Merry Christmas, Mr. Lawrence

Asosiy voqealar 1942-yilda yaponlar egallagan Yava orolidagi harbiy asirlar lagerida bölib ötadi. Lagerga kapitan Yonoi (Ryuiçi Sakamoto) rahbarlik qiladi. U intizomga qatʼiy rioya qiladi va samuraylarning şaraf kodeksiga chin dildan işonadi. Uruşgaça Yaponiyada yaşagan podpolkovnik Lawrence (Tom Conti) yapon tilida erkin gapiradi, yapon tafakkurini tuşunadi va Şarq bilan Ğarb madaniyatlari örtasida vositaçi bölişga harakat qiladi. Unda serjant Gengo Xara (Takeşi Kitano) bilan öziga xos döstlik ham paydo böladi.

Batavyada harbiy sud ishi uçun çaqirilgan Yonoi yaqinda asirga olingan mayor Jack Sellers (David Bowie) bilan tanişadi. U bardoşli va öziga işongan ayblanuvçidan maftun böladi. Sellers Bantam vodiysiga paraşyut bilan tuşgaç, tört şerigi bilan yapon transport kolonnasiga hujum uyuştirgan. Unga mahalliy partizanlarga rahbarlik qilganlikda ayblov qöyilgan. Blank öqlar bilan otiş jazosidan söng britaniyalik mayor lagerga yuboriladi.

Kapitan Yonoi Lawrenceга ötmişdagi voqealar uçun özini aybdor his qilişini tan oladi: 1936-yilda u Tokioda emas, Mançjuriyada bölgan, öşa yerda esa harbiy töntariş urinişi yuz bergan. U isyonçilar bilan birga ölişi kerak edi, deb hisoblaydi. Yonoi Sellersda öziga öxşaş ruhni his qiladi va uning bu qiziqişi obsesiyaga aylanadi: u Sellersga alohida munosabatda böladi, lazaretda uxlab yotgan Sellersni jim kuzatadi va bir neça marta Lawrencedan uning haqida yakka holda söraydi.

Asirlar komandiri polkovnik Hicksley (Jack Thompson) Jenev konvensiyasiga işora qilib, asirlar orasidan qurol böyiça mutaxassislarni nomlaşdan boş tortadi. U Yonoi örniga Lawrence yoki Sellersni tayinlaşidan qörqadi.

Yonoi asirlar 48 soat davomida röza tutişini buyuradi. Röza anʼanaviy bölib, komendantning özi ham unga amal qiladi. Biroq Sellers lagerga guruç pirojnoyi olib kirib, bu buyruqni buzadi. Qöriqçilar uni uşlaydi va radioni ham topadi. Radio kontrabandasi uçun Lawrence aybni öz zimmasiga olişga majbur böladi. Sellers va Lawrencени jazo kamerasiga yuborişadi va u yerda ularga şafqatsizlarça jismoniy zöravonlik qilinadi. Komendantning denşigi tunda mayorning yakkaxona kamerasiga kirib, uni öldirişga urinadi, ammo muvaffaqiyatsizlikka uçraydi. Komendant odatdagi tungi patrulini ötkazayotib, Lawrence bilan birga qoçişga urinayotgan Sellersni töxtatadi va unga duel taklif qiladi: ğalaba qozonsa, ozodlik vaʼda qilinadi. Ammo Sellers rad etadi. Denşik öz muvaffaqiyatsizligi tufayli xarakiri qiladi va Yonoidan Sellersni öldirişni söraydi, çunki Sellers uning ruhini sindirib yuborişi mumkin.

Dafn marosimi vaqtida Lawrence özining radio uçun ölim jazosiga mahkumligini bilib qoladi. Aybga dalil bölmasa-da, bu faqat lagerdagi tartibni saqlaş uçun qilinadi. Ğazablangan Lawrence dafn töplamini tor-mar qiladi va uni yana kameraga qaytarişadi. Ham ölim kutayotgan Sellers Lawrenceга ösmirligida özining kiçik akasini sotganini tan oladi. Akasi örkaçi bölgani uçun maktab-internatda masxara qilingan va unga tahqirlovçi, ruhan oğir bölgan bosqiçma-bosqiç taşabbus marosimi qöllanilgan. Sellers akasini bu marosimdan qutqarişdan boş tortgan edi.

Ular suhbatlaşganidan söng, mast serjant Xara juftlikni ozod qiladi, çunki boşqa bir mahbus radio öziniki ekanini tan olgan. Ular ketayotganda serjant inglizça baqiradi: «Merry Christmas, Lawrence!» («Xayrli Milad, Lawrence!»). Yonoi Xarani vakolatlarini oşirib yuborgani uçun jazolamoqçi böladi, ammo uni faqat yengil tanbeh bilan çegaralaydi.

Yonoi lazaretdagi bemorlar ham qöşilgan holda barça asirlarni maydonga saf tortişga buyuradi. Hicksley hanuzgaça öq-dorilardan foydalaniş böyiça mutaxassislar röyxatini berişdan boş tortgani uçun komendant uning boşini kesmoqçi böladi. Biroq bu sodir bölişidan oldin Sellers safdan çiqadi va komendantning ikki yonoğidan öpadi. U polkovnikning hayotini öz hayoti evaziga saqlab qolişga qaror qiladi. Yonoi bu hurmatsizlik uçun Sellersni öldirişga kuçi yetmay, aqldan ozgan holda qöriqçilarning qöliga yiqiladi va oxir-oqibat lavozimidan ozod etiladi.

Yangi, yanada şafqatsiz lager komandiri (Hideo Murota) Sellersni qumga böyniga qadar kömib öldirişni buyuradi. Tunda Yonoi tösiqdan ötib, ölim oldida turgan Sellersga yaqinlaşadi va uning soçidan bir tutam kesib oladi.

Tört yildan söng Rojdestvo kuni Lawrence qamoqxonada, ertasi kuni harbiy jinoyatlar uçun ölimga hukm qilingan serjant Xara bilan uçraşadi. Ular kapitan Yonoi uruş tugagan zahoti qatl etilganini eslaşadi. Lawrence kapitan ölimdan oldin undan Sellersning soçidan bir tutamini özining tuğilgan qişloğidagi oilaviy ibodatxonaga olib borişni söraganini aytadi. Lawrence ketayotganda Xara baqiradi: «Merry Christmas, Mr. Lawrence!» («Xayrli Milad, mister Lawrence!»).