«Medium Cool» — 1969-yilda Haskell Wexler tomonidan öz ssenariysi asosida suratga olingan va rejissyorlik qilgan amerikalik badiiy film. Badiiy va hujjatli epizodlarni birlaştirgan bu film teleyangiliklar operatori haqida bölib, u 1968-yil avgustda Çikagodagi AQŞ Demokratik partiyasi qurultoyi paytidagi noroziliklar bilan boğliq voqealar girdobiga tuşib qoladi.
Film AQŞning Milliy film reyestriga kiritilgan va «Yangi Gollivud» kinosining yorqin namunalaridan biri hisoblanadi. U Amerika rejissyorlar gildiyasining eng yaxşi rejissura uçun mukofotiga nomzod bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Robert Forster, Verna Bloom, Peter Bonerz
3Syujet
Voqea 1968-yil yozida, Robert Kennedi öldirilganidan keyin va prezidentlik saylovi arafasida Çikagoda sodir…
Voqea 1968-yil yozida, Robert Kennedi öldirilganidan keyin va prezidentlik saylovi arafasida Çikagoda sodir böladi. Jon Kassavetis — teleoperator bölib, ovoz operatori Gas bilan birga yangiliklar dasturi uçun syujetlar suratga oladi. Ularning reportajlari orasida yöl-transport hodisalari, jinoyat xronikasi va köça noroziliklari bor. Axloqiy masalalar suratga oliş guruhini eng oxirgi örinda qiziqtiradi, Gas esa özini «magnitofonning davomi» deb his qiladi. Şunga qaramay, sodir bölayotgan voqealar Jonni kasbga bölgan munosabatini özgartirişga majbur qiladi. Bir kuni u qora tanli taksiçi Frenk haqida telekörsatuv uçun syujet suratga oladi: Frenk uning maşinasida kimdir qoldirgan, 10 ming dollar solingan hamyonni qaytargan edi. Bu esa politsiyada şubhalar uyğotadi va noroziliklarda iştirok etayotgan döstlarining tuşunmovçiligiga sabab böladi. Jon Frenk bilan yana gaplaşiş uçun şaharning qora tanlilar mahallasiga kelganda, Frenkning döstlari unga bosim ötkazadi va uning reportajlari qora tanlilarning muammolariga eʼtibor bermayotganini ayblaydi. Işda esa Frenk uning yozuvlari köp oylar davomida politsiya va FBRga uzatilayotganini bilib qoladi, bu esa uning noroziligiga sabab böladi; şuningdek, u rahbariyat halol taksiçi haqidagi reportaj tufayli norozi bölganidan işdan böşatilganini ham aniqlaydi.
Bir vaqtning özida yolğiz yoş ona Eylin va uning 13 yoşli öğli Xarold haqidagi çiziq rivojlanadi; Xarold kaptarlarga qiziqadi. Bir kuni Jon Xaroldni öz maşinasi yonida köradi va unga bola nimanidir öğirlagandek tuyuladi; u bolani quvadi, bola esa savatçani tuşirib yuboradi. Savatda kaptar çiqadi va Jon savatçadagi manzil böyiça kaptarni qaytariş uçun bolaning uyini topadi. U Eylin bilan tanişadi; Eylin Ğarbiy Virjiniyadan kelgan, sobiq öqituvçi ekan. Xarold otasi Vetnamda ekanini aytadi, lekin keyinroq maʼlum böladiki, otasi oilani taşlab ketgan. Jon bilan Eylin örtasida simpatiya paydo böladi, garçi Jonning allaqaçon Rut ismli hamşira qiz dösti bölsa-da. Jon endi Eylin va Xarold bilan köproq vaqt ötkaza boşlaydi. Şu orada u AQŞdagi prezidentlik kampaniyasi arafasida ötadigan Demokratik partiya qurultoyini suratga oliş uçun yangi ish topadi.
Ziyofatdan qaytgaç, Jon Eylinni uning uyi hovlisida öpadi, buni Xarold köradi. Eylin Xaroldni uyda topolmaydi va butun tun uni izlaydi. Ertalab u politsiya va noroziliklar töla şaharda aylanib yuradi hamda namoyişçilarni şafqatsiz tarqatiş manzarasiga guvoh böladi. U Jonni qidiradi, u esa qurultoyda böladi. Nihoyat ular uçraşib, maşinaga ötirişadi (parallel ravişda Xaroldning uyga qaytganligi körsatiladi). Böm-böş yölda Jon maşinani boşqara olmay daraxtga uriladi. Radiodan eşitilgan xabarlarga köra, bu halokatda u oğir jarohat olib, kasalxonada yotadi, hamrohi esa halok bölgan. Yöldan ötayotgan oila halokat joyini fotoapparatga tuşirib, öz yölida davom etadi. Şuningdek, yöl ustida operator ham suratga olib turgan supa örnatilganligi körinadi.
4Yaratilişi
Filmning nomi Marshall McLuhanning 1964-yilda çop etilgan «Understanding Media» kitobiga borib taqaladi, unda…

Filmning nomi Marshall McLuhanning 1964-yilda çop etilgan «Understanding Media» kitobiga borib taqaladi, unda muallif televideniyeni «sovuq» media (ingl. cool medium) deb atagan.
Allaqaçon maşhur kinooperator va 1967-yilgi «Oscar» sovrindori bölgan Wexler özining film suratga olişni istagan va loyihaga 800 ming dollar sarflagan. U Xarold va uning onasi Eylin haqidagi «The Concrete Wilderness» («Beton çöli») nomli film suratga ola boşlagan — bu materiallarning faqat bir qismi keyinçalik «Medium Cool»ga kiritilgan, u esa 1968-yil Çikagodagi siyosiy vaziyat haqida bayonotga aylangan. Wexler reporter rolini John Cassavetesga taklif qilmoqçi bölgan, ammo oxir-oqibat rolni Robert Forster ijro etgan. Filmdagi aksariyat aktyorlar keng tanilmagan edi, bu esa unga hujjatli suratga oliş hissini qöşgan.
Yalanğoç tana tasvirlari tufayli (ehtimol muallifning siyosiy pozitsiyasi sababli ham) film çiqqandan keyin X reytingi berilgan, ammo 1970-yilda u R reytingiga almaştirilgan.
Film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçradi va Wexler keyinçalik rejissyor sifatida hujjatli kinoga eʼtibor qaratdi, garçi badiiy filmlarda operator sifatida işlaşni davom ettirgan va yana bir marta «Oscar» mukofotiga sazovor bölgan.
5Baholar
Filmga tanqidçilar ijobiy baho berişgan: Rotten Tomatoes saytida uning maʼqullaş darajasi 27 ta şarhga…

Filmga tanqidçilar ijobiy baho berişgan: Rotten Tomatoes saytida uning maʼqullaş darajasi 27 ta şarhga asoslanib 96 % ni taşkil etadi.
The New York Times uçun yozgan şarhida Vincent Canby filmni «ğazablangan, texnik jihatdan yorqin» (an angry, technically brilliant movie) deb atagan, uning ulkan vizual taʼsirga ega ekanini (a film of tremendous visual impact) taʼkidlagan va uni kinematografik «Gernika» — duşmanlik, şubha, qörquv va zöravonlik bölaklariga parçalanib ketayotgan Amerika tasviri deb baholagan.
Filmga yuqori baho bergan yana bir tanqidçi Roger Ebert bölib, u filmda körsatilgan bir neçta qatlamlarni, jumladan haqiqiy şaroitdagi xayoliy personajlarni va xayoliy vaziyatlardagi haqiqiy odamlarni qayd etgan. Ebert filmni 1969-yilning eng yaxşi filmlari önligida ikkinçi öringa qöygan.
Wexler Godardning muxlisi bölgan va tanqidçilarning fikriça, «Medium Cool» yirik Gollivud studiyalari tomonidan suratga olingan filmlar içida Jan-Lyuk Godardning ruhiga eng yaqin filmdir.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Холодным взором» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.