Mary Kom

Maʼlumotlar Bollywood Hungama saytidan olingan.

Omung Kumar Sanjay Leela Bhansalining «Saawariya» (2007) filmida badiiy rahbar sifatida işlayotganda, rejissyorlik debyuti uçun bir vaqtning özida ikkita ssenariy yoza boşlagan. Lekin ulardan heç biri suratga olinmagan. Şundan söng u ssenariy muallifi Saiwyn Quadrasdan birinçi filmi uçun ayol biografik qahramon izlaşni söragan va «heç bir aktrisa rad etmaydigan rol» bölişini taʼkidlagan. U «kimningdir karyerasidagi “Mother India” kabi film» yaratmoqçi bölganini qöşimça qilgan. Rani Laxmi Bai va Angliya qiroliçasi I Yelizaveta kabi tarixiy şaxslar muhokama qilingan, lekin ular Kumarni ilhomlantirmagan. Quadras beş martalik jahon boks çempioni Mary Komning nomini taklif qilgan, u köplab yutuqlariga qaramay öşa paytda Hindistonda notaniş edi. Kumar Komning yutuqlari haqida eşitgaç, uning mavjudligini bilmagani uçun özini noqulay his qilganini tan olgan. Keyinçalik Quadras Mary Kom uçun ssenariyni Kumarga olib kelgan va u şu film bilan rejissyorlik debyutini qilişga qaror qilgan.

Sportga qiziqqan Quadras 2011-yilda filmning ssenariysini yozişni boşlagan, bu ish ikki yil davom etgan. Quadras ssenariy yozişni boşlagan yilda Komning menejeri orqali u bilan uçraşuv taşkil qilgan. Kumar Komdan ruxsat söraş uçun Manipurga borgan. Dastlab Kom bu taklifdan hayratga tuşgan, çunki sport, ayniqsa ayollar boksi Hindistonda unçalik maşhur emas edi. Şunga qaramay, u ğoyadan ilhomlangan edi.

Film uçun tadqiqot onlayn maʼlumotlar va gazeta arxivlari kabi mavjud manbalar orqali olib borilgan. Komning videolari tadqiqotda muhim rol öynagan. Muallif uning biografiyasi böyiça bir neça bor telefon va elektron poçta orqali suhbatlaşgan. Quadras va Kumar bilan muloqotda Kom hayotining tafsilotlarini oçiq aytgan va ssenariyga sezilarli hissa qöşgan. Şu bilan birga, Quadras eng katta qiyinçiligi filmni haqqoniy va kinematografik qiliş, lekin hujjatli filmga öxşatmaslik ekanini aytgan. Şu sababli u filmni Komning ayol sportçi sifatida otasi, siyosat va uzoq tanaffusdan keyin qaytiş bilan boğliq qarşiliklarga duç kelgan kuraşlarini körsatadigan tarzda yozgan. Karan Singh Rathore

Dialoglarni Ramendra Vaşişth yozgan. Film Komning dastlabki kuraşlari va onalikdan keyingi qaytişi davrini körsatadi. Uning beşinçi jahon boks çempionligi va London Olimpiadasi filmda körsatilmagan, çunki şartnoma Komning hayotini 2008-yilgaça tasvirlaşga ruxsat bergan. Şartnoma imzolangan vaqtda Kom London Olimpiadasiga hali saralanmagan edi. Şunga qaramay, film dramatik taʼsir uçun bir neça kinematografik erkinliklarni olgan.

2012-yilda Bhansali bilan uçraşuvda Kumar unga film haqida gapirgan; u bu Bhansalining imzoli asarlariga zid bölgan kino ekanini tuşuntirgan. Şunga qaramay, Bhansali hikoyani eşitişni xohlagan va loyihaga ham iştiyoq bilan qaragan. Ssenariyni eşitgaç, u unga yoqqanini aytib, filmni prodyuserlik qilişga darhol rozi bölgan. Viacom18 Motion Pictures va Bhansali özining Bhansali Productions kompaniyasi orqali filmni birgalikda işlab çiqarişga kelişgan. Biroq Kumarning hamkasblari Manipurda joylaşgan filmni tomoşabinlar qanday qabul qilişiga şubha bilan qaragan. Bu xavotir 2012-yilgi Yozgi Olimpiada öyinlaridan keyin, Kom bronza medali yutgaç, yöqolgan. Uning ğalabasi şuningdek, uning avvalgi yutuqlarini ham yorqin körsatgan. Film işlab çiqilayotgani haqidagi xabar ommaviy axborot vositalarida tarqalgaç, işlab çiqaruvçilar film 2011-yildan, Olimpiadadan ança oldin işlab çiqilayotganini va sönggi muvaffaqiyatga taʼsir qilmaganini aniqlaştirgan. Press Trust of India agentligiga bergan intervyusida Bhansali filmni «noyob tajriba» deb atagan, çunki «tirik odamlarning biografiyasiga asoslangan filmlar kam», şuningdek, loyiha bilan hamkorligidan faxrlanişini bildirgan va hikoya şunçalik ilhomlantiruvçi bölganidan yuragiga yetib borganini qöşimça qilgan.

Boş rol uçun Kumar va Bhansali uçun birinçi tanlov Çopra bölgan. 2012-yil noyabr boşida ommaviy axborot vositalarida Çopra filmda rol öynaş böyiça muzokaralarga kirişgani haqida xabarlar paydo bölgan, u dastlab buni rad etgan. Şu oyning oxirida uning rolga tasdiqlangani eʼlon qilingan. U dastlab personajning talablari, jumladan maşğulotlar, muşak quriş va sportni örganiş sababli filmdan şubhalangan. Keyinçalik Kumarning unga bölgan işonçi tufayli rozi bölgan. Çopraning tanlanişi bahsli bölgan, çunki baʼzilar Komga öxşaş körinişga ega, Şimoli-Şarqiy Hindistondan bölgan aktrisa bu rolga köproq mos kelişini aytgan. Rejissyor esa filmga keng auditoriyaga yetib boradigan yirik yulduz kerakligini va öşa mintaqadan nomaʼlum aktrisani tanlaş filmning kölamini kamaytirib, Komning hikoyasini kattaroq tomoşabinga yetkaziş maqsadiga zid bölişini aytgan. Çopraning tomoşabinlar orasidagi maşhurligi va işonçliligini taʼkidlab, Kumar şunday degan: «Menga nafaqat qobiliyatli aktrisa, balki millionlab tomoşabin bilan aloqa örnata oladigan odam ham kerak edi». Mary Kom Çopraning tanlanişini himoya qilgan va uni rol uçun «mukammal tanlov» deb hisoblagan. Daily News and Analysis bilan intervyusida Kom Çopraning rol uçun eng yaxşi aktrisa ekanini aytgan va uning tanasi boksyorniki kabi yaxşi tuzilgan ekanini qöşimça qilgan.

Aksinça, casting direktorlari Şruti Mahajan va Paragg Mehta yordamçi aktyorlarni tanlaş uçun bir neça oy davomida prosluxka ötkazgan. 2013-yil may oyida ommaviy axborot vositalarining keng qismi Danny Denzongpaga Komning murabbiysi Narjit Singh rolini taklif qilinganini xabar qilgan. Şu örinda Komning murabbiysi roli uçun Sunil Thapa tanlangan. Darşan Kumar Komning eri, futbolçi Onler Kom roli uçun hayotining uç bosqiçini aks ettiruvçi uçta turli körinişda ötkazilgan bir qator prosluxkadan keyin tasdiqlangan. Komning otasi roli uçun Milliy drama maktabi professori Robin Das tanlangan.

Suratga oliş boşlanişidan oldin Çopra uç oy tayyorgarlik körgan. Tayyorgarlikka boksyor tanasini şakllantiriş va sportni örganiş kirgan. Unga maşğulot beriş uçun Samir Jaura çaqirilgan. Öşa paytda u «Krriş 3» (2013) filmi uçun dublyaj qilayotgan va «Gunday» (2014) filmida suratga olinayotgan edi. Şunda Jaura maşğulotlar uzilmasligi uçun uning suratga oliş joylariga birga borişga qaror qilingan. Jaura Komni uçrata olmagan bölsa-da, uning videolaridan foydalanib tana harakatlarini örgangan va Çopra uçun maşğulot dasturini tuzgan; Çopra 2013-yil aprelda maşğulotlarni boşlagan. U boksyor tanasini oliş uçun qattiq maşq qiliş qiyin ekanini aytgan. Unga kam uglevodli, yuqori oqsilli parhez buyurilgan. «Qiz bölib, bunday muşaklarni quriş juda qiyin edi. Mary 15 yilda qilgan işni men uç oyda qilişim kerak edi», deb u Deccan Chronicle bilan intervyusida aytgan.

Çopra film uçun maşğulotlarga boşqa majburiyatlaridan ön beş kunlik tanaffus olgan. U Gouadagi bungalosiga köçib ötib, u yerda kuniga beş soat maşq qilgan. Oğirlik va sirkulyar maşğulotlardan söng u boks bilan şuğullanişni talab qilgan. Keyinçalik boks uning kundalik maşğulotlarining bir qismiga aylangan. Komning murabbiylari unga uning öziga xos boks uslubini örgatgan. Çopra boksyor gaplaşiş emas, balki boksyor böliş kerakligini tuşuntirib, şunday degan: «Boksni örganiş bu din edi. Bugun men qoidalarni, tana holatini, oyoq harakatini bilaman, urişim va himoyalanişim mumkin. Men bu öyinni bilaman».

Çopra Mary Komni ilhomlantiruvçi hikoya tufayli juda öziga xos va şaxsiy film deb topgan va rolga adolat qiliş uçun özini majburlaganini aytgan. U filmga otasining ölimidan kelgan qayğusini singdirganini oçiq aytgan: «Men bu filmni hayotimning eng oğir paytida, otam vafot etganidan tört kun ötib boşladim. Butun qayğum, hammasini bu filmga siğdirdim. Ruhimning bir qismi unga kirgan». Daily News and Analysis bilan intervyusida Çopra Komga öxşay olmagani uçun uni taqlid qilişga harakat qilmaganini, asosiy maqsadi Komning ruhi va şaxsiyatini ifodalaş ekanini aytgan. 2013-yil iyulda Çopra Komning vatani Manipurga borib, uning hayoti haqida köproq bilib olgan. Tadqiqotining bir qismi sifatida u Kom va uning oilasi bilan uç-tört kun birga yaşagan, boks akademiyasi va çerkovga borgan. Kom şunday degan: «U Manipurga kelganida boksni yaxşi bilardi, şuning uçun men unga ona va xotin sifatida maslahat berdim, uyimni va kasbimni qanday boşqarganim, oilam bilan qanday yaşaşim haqida gapirdim — qisqasi, u mening oilaviy hayotimning turli tomonlarini bilib oldi». Komning hind va meyteylon tillaridagi talaffuzini töğri oliş uçun Çopra boksyorning yozib olingan suhbatlarini tinglagan.

Darşan Kumar öz personajini «rağbatlantiruvçi er» deb taʼriflagan, u Komning hayotidagi maʼnaviy tayanç. U bu rolni qarama-qarşi şaxsiyatlar tufayli qiyin deb topgan. Çopradan farqli ölaroq, Kumar filmdan oldin Onler Kom bilan uçraşmagan. U asosan Komning işlab çiqaruvçilarga bergan videolaridan foydalangan, bu esa personajining nozik jihatlarini tuşunişga yordam bergan. Bu rol uçun u meyteylon talaffuzini örganişi kerak bölgan, bu Xaryanvi bölgani uçun unga qiyin bölgan. Rolga mos köriniş uçun Kumar 12 kilogramm vazn yöqotgan va uç oy davomida qatʼiy parhez — grillangan tovuq va yoğsiz baliq oqsili bilan ovqatlangan.

Işlab çiqariş dizaynini Kumarning rafiqasi Vanita olib borgan. Manipurda suratga oliş rejalari xavfsizlik sabablari bilan bekor qilingaç, Manipurga öxşaş joylarni topiş böyiça keng tadqiqot ötkazilgan. Qidiruv Himoxal-Pradeş ştatidagi Manalida tugagan, u yerda ştatning katta qismi qayta yaratilgan. Vanita Komning Kangathei qişloğidagi bolalik uyini körsatiş uçun dekoratsiya örniga haqiqiy binodan foydalangan. U Manipurning körinişi va ruhini Dharamşala va Manalida qayta yaratgan.

Qidiruv davomida Vanita Komning bolaligi va turmuşga çiqqandan keyin yaşagan uylarga öxşaş ikkita uyni topgan. Haqqoniylik uçun uy Komning uyidagiga öxşaş buyumlar bilan töldirilgan, masalan, mahalliy past örindiqlar va Manipurdan olingan töqilgan pardalar. Komning barça mukofotlari saqlanadigan alohida trofey xonasi bölgani uçun şunga öxşaş xona yaratilgan. Devorlarga Injil iqtiboslari yozilgan. Töy sahnasi uçun Dharamşaladagi XIX asrga oid çerkov tanlangan. Vanita «kinematografik haqiqiylik Bhansalining dekoratsiyalari uluğvorligidan boşqaça tajriba böldi» deb qayd etgan. Biroq u Komning maşq qilgan xarob zalini qayta yaratiş qiyin bölganini aytgan. Kam jihozlangan va devorlariga suv sizib tuşadigan joy tanlangan. U dekoratsiyalar sunʼiy yaratilgan emas, balki haqiqiy his qilinişi kerakligini aytgan. Kostyumlarni Işa Mantry va Rajat Tangri loyihalagan. Tangri mahalliy kiyimlarda işlatiladigan matolarni örganiş uçun Manipurga borgan. Tangri Komning bolalik fotosuratlaridan foydalanib, anʼanaviy kiyimlardan sportiv kiyimlargaça bölgan liboslarni yaratgan. Filmdagi Komning töy sahnasi uçun Tangri uning töy libosining aynan nusxasini yaratgan.

Xollivudda işlaydigan Mark Garbarino Çopraning grim rassomi bölgan. Dastlab ular protez grim yordamida uni Komga aynan öxşatmoqçi bölişgan. Çopra AQŞda protez sinovidan ötgan, unda şarqiy-osiyolik köriniş uçun qovoqlari qalinroq qilingan. Biroq yakuniy natija işlab çiqaruvçilarga yoqmagan. Şuningdek, protez oğir jangovar sahnalarda uşlab turilmagan. Keyinçalik Çopraning körinişi postprodyuser bosqiçida vizual effektlar bilan yaratilişi haqida xabar berilgan. Lekin natijalar qoniqarsiz bölgan va bu ğoya ham taşlab yuborilgan. Çopra şunday degan: «Biz köp narsani sinab kördik — vizual effektlar, protezlar, grim, lekin bu juda sunʼiy körindi. Şunda biz taşqi, kosmetik tomonni emas, balki filmning mohiyatini olib ötişga qaror qildik». Keyinçalik Çopraning «Agneepath» (2012) filmidan beri grim rassomi bölgan Uday Şirali yollangan. Boks jarohatlarini yaratiş uçun grim rassomi Subhaş Şinde işga olingan. Uning eng katta qiyinçiligi jang izlarini imkon qadar haqiqiy körsatiş bölgan, bu juda köp vaqt va tafsilot talab qilgan. U şunday degan: «Har bir zarba yoki çandiq haqiqiy körinişi, ekranda vaqt ötişi bilan rangi va körinişi özgarişi kerak edi va grim yordamida yasalgandek körinmasligi kerak edi». U teri jarohatlari haqida köproq biliş uçun kasalxonalarga borib tadqiqot olib borgan. Fon musiqasini Rohit Kulkarni yozgan.

Asosiy suratga oliş 2013-yil 17-iyunda Mumbaydagi Filmistan studiyasida boşlangan. Ommaviy axborot vositalari xabar berişiça, dekoratsiyalar tayyor bölib, Çopra allaqaçon maşq qilayotgan paytda suratga oliş Filmistanda oldinroq boşlanişi kerak edi, lekin Çopraning otasi vafot etgandan keyin suratga oliş rejalari töxtatilgan. Bhansali Çopraga suratga oliş kutişi mumkinligini va yöqotişi sababli biroz dam olişini aytgan; biroq aktrisa darhol suratga olişni boşlaşni talab qilgan. Operator Keiko Nakahara suratga oliş davomida qölda uşlanadigan kameradan foydalangan. Jang sahnalarini xoreografiya qiliş uçun sport koordinatori Robert Miller yollangan. Miller jang sahnalari xoreografiyasiga yordam beriş uçun Qöşma Ştatlarning London Olimpiadasidagi yordamçi murabbiyi Kristi Xolbertni jalb qilgan. Boks sahnalarini haqqoniy qiliş uçun işçi guruhning baʼzi aʼzolari, jumladan Kumarning özi, jang sahnalarini suratga oliş uçun zarur sport tuşunçasiga ega böliş maqsadida boksni örgangan. Dastlab işlab çiqaruvçilar boks sahnalarini suratga oliş uçun aktyorlardan foydalanib, ularni boksga örgatişni rejalaştirgan. Keyinçalik ular bu amalga oşmasligini va köp vaqt talab qilişini tuşunişgan. Şuningdek, agar Çopra va uning raqiblari haqiqiy boksyor bölmasa, natija yetarliça işonarli körinmasligini öylaşgan. Şundan söng tabiiyroq köriniş va işonarli tasvir uçun boks sahnalarini suratga olişga professional boksyorlar yollangan. Boks sahnalarini suratga oliş Çopra uçun qiyin bölgan, çunki u bir neça marta jarohat olgan; u şunday deydi: «Ular haqiqiy boksyorlar edi va ular soxta zarba berişni bilmasdi, sizni haqiqatan urişlari kerak edi. Şuning uçun men köp urildim va bu juda oğir edi».

Ikkinçi suratga oliş davri 2014-yil mart oxirida, Çopra boşqa film majburiyatlarini tugatgandan keyin Manalida boşlangan. Suratga olişdan oldin Çopra muşak quriş uçun qaytadan maşq qilişi kerak edi. Bhansali unga rol uçun jismoniy holati va çaqqonligi yetarli bölişini taʼminlaş maqsadida bir oydan ortiq davom etadigan batafsil jadval tuzgan. Bozorda sahna suratga olinayotganda sahnaga ön mingdan ortiq odam yiğilgan. Xavfsizlik çoralari çeklangan bölgani uçun olomon nazoratdan çiqqan, bu joy köp aholi yaşaydigan hudud deb hisoblanmagan. Çopra vanidan tuşganda, baʼzi muxlislar unga yaqinlaşişga urinib, umumiy nazorat yöqolgan. Natijada suratga oliş töxtatilgan va butun guruh joyni tark etişga majbur bölgan. Manalidagi suratga oliş 2014-yil aprel boşigaça davom etgan, keyin Dharamşalaga köçirilgan. Dharamşalada jang sahnasini suratga olayotganda Çopra közidan jarohat olgan, grim jamoasi uni taʼsirliroq körsatiş uçun kuçaytirgan. Dharamşaladagi suratga oliş 2014-yil 19-aprelgaça davom etgan. Film ikki yil davomida 57 kun suratga olingan. Filmni Rajeş G. Pandey Bhansali bilan birga montaj qilgan.

Filmning saundtreki Şaşi Suman va Şivamm Pathak duetining yettita original qöşiğidan iborat, matnlarini Praşant Ingole va Sandip Ssingh yozgan. Fon musiqasini Rohit Kulkarni yaratgan. Ovozlarni Vişal Dadlani, Arijit Singh, Sunidhi Çauhan, Mohit Çauhan, Salim Merchant va Divya Kumar ijro etgan. Çopra özining hind tilidagi play-back qöşiqçilik debyutini allaʼ «Çaoro» bilan qilgan. Saundtrek 2014-yil 4-avgustda Zee Music Company tomonidan çiqarilgan. «Salaam India» qöşiği 2014-yilgi Osiyo öyinlarining rasmiy qöşiği bölgan, öyinlar Janubiy Koreyada ötkazilgan.