# Marie Antoinette
«Marie Antoinette» (ingl. Marie Antoinette) — 2006-yilgi tarixiy drama. Ssenariysi, rejissyorligi va prodyuserligi Sofiya Koppolaga tegişli. Antonia Freyzerning 2001-yilda çiqqan «Marie Antoinette: The Journey» biografiyasiga asoslangan film Mariya Antuanettaning Buyuk Fransuz inqilobi arafasidagi hayotini hikoya qiladi. Filmda Mariya Antuanetta rolida Kirsten Dunst, şuningdek Jeyson Şvartsman, Judi Devis, Rip Torn, Rouz Byurn, Asiya Argento, Molli Şennon, Şirli Xendersen, Denni Xyuston, Stiv Kugan va kinoga ilk marta çiqayotgan Jeymi Dornan kabi yulduzlar rol öynagan.
«Marie Antoinette»ning premyerasi 2006-yil 24-mayda Kann kinofestivalida bölib ötdi. Film u yerda «Oltin palma şoxi» uçun tanlovda iştirok etdi. Şimoliy Amerikada prokatga 2006-yil 20-oktabrda Sony Pictures Releasing kompaniyasi orqali çiqdi. Film tanqidçilardan aralaş va ijobiy baho oldi, prokatda esa örtaça natija körsatib, byudjeti 40 million dollar bölgan holda taxminan 60,9 million dollar yiğdi. «Marie Antoinette» 79-marta topşirilgan «Oskar» mukofotida eng yaxşi kostyum dizayni uçun sovrin oldi. Dastlabki qabulga qaramay, keyingi şarhlar asosan ijobiy böldi va film öşa vaqtdan beri kultga aylandi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Kirsten Dunst, Jason Schwartzman, Judy Davis
3Syujet
1770-yil. Mariya Antoniya Iozefa Ioganna Gabsburg-Lotaringskaya (Kirsten Dunst) — 14 yoşli, Avstriya…
1770-yil. Mariya Antoniya Iozefa Ioganna Gabsburg-Lotaringskaya (Kirsten Dunst) — 14 yoşli, Avstriya imperatritsasi Mariya Terezaning eng kiçik qizi. Onasi uni qarindoşi — Fransiya dofini Lyudovik XVI (Jeyson Şvartsman) bilan turmuş qurdirib, ikki davlat örtasida ittifoq tuziş uçun tanlagan.
Fransiya va Avstriya çegarasida ramziy marosim bölib ötadi. Anʼanaga köra, kelin begona saroyni eslatadigan hamma narsadan voz keçişi kerak. Bu nafaqat uning barça kiyimlari va şaxsiy buyumlari, balki döstlari va sevimli iti ham hisoblanadi. Frantsuz tomoniga ötuvçi çodirdan çiqqanida Mariya-Antoniya dofina Mariya-Antuanettaga aylanadi.
Köp ötmay Mariya-Antuanetta qirol Lyudovik XV (Rip Torn) va uning nevarasi, kelajakdagi eri — dofin bilan tanişadi. Saroy eʼtibori deyarli butunlay yoş juftlikka qaratilgan. Hayotga quvnoq va nozik munosabatda bölgan Mariya-Antuanetta deyarli doim xizmatkorlar va zodagon ayollar bilan öralgan böladi. Ularning hammasi ham unga döstona munosabatda emas, bu esa uni asabiylaştiradi. Hatto özi mustaqil kiyinişiga ham ruxsat berilmaydi, u nonuştani köp odam orasida qilişi kerak.
Fransiya saroyi intrigalarga töla. Saroyning katta qismi qirolning sevimlisi madam Dyubarriga nisbatan salbiy kayfiyatda. Past kelib çiqişi tufayli Dyubarri yuqori doiralarda böla olmasdi. Biroq Lyudovik XV uni aristokrat bilan turmuş qurdirib, graflik unvonini berdi va uni saroyga rasman taqdim etdi. Bu esa qirolning oilasini norozi qildi. Mariya-Antuanetta qirolning qizlari taʼsiriga tuşib, sevimliga nisbatan loqaydlik bildiradi. Dofinaning mavqei tobora barqarorsizlaşib boradi. Dyubarri va Mariya-Antuanetta örtasidagi munosabatlarni normallaştiriş uçun Avstriya saroyi aralaşişga majbur böladi, bu qirolni juda xursand qiladi.
Köp ötmay Mariya-Antuanetta yangi hayotga öra boşlaydi. U haşamatli köylaklar va poyabzal sotib olişda, turli şirinliklar va qimor öyinlarida tasalli topadi.
Dofin va uning ukasi navbatdagi ovga yiğiladi. Mariya esa unga, agar kelini Mariya-Jozefina (aslida Mariya-Tereza, Artua grafinyasi) undan oldin farzand körsa, özini haqorat qilingan his qilişini aytadi. Eri ovdan keyin bu masala bilan şuğullanişga vaʼda beradi. Fransiya qiroli maslahatçisiga Avstriya bilan ittifoqni buzmoqçi emasligini aytib, dofin va dofinani tekşiriş uçun şifokor çaqirişni buyuradi. Bepuştlikning sababi Lyudovik ekani maʼlum böladi. Biroq atrofdagilar baribir Mariya-Antuanettani ayblaşda davom etadi.
Mamlakatning iqtisodiy va siyosiy ahvoli yomonlaşgani sari dofina saroydan tobora uzoqlaşadi va uning hayot tarzi yanada gedonistik tus oladi.
1774-yil. Lyudovik XV vafot etadi va Lyudovik XVI Fransiyaning yangi qiroli böladi. Yangi qirol yoş va tajribasiz bölib, çet el uruşlariga, jumladan Amerika inqilobiga köp pul sarflay boşlaydi va bu bilan Fransiyaning qarzlarini oşiradi. Köp ötmay Mariya-Antuanetta öttiz yoşga töladi... (uning) ön sakkiz yoşini nişonlab, haşamatli ziyofat uyuştiradi. Mamlakatdagi kambağallik va norozilik kuçayib borişiga qaramay, u katta mablağ sarflaşda davom etadi.
1777-yil. Köp ötmay Versalga Mariya-Antuanettaning akasi, Iosif II keladi. U opasini ziyorat qilib, doimiy ziyofat va qimor öyinlaridan özini tiyişni hamda atrofidagi odamlarni özgartirişni maslahat beradi. Imperator Lyudovik bilan hayvonot boğida uçraşadi, u yerda qirol fil körsatadi. Iosif II jinsiy munosabatlarning «mexanikasini» qulflar va kalitlar misolida tuşuntiradi, çunki qirolning sevimli maşğulotlaridan biri qulf va kalit yasaş edi. Öşa keça qirol va malika birinçi marta birga bölişadi…
1778-yil 19-dekabr. Malika Mariya-Tereza ismli qizça tuğadi. Ona qizini özi emizmoqçi böladi, biroq bu odatlarga köra ruxsat etilmaydi. Kiçkina malika ösib boradi, Mariya-Antuanetta esa Lyudovik unga sovğa qilgan Kiçik Trianon şahar taşqarisidagi saroyida köproq vaqt ötkazadi. Şu paytda Mariyaning graf Ferzen bilan roman boşlanadi…
1780-yil. Mariya-Antuanettaning onasi Mariya Tereza vafot etadi. Onasining ölimi haqidagi xabar malikani qattiq larzaga soladi va içini böşatib qöyadi.
1781-yil 22-oktyabr. Mariya-Antuanetta öğil tuğadi — Fransiya dofini Lyudovik Iozef. Dofinning tuğilişi Versalda beqiyos quvonçga sabab böladi.
1789-yil. Fransuz inqilobi töliq kuçga kiradi va isyonçilar Parijdan Versalga yuriş boşlaydi. Zodagonlarning köpçiligi mamlakatdan qoçayotgan bir paytda Mariya-Antuanetta va uning eri qolişga qaror qilişadi. Olomon saroyga yetib boradi va qirollik oilasi ertasi kuni uni tark etadi. Filmning sönggi kadri — malikaning vayron bölgan yotoqxonasi.
4Mukofotlar
2006, Kann…
2006, Kann kinofestivali
mukofot
Fransiya milliy taʼlim tizimi mukofoti
nominatsiya
Oltin palma şoxi
2007, «Oskar»
mukofot
Eng yaxşi kostyumlar
2007, BAFTA
nominatsiyalar
Eng yaxşi kostyumlar
Eng yaxşi sanʼat rahbari ishi
Eng yaxşi grim
5Kassa
Filmning byudjeti 40 million dollarni taşkil etdi. Birinçi dam oliş kunlarida u 5 361 050 dollar yiğdi…
Filmning byudjeti 40 million dollarni taşkil etdi. Birinçi dam oliş kunlarida u 5 361 050 dollar yiğdi (8-örin). 2006-yil 20-oktabrdan 3-dekabrgaça prokatda bölgan film bir vaqtning özida 870 ta kinoteatrda eng köp seanslar bilan namoyiş etildi. Prokat davomida u dunyo böyiça 60 917 189 dollar yiğdi (yil yakunlari böyiça 93-örin), şundan 15 962 471 dollari AQŞda (yil yakunlari böyiça 131-örin) va 44 954 718 dollari dunyoning qolgan qismida.
6Şarhlar
2006-yildagi bir neça intervyuda Koppola filmning zamonaviy uslubni ongli ravişda tanlaganini, bu tarixiy…

2006-yildagi bir neça intervyuda Koppola filmning zamonaviy uslubni ongli ravişda tanlaganini, bu tarixiy şaxslarni insoniylaştiriş uçun kerakligini aytdi. U asl manba bilan katta badiiy erkinliklarga yöl qöyganini tan oldi va film faqat tarixiy faktlarga yönaltirilmaganini aytdi: «Bu tarix darsi emas. Bu talqin, hujjatlaştirilgan, ammo mavzuni boşqaça yoritiş istagim bilan mustahkamlangan».
Film Kann kinofestivalidagi matbuot uçun birinçi namoyişlarida ham olqişlarga, ham baʼzi huştaklarga sazovor böldi. Bir şarhlovçining fikriça, bu baʼzi fransuz jurnalistlarining rejim parçalanişini yetarliça tanqid qilmagani uçun xafa bölganidan kelib çiqqan bölişi mumkin. Biroq kinotanqidçi Rojer Ebert matbuot namoyişida aslida bir juft jurnalistgina huştak çalganini va ommaviy axborot vositalari bu voqeani sensatsiyaga aylantirganini tuşuntirdi. U huştak çaliş Yevropada köproq uçraşini va baʼzan kimdir filmni siyosiy notöğri deb hisoblaganda qilinişini aytdi.
«Marie Antoinette» tanqidçilarni ikkiga böldi: şarhlar kuçli maqtovdan tortib ötkir tanqidgaça özgarib turdi (asosan tarixiy noaniqliklar va zamonaviy saundtrekka qaratilgan). Rotten Tomatoes saytida filmning maʼqullaş reytingi 57 %ni taşkil etadi. Bu reyting asosan Şimoliy Amerika şarhlariga asoslangan bölib, 217 ta şarh va örtaça 6.10/10 bahoga tayanadi. Saytning tanqidçilar konsensusi şunday deydi: Boy obrazlar va jasur saundtrek bu filmni köpçilik tarixiy dramalardan ajratib turadi. Aslida, Koppolaning halokatga uçragan malika haqidagi tasavvurida uslub syujet va qahramon rivojlanişidan töliq ustun turadi. Metacritic filmga 37 ta tanqidçiga asoslangan 100 ballik örtaça vaznli 65 ball berdi, bu umuman olganda ijobiy şarhlardan dalolat beradi. CineMedia söragan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça şkala böyiça örtaça «C» baho berişdi.
People jurnalining kinotanqidçisi Liya Rozen şarhida yozdi: «Marie Antoinette»ning siyosiy kontekst yöqligi köpçilik tanqidçilarni xafa qildi. Uning tarixiy biografik filmi pop-klipga öxşaydi, unda Kirsten Dunst 18-asrning halokatga uçragan fransuz malikasi rolida ösmir qaroqçi kabi harakat qiladi va «zör bolalar» klubining yetakçisi bölişga intiladi. Rojer Ebert filmga törtdan tört yulduz berdi. U «men öqigan bu film haqidagi har bir tanqid uning nozik sehrini buzardi va romantik hamda fojiaviy ötkirligini öquv filmi darajasiga tuşirardi» deb yozdi. «Bu Sofiya Koppolaning uçinçi filmi bölib, markazida dunyo örtasida yolğiz qolgan ayol turadi. Bu dunyo seni faqat işlatişni biladi, lekin qadrlaş va tuşunişni bilmaydi».
Filmga Fransiyada tanqidiy qabul umuman olganda ijobiy böldi. Fransuz kino saytida AlloCiné filmga 21 ta professional tanqidçi şarhiga asoslangan 4/5 umumiy baho berdi. Fransuz savdo jurnali Le Film Français tanqidçilarning uçdan bir qismi filmga eng yuqori bahoni berganini yozdi — «Oltin palma şoxiga loyiq». Kinotanqidçi Mişel Simment ham filmni Oltin palma şoxiga loyiq deb baholadi.
Filmga ijobiy şarh bergan tanqidçilar orasida Le Journal du Dimançe gazetasidan Daniel Attali bor edi. U filmni «haqiqiy möjiza, ajoyib ranglar, his-tuyğular, aql bilan» deb atadi. Le Parisien gazetasidan Fransua Vey film kulgili, optimistik, jasur va bir söz bilan aytganda, ikonoborça deb topdi. Fransuz Rolling Stone naşridan Filipp Pomye his-tuyğular ziyoratgohiga aylangan hokimiyat olami birinçi his-tuyğular va Mariya-Antuanettaning taʼsirçan dramasiga, ösmirlik davriga eng nozik nigoh bölib qolganini yozdi. Les Cahiers du cinéma jurnali muharriri Frodon Koppolani ösmirlarning begonalaşuvini ajoyib tasvirlagani uçun maqtadi.
Salbiy şarhlar orasida Le Monde gazetasidan Jan-Lyuk Duen «Marie Antoinette»ni «kitsç va rok-(q)oqi» deb taʼriflab, uning anaxronizmlarini ataylab namoyiş etişini yozdi. Score naşridan Aleks Masson filmning ssenariysi köpinça şunçalik suyultirilganini aytdiki, u Versal sahnalariga bağişlangan Vogue maxsus soniga aylanib qolgan.
Fransuz tanqidçilarini «Marie Antoinette»dagi real tarixiy voqealar va şaxslarning erkin tasviri bezovta qildi. Film XVIII asr qirollik hayotining haşamatini aks ettiriş uçun Versalda suratga olingan bölsa-da, baʼzi tanqidçilar Koppolaning öşa davr musiqasini zamonaviy musiqa bilan aralaştirgani, masalan, The Cure va The Strokes kabi artistlar saundtreklarini işlatgani bilan kelişa olmadi yoki buni tuşuna olmadi. Şuningdek, u nega rasmiy qadimiy poyabzal bilan Converse krossovkalari kabi zamonaviy buyumlarni aralaştirganini ham ular tuşunmadi. Bir tarixçi esa, bu narsalar çalğitişi mumkin bölsa-da, «ular yoş ayolning isyonini ham aks ettiradi: u hafsalasi pir bölgan, zerikkan, yakkalangan, şunga qaramay doim köz öngida bölgan», deb tuşuntiradi. Real davr bilan zamonaviylikning şunday aralaşuvi sahnasi: Mariya-Antuanetta va döstlari dökonlarni kezib, haşamatli şirinliklar, şampan, kiyim, poyabzal va zeb-ziynatlardan bahramand böladilar. Bu sahna Bow Wow Wow guruhining «I Want Candy» qöşiği ostida bölib ötadi.
«Le Figaro» gazetasida tarixçi Jan Tulard filmni «Gollivud sousi bilan Versal» deb atadi. U film parik, yelpiğiç va pirojnoe köpligi, gullar simfoniyasi bilan közni qamaştirişini, ammo baʼzi qöpol xatolar va ataylab qilingan anaxronizmlarni yaşirişini aytdi. LʼInternaute jurnalida Evelin Levr, tarixçi va Mariya-Antuanetta mutaxassisi, filmni «tarixiy haqiqatdan uzoq» deb taʼriflagan. U filmda Mariya-Antuanetta obrazida tarixiy işonçlilik va psixologik rivojlaniş yetişmasligini yozdi: «Aslida u pirojnoe yeb, şampan içiş bilan vaqtini ötkazmagan! Bu filmda Mariya-Antuanetta 15 yoşdan 33 yoşgaça bir xil». U yana «Barry Lyndon» va «Qirol Jorjning jinnisi» kabi eng yaxşi tarixiy filmlar işonçlilikka erişgan, çunki ularning rejissyorlari öşa davr madaniyatiga çuqur kirib borgan, deb fikr bildirdi.
7Saundtrek
Saundtrekka 1980-yillardagi yangi tölqin ijroçilari — New Order, The Cure, Siouxsie and the Banşees, Bow Wow…

Saundtrekka 1980-yillardagi yangi tölqin ijroçilari — New Order, The Cure, Siouxsie and the Banşees, Bow Wow Wow, Adam and the Ants, şuningdek zamonaviyroq The Radio Dept, Aphex Twin, Dustin ÖHalloran va The Strokes kompozitsiyalari kiradi. Şu bilan birga, baʼzi sahnalarda barokko davri musiqasi ham yangraydi. Uni Jan-Filipp Rameau (Jean-Philippe Rameau) yozgan («1er Menuet pour 'Les Guerriers et les Amazones', 2eme Menuet», «Tristes apprets, pales flambeaux», «Tristes apprets, pales flambeaux»).
Gang of Four — «Naturalʼs Not In It»
Dustin ÖHalloran — «Opus 17»
Windsor for the Derby — «The Melody of a Fallen Tree»
The Radio Dept. — «I Donʼt Like It Like This»
Aphex Twin — «Jynweythek Ylow»
«Ar Florissan» — «1er Menuet pour 'Les Guerriers et les Amazones', 2eme Menuet» (Rameauning «Galant Hindiston» operasidan)
The Radio Dept. — «Pulling Our Weight»
Air — «Il Secondo Giorno Instrumental»
The Radio Dept. — «Keen On Boys»
Carolyn Sampson va Ex Cathedra — «Aux lagueurs dʼApollon» (Rameauning «Platée» operasidan)
Dustin ÖHalloran — «Opus 23»
Bow Wow Wow — «I Want Candy»
Siouxsie and the Banşees — «Hong Kong Garden»
Bow Wow Wow — «Aphrodisiac»
Bow Wow Wow — «Fools Rush In»
The Cure — «Plainsong»
New Order — «Ceremony»
Squarepuşer — «Tommib Help Buss»
Phoenix — «Ou Boivent Les Loups»
Adam and the Ants — «Kings of the Wild Frontier»
Aphex Twin — «Avril 14th»
The Strokes — «What Ever Happened»
Agnes Mellon (titrlarda körsatilmagan) va «Ar Florissan» — «Tristes apprets, pales flambeaux» (Rameauning «Kastor va Polluks» operasidan)
Dustin ÖHalloran — «Opus 36»
The Cure — «All Cats are Grey»
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Мария-Антуанетта (фильм, 2006)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
