Mayabazar

Telugu va tamil versiyalari uçun aktyorlar tarkibi

«Pathala Bhairavi» (1951) filmining muvaffaqiyatidan söng «Vijaya Productions» kompaniyasi «Sasirekha Parinayam» (1936) — «Mayabazar» nomi bilan ham tanilgan — filmini moslaştiriş uçun texnik guruhni tanladi. Xalq ertagi «Sasirekha Parinayam»ning sakkizinçi moslaşuvi bölgan bu film studiyaning birinçi mifologik filmi edi.

K. V. Reddi «Mayabazar»ning ssenariysini yozib, uni rejissyor sifatida suratga oldi; unga Singeetam Srinivasa Rao yordam berdi, prodyuserlari esa «Vijaya Productions» studiyasidan Nagi Reddi va Çakrapani bölişdi. Tayyorgarlik va aktyorlarni tanlaş uçun deyarli bir yil sarflandi. Pingali Nagendrarao syujet, ssenariy va qöşiq matnlari ustida işladi. Filmning musiqasini Ghantasala yaratdi, operator esa Marcus Bartley böldi. «Mayabazar»ni monteaj qilişni C. P. Jambulingam va G. Kalyanasundaram bajardi; Madhavapeddi Gokhale va Kaladhar filmning rassomlari bölişdi.

Film telugu va tamil versiyalarida suratga olindi, har birida biroz boşqaça aktyorlar tarkibi bilan. Tamil versiyasida Abhimanyu rolini Gemini Ganesan ijro etdi, telugu versiyasida esa bu rolni Akkineni Nageswara Rao öynadi. Tamil versiyasida ham Savitri boş ayol rolda qoldi, uning qahramoni esa Sasirekha örniga Vatsala deb nomlandi. Tamilça versiyada qahramonning yoş davrini Saçu ijro etdi. N. T. Rama Rao «Sonta Ooru» (1956) filmidagi kiçik rolining salbiy qabul qilinişidan keyin Krişna rolini öynaşdan tortinib yurgan edi; K. V. Reddining iltimosi bilan rozi böldi, uning kiyimi va tana harakatlariga alohida eʼtibor qaratildi. «Mayabazar» Rama Raoning Krişna sifatida köp marta paydo bölgan rollarining birinçisi böldi. Rama Raoning beva xotini Lakşmi Parvathiyning aytişiça, Nagi Reddi va Çakrapani dastlab K. V. Reddining Rama Raoni Krişna rolini ijro etişga taklif qiliş ğoyasini rad etgan, biroq u ularni Rama Rao bu rolga mos ekanligiga işontirgan. Rama Raoning keng kökragi borligi sababli, K. V. Reddi Krişna qiyofasiga köproq mos kelişi uçun uni biroz torroq körsatişni taklif qildi. Rama Rao K. V. Reddining boşqa tavsiyalariga amal qilib, Krişna xarakterini tuşuniş va uni töğri namoyon etiş uçun «Mahabxarata», «Bxagavata» va boşqa puranalarni öqib çiqdi. S. V. Ranga Rao, intervyularda Nageswara Rao tomonidan filmning boş erkak qahramoni deb taʼriflangan, Ğatotkaça rolini ijro etdi.

Telugu versiyasida Gummadi va Mikkilineni mos ravişda Balarama va Karna rollarini ijro etişdi, Sita esa Sasirekhaning xizmatkori sifatida yordamçi rolda iştirok etdi. Relangi Duryodhananing öğli Lakshmana Kumara rolini öynadi; uning maşhurligi u va Savitri iştirokidagi qöşiqqa ilhom berdi. Allu Rama Lingaiah va Vangara Venkata Subbaiah Şakunining xizmatkorlari Sarma va Sastry rollarini ijro etişdi. Kançi Narasimha Rao Dvarakaga kirayotgan Ğatotkaçani töxtatadigan keksa odam qiyofasidagi Krişnani öynadi. Ovoz ijroçisi Madhavapeddi Satyam «Bhali Bhali Deva» qöşiğini kuylagan holda Daaruka rolida qisqa köriniş qildi. Ramana Reddi Ğatotkaça aşramida sehrgarlikni örgatadigan tantrik Çinnamayya rolini ijro etdi, Çadalavada va Nalla Ramamurthy esa uning şogirdlari Lambu va Jambu rollarini öynaşdi. Nagabhuşanam Satyaki rolini ijro etdi. Valluri Balakrişna Sarathi rolida suratga olindi va faqat filmning telugu versiyasida körindi.

Repetitsiyalar paytida K. V. Reddi aktyorlarning vaqtini sekundomer bilan ölçab, har bir sahnaning (qöşiqlar bilan birga) davomiyligini hisoblab çiqdi va şu orqali filmning umumiy uzunligini aniqladi. Bartleyning yordamçisi D. S. Ambu Rao filmni ssenariy va Bartleyning yoruğlik sxemasi böyiça suratga olinganini aytdi. «Lahiri Lahiri» qöşiği Çennaydagi Adyar daryosi qirğoğida suratga olingan. Uning oçiq havodagi sahnasi atigi 10–15 soniya davom etgan. Ambu Raoning sözlariga köra, şundan keyin Bartley oy nuri illyuziyasini yaratgan; bu hind filmi uçun birinçi holat bölgan. Nageswara Rao filmning suratga olinişi vaqtida jarohat olgan va u hamda Ranga Rao iştirokidagi jang sahnalari faqat uning tuzalişidan keyin suratga olingan; bu esa filmning çiqarilişini uç oyga keçiktirgan. Ganesan Abhimanyu ikkinçi qavat balkonidan sakraydigan sahnada Nageswara Raoning dublyori bölişga köngilli bölgan.

Asosiy texnik xodimlar va aktyorlardan taşqari, işlab çiqariş jarayonida yoruğlik ustalari, duradgorlar va rassomlardan iborat 400 kişilik guruh «Mayabazar» ustida işladi. Dvarakaga möljallangan dekor uçun Vauhini Studiosʼda, taxminan 50 × 60 futlik (15 m × 18 m) elektr bilan taʼminlangan maydonda, Madhavapeddi Gokhale va Kaladhar nazorati ostida 300 ta noyob miniatyura uy yaratildi. «Vivaha Bhojanambu» qöşiğidagi Ğatotkaçaning «laddu yeyiş» kadrlariga kerakli effektni oliş tört kun davom etdi. Butun qöşiq stop-motion animatsiya texnikasi yordamida suratga olingan. Ğatotkaça (Sasirekha qiyofasida) Lakshmana Kumaraning oyoğiga öz oyoğini bosadigan sahnada ifoda Savitriniki, bosayotgan oyoq esa xoreograf Pasumarthy Krişnamurthyniki bölgan; u oyoğiga soxta soç yopiştirib, uni rakşasnikiga öxşatgan.

«Srikarulu Devathalu», «Lahiri Lahiri», «Çoopulu Kalasina Subhavela» va «Neekosame» kabi törtta qöşiq uçun musiqa yozgandan söng, S. Rajeswara Rao loyihani tark etdi. Uning ketişidan keyin Ghantasala Rajeswara Raoning kompozitsiyalarini N. C. Sen Gupta va A. Krişnamurthy bilan birga orkestrlaştirib, yozib oldi va filmning qolgan musiqasini bastaladi.

Saundtrek albomida 12 ta qöşiq bor; telugu va tamil versiyalari uçun qöşiq matnlarini mos ravişda Pingali Nagendrarao va Thanjai N. Ramaiah Dass yozgan. Albomni A. Krishnan va Siva Ram aralaştirgan. Albom muhandisi N. C. Sen Gupta, orkestrlaştiruvçisi A. Krişnamurthy bölgan. P. Leela intervyusida qöşiqlaridan biri yozib oliş uçun 28 ta dubl talab qilganini aytdi, uning beşinçi qöşiğini esa Ghantasala yakunlagan. «Lahiri Lahiri» («Aaga Inba Nilavinile» tamil tilida) Mohanam ragasiga asoslangan.

«Vivaha Bhojanambu» («Kalyana Samayal Saadham» tamil tilida) 1950-yillardagi Surabhi Nataka Samajam spektakllarining matnlariga kuçli asoslangan bölib, ular 1940-yillardagi B. Nagarajakumari ijro etgan Janaki Sapadham xarikata yozuvlaridan taʼsirlangan edi. Nagarajakumari esa P. V. Das rejissyorligidagi «Sasirekha Parinayam» (1936) filmi uçun Gali Pençala Narasimha Rao bastalagan qöşiqdan ilhomlangan. Uşbu qöşiqning kuyi esa Charles Penrosening 1922-yildagi «The Laughing Policeman» qöşiğidan ilhomlangan bölib, Penrose uni Charles Jolly taxallusi ostida yozgan.

«The Hindu» gazetasining muxbiri M. L. Narasimhamning fikriça, «Mayabazar»da musiqa özining eng yoqimli şaklida yangradi. U qöşimça qilib, «Vivaha Bhojanambu» qöşiği boşqa kuyga asoslangan bölsa-da, Ghantasala unga «yangi hayot bağişlagan» deb yozgan.

«Mayabazar»ning telugu versiyasi 1957-yil 27-martda, tamil versiyasi esa ikki hafta ötib, 12-aprelda çiqarildi. Ikkala versiyaning ham plyonka uzunligi 5888 metr (19 318 fut) bölgan. Tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli bölgan «Mayabazar» 24 ta kinoteatrda 100 kun davomida namoyiş etildi va kumuş yubiley filmiga aylandi. Film çiqqanidan keyin Rama Raoning Krişna qiyofasidagi 40 000 ta rangli taqvim jamoatçilikka tarqatildi. «Mayabazar»ning telugu versiyasi 1965-yilda şu nomi bilan kannada tiliga dublyaj qilindi; u «Koçadaiiyaan» (2014) filmining dublyaj qilingani eʼlon qilinguniga qadar, 50 yil davomida kannada tiliga dublyaj qilingan oxirgi hind filmi bölib qoldi.

Dasari Narayana Rao keyinçalik filmni xuddi şu nom bilan qayta suratga oldi. «Mayabazar» 2007-yil 7-aprelda filmning 50 yilligi munosabati bilan Haydarobodning Public Gardens boğida, Andhra-Pradeş madaniyat bölimi, Film, TV va Teatr rivojlantiriş korporatsiyasi hamda Kinnera Art Theatres taşkil etgan tadbirda namoyiş etildi. Filmga aloqador bölgan Nageswara Rao va C. Narayana Reddi şu kuni taqdirlandi. Nageswara Rao Public Gardensʼdagi Lalitha Kala Thoranamʼda Raavi Kondala Rao yozgan kitobni taqdim etdi. Kondala Rao K. V. Reddining ssenariysi asosida film ssenariysini romanga aylantirgan.

Film tanqidçilardan, ayniqsa uning texnik guruhi ishi uçun ijobiy baholar oldi. 2006-yilda «The Hindu» gazetasining muxbiri W. Çandrakanth şunday yozgan: rejissyorning buyukligi şundaki, u barça qahramonlarni Ğatotkaça va Krişnadan taşqari, insonlarning barça kamçiliklarini namoyon etadigan oddiy odamlarga aylantirgan. Keyin u Yadava xonadoniga telugu muhitini kiritadi — öxşatiş, obrazlilik, maqollar, istehzo va hazil bilan töla. Natija — köz va ruh uçun ziyofat. Mana sizga «Mayabazar». Vijaysree Venkatraman 2008-yilda «The Hindu» uçun yozgan maqolasida bu yozgi Hollivud superqahramon filmlaridagi maxsus effektlar ajoyib bölganini, ammo uning fikriça, mifologik «Maya Bazar» [sic] öz sehrini yöqotmaganini taʼkidlagan va qöşimça qilgan: yarim-rakşas kulgili ravişda töy ziyofatini yakka özi yeb bitirişi hamon zavqli ekan, kuyov tomonidagi oçköz ikki kişining mebel va öjar gilam bilan navbatma-navbat urilişi esa meni qoyil qoldirgan. «The Hindu» film tanqidçisi M. L. Narasimham şunday yozgan: turli hind tillarida bir qança kinoversiyalar bölsa-da, 1957-yildagi «Vijaya Productions» studiyasining «Mayabazar»i özining hamma jihatlardagi mukammalligi uçun hali ham eng yaxşisi hisoblanadi. «The Times of India» gazetasiga köra, kuçli aktyorlar tarkibi va mustahkam ssenariy bilan bu film tomoşabinni mahliyo qiladi. Savitri, NTR [N. T. Rama Rao], ANR [Akkineni Nageswara Rao], SV Rangarao va Suryakantamni aytmasa ham böladi; ular öz qahramonlariga qatlamlar qöşadi. Tabiiyki, tili va dialoglari beqiyos. Baʼzi sahnalar şunçaki kulgili.

Vamsee Juluri 2013-yilda çop etilgan «Bollywood Nation: India through Its Cinema» kitobida yozgan: «Mayabazar»ning jozibasi uning syujetida ham, yulduzlarida ham bor. Ammo aktyorlik öyini, gözal qöşiqlar va dekorlardan taşqari, film telugu mifologik kinosining oltin davridagi qiziqarli xususiyatni ham oçib beradi: u dinning doktrinal nuqtai nazaridan unçalik muhim bölmagan narsa haqidagi hikoya. Juluri Ranga Raoning öyinini «kuçli va uluğvor» deb ham atagan. 2013-yil aprelida News18 «Mayabazar»ni har jihatdan «novatorlik namunasi» deb atadi. Ular operatorlik ishi va musiqasini maqtab, Rama Raoning «usul aktyori» sifatida mahoratini isbotlaganini yozgan. Saugata Bhaduri va Indrani Mukherjeening 2015-yildagi «Transcultural Negotiations of Gender: Studies in (Be)longing» kitobida esa «Mayabazar» erkaklik va ayollik bxavalari uçun stereotiplarni ham buzadi, ham saqlab qoladi, çunki bitta ayol aktyor Savitri hissiyotlarning ikkala töplamini ham ijro etadi, deb taʼkidlangan.

«Mayabazar» rangli qilingan birinçi telugu filmi böldi; uning audiosi monofonikdan DTS 5.1 kanalli tizimga ötkazilgan. 2007-yil noyabr oxirida haydarobodlik «Goldstone Technologies» kompaniyasi «Vijaya Vauhini Studios» işlab çiqargan 14 ta telugu filmga, jumladan «Mayabazar»ga dunyo böyiça negativ huquqlarini sotib oldi; ular bu filmlarni raqamli usulda rangli qiliş uçun qayta işlaşni niyat qilgan edi. «Goldstone Technologies»ning C. Jagan Mohan All India Radiödagi tajribasi unga filmning audiosini DTSga ötkaziş ğoyasini bergan. Audio tiklandi, tovuş effektlari qayta işlandi, buzilişlar bartaraf etildi va vokal ovozi kuçaytirildi; musiqaçilar filmning fon musiqasini bitta trek örniga yetti trekda qayta yozişdi.

Bir yarim yil davomida 165 kişidan iborat guruh işladi; Mohan inson terisiga öxşaş ohang yaratiş uçun 180 000 soya rangidan foydalandi va 16,7 million soyali rang texnologiyasini qölladi. Kiyim va zeb-buyumlarni böyaşdan taşqari, Mohan «Vivaha Bhojanambu» qöşiği va finaldagi töy sahnasini eng qiyin ketma-ketliklar deb atadi va rangli versiyadan keyin ovqatlar haqiqiyroq körinişi kerakligini aytdi. Töy sahnasi haqida Mohan şunday tuşuntirgan: «Yölakka soçilgan har bir atirgul barglari rangda böyalişi kerak edi. Bundan taşqari, finaldagi har bir kadrda köplab aktyorlar bor. Texnik tilda biz teri tuniga, kiyimga, zeb-buyumlarga va hokazolarga işlatiladigan rang töplamlarini turli niqoblar deb ataymiz. Agar bitta personajga beş-oltita niqob işlatilgan bölsa, kadrda köplab aktyorlarning borligi şunçalik köproq ish talab qilgan». Çop etiş sifatini saqlaş uçun rangli qayta işlangan versiyadan uçta qöşiq («Bhali Bhali Deva», «Vinnavamma Yaşodha» va «Çoopulu Kalisina Subha Vela») hamda köplab sheʼrlar olib taşlandi.

Taxminan ₹7,5 crore (2010-yilgi kurs böyiça taxminan 1,7 million AQŞ dollari) raqamlaştiriş byudjeti bilan «Mayabazar» 2010-yil 30-yanvarda Andhra-Pradeşdagi 45 ta kinoteatrda rangli holda çiqarildi. Rangli versiyani R. B. Çoudary özining «Super Good Films» işlab çiqariş bannerida tarqatdi. Raqamli qayta işlangan versiya çiqarilişi vaqtida faqat Nageswara Rao, Gummadi Venkateswara Rao, Mikkilineni Radhakrişna Murthy va Sita aktyorlar tarkibidan tirik qolgan edi. Rangli versiya ijobiy şarhlar oldi va tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli böldi. «The Hindu» muxbiri M. L. Narasimham yangi versiyani «maqtovga loyiq, ammo ruhi yöq» deb atadi va qöşimça qilib yozdi: «Asl (qora-oq) filmning DVDsini topib tomoşa qiling, şunda siz ANR [Akkineni Nageswara Rao]ga qöşilasiz; u «Mayabazar» haqida gapirganda bir marta: “Qanday ajoyib kadrlar edi!” deb yuborgan».

2010-yil 29-yanvardagi hukumat buyruğiga köra, qayta işlangan versiya köngiloçar soliqdan ozod qilingan, ammo kinoteatr egalari buyruqning haqiqiyligiga işonç hosil qilmagani uçun töliq narxni undirişgan. «Mayabazar»ning muvaffaqiyatiga qaramay, Mohan qolgan 14 ta filmni qayta işlamaslikka qaror qildi; uning aytişiça, negativ huquqlarini telekanallarga sotgan köpçilik prodyuserlar ularni nazoratdan çiqarib yuborgan, şuningdek, u huquqiy va mualliflik huquqi masalalarini körsatgan.

«Film Heritage Foundation» 2015-yil martda 1931–1965-yillardagi bir qança boşqa hind filmlari qatorida «Mayabazar»ni ham tiklaş işlarini boşlaşini eʼlon qildi; bu işlar Hindiston va xorijda xalqaro standartlarga muvofiq amalga oşiriladi. Fond raqamli rangga böyaşga qarşi çiqib, ular «asl holatni tiklaşga, yaʼni usta yoki ijodkor filmni qanday körgan bölsa, şunday holda saqlaşga işonişlarini» bildirdi.