Film 1970-yilda Turkiyada giyohvand moddalarni olib çiqişga urinib tutilgan amerikalik talaba Billi Heys haqidagi haqiqiy voqeaga asoslangan. Sud uni ibratli jazolaşga qaror qildi va 30 yildan ortiq qamoq jazosiga hukm qildi. Heys zöravonlik va umidsizlik hukm suradigan tyurmada qoladi. Mahkumlar orasida «yarim tundagi ekspress» haqida afsona yuradi: bu tyurma yaqinidan ötadigan sirli poyezd, undan qutuliş mumkin, deb aytilardi.
Rejissyori Alan Parker, ssenariysini Oliver Stoun yozgan, musiqasini Giorgio Moroder yaratgan. Boş rolni Brad Devis ijro etadi, filmda Randy Quaid va John Hurt ham rol öynagan. Drama, biografiya va kriminal janridagi kartinani Columbia Pictures studiyasi çiqardi, u 1978-yilda ekranga çiqdi. Film «Oskar» mukofotining oltita nomzodligidan ikkitasida ğolib böldi, jumladan eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy va eng yaxşi musiqa uçun.
1Rollarda
Brad Davis, Randy Quaid, John Hurt
Alan Parkerrejissyor
Brad Davisaktyor
Randy Quaidaktyor
John Hurtaktyor
Paul L. SmithaktyorIMIrene MiracleaktyorPBPaolo BonacelliaktyorBHBo HopkinsaktyorFDFranco Diogeneaktyor
Oliver Stonessenariy muallifi
Giorgio Moroderkompozitor·Ensiklopediyadan
Hmm, Iʼll use the proper headings below.
«Yarim tundagi ekspress» (ingl. Midnight Express) — 1978-yildagi tyurma dramasi. Bu rejissyor Alan Parkerning ikkinçi töliq metrajli filmi bölib, ssenariysini Oliver Stoun yozgan. Syujet 1977-yilda çop etilgan Billi Heysning şu nomdagi memuarlariga asoslangan.
Syujet turk tyurmasiga tuşib qolgan yoş amerikalik talaba Heys (rolini Brad Devis ijro etadi) haqida hikoya qiladi. U gaşiş smuggling qilişga urinib qöygan edi. Filmning nomi qoçişni anglatuvçi tyurma jargonidan olingan. Filmda Irene Miracle, John Hurt, Bo Hopkins, Paul Lawrence Smith va Randy Quaid ham rol öynagan.
Çiqqandan söng «Yarim tundagi ekspress» tanqidçilar tomonidan asosan ijobiy baholandi. Köpçilik Devisning öyinini, şuningdek aktyorlar tarkibini, ssenariy, rejissura va Giorgio Moroderning saundtrekini maqtadi. Şu bilan birga, Heys va boşqalar filmni faktlarni buzib körsatgani va turk mahkumlarini demonizatsiya qilgani uçun tanqid qilişdi.
1979-yilgi 51-chi «Oskar» mukofoti marosimida film oltita nominatsiyada nomzod böldi va ikkitasida ğalaba qozondi («Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy», «Filmga eng yaxşi musiqa»). Kartina, şuningdek, «Golden Globe»ning 6 mukofotini qölga kiritdi, jumladan «Eng yaxşi film — drama» nominatsiyasida, hamda BAFTA mukofotlarini eng yaxşi rejissura, eng yaxşi montaj va eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Hurt) uçun oldi.
2Syujet
Oliver Stoun yozgan ssenariy asosida 1970-yilda Uilyam Heys ismli yoş amerikalik bilan sodir bölgan haqiqiy…
Oliver Stoun yozgan ssenariy asosida 1970-yilda Uilyam Heys ismli yoş amerikalik bilan sodir bölgan haqiqiy voqea yotadi.
Filmning boş qahramoni Turkiyadan 2 kilogramm gaşişni olib çiqişga urindi. Paketlarni tanasiga leykoplastir bilan yopiştirgan edi. Biroq terror xavfi tufayli aeroportdagi politsiya yölovçilarni töliq tekşirib, qidiruv ötkazdi, şu sababli u yukdan qutulişga ulgurmadi va samolyot trapi oldida qölga tuşdi. Heys tergovga hamkorlik qildi va ularga giyohvand moddalar savdogarini körsatib berdi, lekin keyin qoçişga urinib, «konsulxona xodimi» tomonidan uşlab olindi. Kelgan otasi unga yaxşi advokat topdi. Istanbul sudi uni giyohvand moddalarni saqlagani uçun 4 yil 2 oyga qamadi, garçi prokuror giyohvand moddalarni smuggling qilgani uçun umrbod qamoq jazosini talab qilgan edi.
Heys tyurmada zöravonlik va şafqatsiz muomala keng tarqalgan şaroitda sabr bilan çidadi va ozodlikka çiqiş kunlarini sanadi. Lekin ozodlikka çiqişiga 53 kun qolganda, Anqaradagi Oliy sud prokurorning apellyatsiyasi böyiça işni qayta körib çiqdi va Istanbul sudini qamoq muddatini 30 yilgaça oşirişga majbur qildi. Heys «yarim tundagi ekspress» iborasini bilar edi, bu qoçişni anglatardi. Uning örtoği Jimmi tomdan qoçişga urindi, lekin uşlanib, qattiq kaltaklangaç közi va moyagini yöqotdi. Örtoqlari bilan birga Heys duş xonasidagi ğişt devorni oçib, yer osti yölaklari orqali qoçiş niyatida edi, lekin mahalliy boşliq — bir közli Rifki ularni sotib yubordi.
Mahkum Maks Rifkining yaşirin joyini payqadi. Heys uning barça pullarini olib, ularni yöq qildi. Navbatdagi tintuvda Rifkining oldidan gaşiş topildi, lekin u uni Maksdan olganini aytdi. Maksni qöriqçilar sudrab olib ketgaç, Heys ğazabga minib, Rifki bilan uruşga kirişdi va xoinni ölar holatga keltirib urdi, keyinroq esa uning tilini tişlab uzib oldi. Şundan söng uni aqli zaif mahkumlar uçun möljallangan 13-sektorga yuborişdi, u yerda u ovga uçragan hayvonga aylandi.
Qiz dösti unga pul yubordi. Heys bu pullar bilan boş nazoratçi Hamidni pora berib, uni şifokorxonaga ötkazişga köndirmoqçi böldi. Biroq Hamid Heysni kiyim almaştiriladigan xonaga olib borib, uni kaltakladi va uning irodasi singaniga işonib, zörlamoqçi böldi. Heys içida jamlangan ğazab portladi, u Hamidga taşlandi. Nazoratçi tuşirilgan şimiga çalkaşib, devorga mahkamlangan kiyim ilğiçga boşi bilan urildi va darhol halok böldi. Heys uning formasini kiyib, tyurmadan çiqib ketdi. Unga Gresiya çegarasini kesib ötib, vataniga, ota-onasi va qiz döstining oldiga qaytiş omad kulib boqdi.
3Yaratilişi
Syujetga köra voqea Turkiyada sodir böladi. Biroq «Yarim tundagi ekspress»ning suratga oliş işlari Maltadagi…
Syujetga köra voqea Turkiyada sodir böladi. Biroq «Yarim tundagi ekspress»ning suratga oliş işlari Maltadagi Valletta şahrida ötkazildi. Turk hokimiyatidan rad javobi olingaç, suratga olişni Maltaga köçirişga töğri keldi. Turk amaldorlariga ssenariyda mamlakatlarining tasvirlanişi yoqmadi. Bu haqda ular bir neça bor oçiqdan-oçiq bayonot berişgan. Billi Heys rolini Jon Travolta va Richard Gere daʼvo qilgan edi.
Titrlarda film real voqealarga asoslangani körsatilgan bölsa-da, Billi Heys kartinadagi voqealar bilan uning bir neça yil oldin Istanbuldagi Sağmalcilar tyurmasidagi haqiqiy qamoqda bölgan vaqtini soliştirganda, ular börttirilgan va qisman öylab topilgan, deb taʼkidladi.
Boş qahramon Rifkining tilini tişlab uzadigan sahna suratga oliş guruhiga yoqmadi, şu sababli suratga oliş paytida deyarli barça xodimlar maydonçani tark etib, Alan Parker bilan ikki aktyorni yolğiz qoldirişdi. Aslida Billi Heys oğzida çöçqaning tilini uşlab turişga majbur böldi.
Oliver Stounning dastlabki ssenariysiga köra, Billi Heysning qoçiş paytida toğlar orqali ötişi batafsil körsatilişi kerak edi, biroq pul yetişmasligi tufayli bu sahnalardan voz keçişga töğri keldi.
4Mukofotlar va nominatsiyalar
1979 — «Oskar»ning 2 mukofoti: eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Oliver Stoun), filmga eng yaxşi musiqa…
1979 — «Oskar»ning 2 mukofoti: eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Oliver Stoun), filmga eng yaxşi musiqa (Giorgio Moroder), hamda 4 nominatsiya: eng yaxşi film (Alan Marshall, David Puttnam), eng yaxşi rejissyor (Alan Parker), eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol (John Hurt), eng yaxşi montaj (Jerry Hambling)
1979 — «Golden Globe»ning 6 mukofoti: eng yaxşi film — drama, eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol (John Hurt), eng yaxşi ssenariy (Oliver Stoun), filmga eng yaxşi musiqa (Giorgio Moroder), eng yaxşi erkak debyuti (Brad Davis), eng yaxşi ayol debyuti (Irene Miracle), hamda 2 nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (Alan Parker), eng yaxşi erkak roli — drama (Brad Davis)
1979 — BAFTA ning 3 mukofoti: eng yaxşi rejissyor (Alan Parker), eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol (John Hurt), eng yaxşi montaj (Jerry Hambling), hamda 3 nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi erkak roli (Brad Davis), boş rolda eng istiqbolli debyutant (Brad Davis)
1979 — AQŞ Ssenaristlar gildiyasining eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy — drama uçun mukofoti (Oliver Stoun)
1978 — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşi tomonidan yil eng yaxşi filmlari önligiga kiriş
1978 — Kann kinofestivalining Oltin palma şoxçasi uçun nominatsiya
5Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB6Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Полуночный экспресс» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.