Lyles — Janis Kaufman (ona)
Michael Kelly — Maykl Kaufman
Doris Eaton Travis — Elinor Gould
«Taksi» serialining asl aktyorlaridan bir neçtasi, jumladan Marilu Henner, Judd Hirsç, Christopher Lloyd, Carol Kane va Jeff Conaway epizodlarda özlari sifatida suratga tuşgan.
Endi Kaufman rolu uçun Kevin Spacey, Edward Norton, John Cusack va Hank Azaria sinovdan ötgan. Lounler rolи uçun WCW rестleri Glenn Gilbert, rестling muxlislariga köproq Disco Inferno nomi bilan taniş, körib çiqilgan.
4Mukofotlar va nominatsiyalar
2000 — Berlin kinofestivalining eng yaxşi rejissyorlik uçun «Kumuş ayiq» mukofoti (Miloş Forman), şuningdek…

2000 — Berlin kinofestivalining eng yaxşi rejissyorlik uçun «Kumuş ayiq» mukofoti (Miloş Forman), şuningdek «Oltin ayiq» uçun nominatsiya
2000 — eng yaxşi erkak roli — komediya yoki myuzikl uçun «Oltin globus» mukofoti (Jim Carrey), şuningdek eng yaxşi film — komediya yoki myuzikl uçun nominatsiya
2000 — eng yaxşi erkak roli — komediya yoki myuzikl uçun «Sputnik» mukofotiga nominatsiya (Jim Carrey)
2000 — AQŞ kino aktyorlari gildiyasining eng yaxşi erkak roli uçun mukofotiga nominatsiya (Jim Carrey)
2000 — MTV kanalining eng yaxşi erkak roli uçun mukofotiga nominatsiya (Jim Carrey)
2000 — eng yaxşi kinofilm qöşiği uçun «Grammy» mukofotiga nominatsiya (Peter Buck, Mike Mills, Michael Stipe, «The Great Beyond» qöşiği uçun)
5Işlab çiqariş
«Man on the Moon» filmi 1998-yil qişida Los-Anjelesda suratga olingan. Filmning suratga olinişi şu bilan…

«Man on the Moon» filmi 1998-yil qişida Los-Anjelesda suratga olingan. Filmning suratga olinişi şu bilan ajralib turadiki, Carrey qatʼiy Metod asosida öynagan va suratga oliş davomida ham maydonçada, ham undan taşqarida Kaufman obrazida qolgan. Carreyning rolga sadoqati şu darajaga yetdiki, unda ssenariyda bölmagan, avval Kaufmanning öziga xos bölgan odatlari va tiklari paydo bölgan. Boşqa misollar orasida Courtney Love Carreyning suratga oliş maydonçasida Toni Klifton obrazini öynaganda kiyimlariga «Limburger» pişloğini töldirgani haqida gapirgan, Kaufman ham öz çiqişlarida şunday qilgan edi.
6Saundtrek
Filmning saundtreki 15 ta qöşiqdan iborat bölib, ulardan 8 tasi R.E.M. guruhi tomonidan yozilgan. Ularning…
Filmning saundtreki 15 ta qöşiqdan iborat bölib, ulardan 8 tasi R.E.M. guruhi tomonidan yozilgan. Ularning prodyuserlari Pat McCarthy va R.E.M. bölgan. «Man on the Moon» qöşiği ham unga kiritilgan.
7Baholar
Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida film 121 ta şarh asosida 64 % tasdiqlaş reytingi va 10 ballik şkala…

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida film 121 ta şarh asosida 64 % tasdiqlaş reytingi va 10 ballik şkala böyiça 6,2/10 örtaça bahoga ega böldi. Tanqidçilarning sayt böyiça umumiy xulosasi şunday: «Jim Carrey Endi Kaufmanni dahşatli darajada aniq tasvirlaydi, bu esa „Man on the Moon“ni biografik filmlarning standart klişelaridan yuqoriga kötaradi». Oğirlikli örtaça bahoni hisoblaydigan Metacritic filmga 34 tanqidçi maʼlumotiga asoslanib 100 balldan 58 ball berdi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» degani.
8Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Человек на Луне (фильм, 1999)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.

