Maxluqlar jamiyati

Monsters, Inc.

Lead

"Monsters, Inc." — 2001-yilda Pixar Animation Studios tomonidan Walt Disney Pictures uçun yaratilgan amerikalik animatsion komediya filmi. Filmga John Goodman, Billy Crystal, Steve Buscemi, James Coburn, Mary Gibbs va Jennifer Tilly ovoz bergan. Filmning rejissyori Pete Docter, hamrejissyorlari Lee Unkriç va David Silverman, prodyuseri Darla K. Anderson bölgan, ssenariysini esa Andrew Stanton va Daniel Gerson yozgan. Film markazida ikki hayvon turadi: tanasi junli Jeyms P. «Sulli» Salliven (Goodman) va uning bir közli şerigi hamda eng yaqin dösti Mayk Vazovski (Crystal). Ular nomi bilan atalgan «Monsters, Inc.» energiya işlab çiqariş zavodida işlaydi. Zavod bolalarni qörqitib elektr energiyasi olади. Biroq monstrlar dunyosi bolalarni zaharli deb hisoblaydi. Kiçkina inson qizi Bu (Gibbs) zavodga kirib qolganda, uni keç bölmasdan uyiga qaytariş kerak böladi.

Doktor filmni 1996-yilda işlab çiqişni boşlagan va Jill Culton, Jeff Pidgeon hamda Ralph Eggleston bilan birgalikda syujetni yozgan. Bu ğoya 1994-yilda, «Hikoyalar» (Toy Story, 1995) deyarli tugallanayotgan paytda ötkazilgan tuşlikda paydo bölgan. Stanton esa Gerson bilan birga ssenariy yozgan. Film beş yillik işlab çiqariş jarayonida personajlar köp marta özgargan. Texnik guruh va animatorlar möyna va matoni filmda real körinişda aks ettirişning yangi usullarini topişgan. Pixarning oldingi uçta filmi uçun musiqa yozgan Randy Newman törtinçi film uçun ham musiqa yoziş uçun qaytgan.

«Monsters, Inc.» filmining premyerasi 2001-yil 28-oktabrda Los-Anjelesdagi El Capitan teatrida bölib ötgan, 2-noyabrda esa film AQŞ kinoteatrlarida namoyiş etilgan. Çiqqandan keyin film tanqidçilar tomonidan eʼtirof etilgan va tijoriy muvaffaqiyatga erişgan. Film dunyo böyiça 528 million dollardan ortiq yiğib, 2001-yildagi eng köp daromad keltirgan uçinçi film bölgan. Film «If I Didnʼt Have You» qöşiği uçun eng yaxşi filmga yozilgan qöşiq nominatsiyasida «Oscar» mukofotini olgan va «Eng yaxşi animatsion badiiy film» nominatsiyasiga ham nomzod bölgan, ammo DreamWorks Animation studiyasining «Shrek» filmiga yutqazgan. Şuningdek, film «Eng yaxşi filmga yozilgan musiqa» va «Eng yaxşi ovoz montaji» nominatsiyalarida ham nomzod bölgan. «Monsters, Inc.» 2012-yil 19-dekabrda 3D formatda qayta namoyiş etilgan. Dan Scanlon rejissyorligidagi «Monsters University» nomli prekvel 2013-yil 21-iyunda çiqarilgan. «Monsters at Work» nomli serialning premyerasi esa 2021-yil 7-iyulda Disney+ platformasida bölib ötgan.

«Monsters, Inc.» ğoyasi, şuningdek, oxir-oqibat «Flik»ning sarguzaştlari (A Buğs Life), «Nemoni izlab» (Finding Nemo) va «WALL-E» filmlariga aylangan ğoyalar 1994-yilda John Lasseter, Pete Docter, Andrew Stanton va Joe Ranft iştirokidagi tuşlikda öylab topilgan edi, bu «Hikoyalar»ning tugaşidan oz oldin bölgan. Brainstorm natijasida paydo bölgan ğoyalardan biri monstrlar haqidagi film edi. Docter şunday degan: «Biz «Hikoyalar»ni suratga olayotganimizda hamma yonimga kelib: „Hey, men xonadan çiqqanimda öyinçoqlarim jonlanib ketişiga töliq işonardim", deyişardi. Şuning uçun Disney bizdan yana bir neçta film söraganida, men şunga öxşaş bolalik ğoyasidan foydalanmoqçi böldim. Men bolaligimda şkafimdan monstrlar çiqişini bilardim. Şuning uçun aytdim: „Hey, keling, monstrlar haqida film qilaylik".

Docter «Monsters, Inc.» bölişi kerak bölgan film ustida 1996-yilda ish boşlagan, boşqalar esa «Flik»ning sarguzaştlari (1998) va «Hikoyalar 2» (1999) ustida işlagan. Filmning işçi nomi Docterning Point Riçmonddagi sevimli restoraniga işora qilib «Yaşirin şahar» bölgan. 1997-yil fevral boşiga kelib Docter Harley Jessup, Jill Culton va Jeff Pidgeon bilan birgalikda yakuniy filmga öxşaş qismlari bölgan syujet loyihasini tuzgan. Docter 1997-yil 4-fevralda Disneyga dastlabki rasmlar bilan syujetni taqdim etgan. U va uning ssenariy guruhi takliflar bilan ketişgan va 30-mayda yangilangan syujetni taqdim etiş uçun qaytib kelişgan. Bu uçraşuvda «Oq qor va yetti kiçkina odam» (1937) filmi bilan boğliq uzoq yillik Disney animatori Joe Grant gangster filmi «Murder, Inc.» nomiga işora qilib «Monsters, Inc.» nomini taklif qilgan va bu nom qabul qilingan. Bu Lasseter rejissyori bölmagan birinçi Pixar filmi bölgan, uning örniga rejissyorlik qilgan Docter, şuningdek, hamrejissyorlar Lee Unkriç va David Silverman bölgan. «Monsters, Inc.»ning dastlabki testi 1998-yil 11-oktabrda çiqarilgan.

Syujet işlab çiqariş jarayonida köp şakllarni olgan. Docterning dastlabki ğoyasi bolaligida çizgan monstrlar bilan kuraşayotgan 30 yoşli erkak haqida edi. Monstrlar uning qörquvlari bölib, ularni yengiş oxir-oqibat monstrlarning yöqolişiga olib kelgan.

Docter 30 yoşli qörquvçi odam ğoyasidan voz keçgaç, u «Monstrlar» deb nomlangan, monstr va bola örtasidagi döstlik haqida syujet yozişga qaror qildi. Bu bosqiçda monstr Sulli (öşa paytda Jonson deb atalgan) kompaniya bolalarni qörqitiş maqsadida işlaydigan ish joyida istiqbolli edi. Sullining oxirgi yordamçisi Mayk Vazovski hali qöşilmagan edi.

1996 va 2000-yillar oraliğida boş monstr va bola syujet rivojlanişi bilan jiddiy özgarişlarga uçradi. Syujet rivojlanişi bilan bolaning yoshi va jinsi ham özgargan. Oxir-oqibat ssenariy guruhi junli, 2,4 metr balandlikdagi şerik uçun eng yaxşi juft bola qiz böladi, deb qaror qildi. Qiz tanlangandan söng personaj özgarişda davom etdi: bir paytlar irlandiyalik, boşqa paytda afro-amerikalik bölib qoldi. Dastlab kiçkina qiz Meri deb atalgan personaj törtta katta akasining yillar davomida masxara va hazillari natijasida toblangan, qörqmas yetti yoşli bola bölgan. Bunga keskin qarama-qarşi ravişda Jonson ish joyini yöqotiş xavfidan xavotirda edi, çunki «Monsters, Inc.» bossi işdan böşatişlarni eʼlon qilgan. U boşqa qörqituvçi Ned (keyinçalik Randall bölgan) kompaniyaning eng yaxşi ijroçisi bölganligidan hasad qilgan. Turli qoralamalarda Jonsonning kasbi qörqituvçi bilan boşqa lavozim, masalan, tozalovçi yoki neft zavodi işçisi örtasida özgarib turgan, to nihoyat u «Monsters, Inc.»ning eng yaxşi qörqituvçisi bölgunça. Butun işlab çiqiş davomida Pixar boş qahramonning asosiy maqsadi bolalarni qörqitiş bölişi tomoşabinlarni uzoqlaştirib, ularning unga hamdard bölişiga tösqinlik qilişidan xavotirda edi. Keyinçalik Docter jamoa «hamon monstrlar bölgan syujet yaratiş uçun özini tinmay körsatgan» deb yozgan, bir vaqtning özida bu muammoni hal qilişga harakat qilgan. Hal qiluvçi lahza jamoa şunday qaror qilganda yuz berdi: «Mayli, u ENG YAXŞI qörqituvçi. U yulduz himoyaçi», Docter esa bu paytgaça «dizayn ketidan dizayn, biz uning nima ekanini haqiqatan bilmasdik», deb taʼkidlagan. Disney Pixarga oldindan bildirgan ediki, ular personaj «kostyumdagi yigitga öxşab qolişini» xohlamaydi. Şu maqsadda Jonsonning oyoqlari örniga dastlab xartumlar rejalaştirilgan edi, ammo bu dastlabki animatsiya sinovlarida köp muammolarga olib keldi. Keyinçalik bu ğoya asosan rad etildi, çunki tomoşabinlar xartumlardan çalğib qolişi mumkin deb hisoblangan. Qizning yoshi ham qoralamadan qoralamaga özgarib turgan, to ssenariyçilar uç yoşda töxtagunça. Docter şunday degan: «Biz uning qançalik yoş bölsa, Sullidan şunçalik köproq qaramligini aniqladik».

Oxir-oqibat Jonson Salliven deb nomlandi. Sullivanning butun film davomida közoynak taqib yurişi ham rejalaştirilgan edi. Biroq ijodkorlar bu ğoyani xavfli deb hisoblaşdi, çunki közlar personajning şaxsiyatini ifodalaşning juda öqiladigan va aniq usuli edi, şuning uçun bu ğoya ham rad etildi.

Boş monstr uçun şerik monstr ğoyasi 1998-yil 6-aprelda Burbankda Disney va Pixar xodimlari bilan «syujet sammiti»da tuğilgan. Lasseter öylab topgan «syujet sammiti» atamasi ikki kun içida tugallangan syujet berişi kerak bölgan intensiv maşğulot edi. Guruh bunday personaj boş monstrga uning qiyin ahvoli haqida gaplaşa oladigan inson beradi, degan fikrga kelişdi. Rivojlaniş sanʼatkori Rikki Nirva personaj kontseptsiyasi sifatida dumaloq bir közli monstrning eskizini çizgan va hamma buni umuman maʼqulladi. Docter personajni dösti Frank Ozning otasi şarafiga Mayk deb atagan, Frank Oz esa Muppetsning rejissyori va ijroçisi edi. Jeff Pidgeon va Jason Katz sinov roligi uçun storyboard çizgan, unda Mayk Sullига ish uçun galstuk tanlaşda yordam beradi, va Mayk Vazovski tez orada filmda muhim personajga aylangan. Dastlab Maykning qöllari yöq edi va u oyoqlarini qöl örnida işlatişga majbur edi, ammo baʼzi texnik qiyinçiliklar tufayli unga tez orada qöllar qöşildi.

Ssenariy muallifi Daniel Gerson 1999-yilda Pixarga qöşilgan va deyarli ikki yil davomida film ijodkorlari bilan kundalik işlagan. U buni özining birinçi badiiy film ssenariysini yoziş tajribasi deb hisoblagan. U şunday tuşuntirgan: «Men Pit [Docter] va Devid Silverman bilan ötirdim va sahnani muhokama qildik, ular nimani qidirayotganlarini aytişdi. Men baʼzi takliflar berdim, söngra ketib ketma-ketlikni yozdim. Biz yana yiğilib, uni körib çiqdik, söngra uni ssenariy rassomiga topşirdik. Hamkorlik jarayoni aynan şu yerdan boşlandi. Storyboard rassomi mening işimga majbur emas edi va u bu yerda-u yerda erkinlik olişi mumkin edi. Baʼzan men hazilni vizual jihatdan yaxşiroq qiliş ğoyasini taklif qilardim. Sahna animatsiyaga ötgaç, animatorlar materialni yanada takomillaştirişardi».

Docter bolaga duç kelgan odam haqidagi konseptsiya uçun ilhom manbai sifatida 1973-yilgi «Qoğoz oy» filmiga murojaat qilgan va Lasseterga «kulgi qörquvdan ön barobar kuçli» konseptsiyasini öylab topgani uçun minnatdorçilik bildirgan.

Bill Murray Jeyms P. «Sulli» Salliven rolini körib çiqilgan edi. U rolga sinovdan ötgan va qiziqqan edi, ammo Pit Docter unga boğlana olmagaç, u buni «yöq» deb qabul qildi. Sullini ovoz bilan John Goodman ijro etgan. Goodman «Roseanne» komediya seriali va aka-uka Coenlar filmlarining doimiy iştirokçisi bölgan. Goodman personajni özi uçun Milliy futbol ligasi öyinçisiga teng keladigan monstr sifatida talqin qilgan. U öşa paytda şunday degan: «U öz karyerasining öninçi yilidagi tajribali çiziqçi kabi. U öz işiga töliq bağişlangan va haqiqiy professional». Billy Crystal bir neça yil oldin Buzz Lightyear rolidan voz keçgani uçun afsuslanib, Sullining bir közli eng yaxşi dösti va qörqituvçi yordamçisi Mayk Vazovski rolini qabul qilgan.

2000-yil noyabrda, «Monsters, Inc.» işlab çiqarişining boşida, Pixar Lucasfilm Ltd. davridan keyin ikkinçi marta yiğildi va köçib ötdi. Kompaniyaning 500 nafar xodimi bir-biridan serqatnov avtomagistral bilan ajratilgan uç binoga joylaştirildi. Kompaniya Point Riçmonddan Lasseter va Steve Jobs birgalikda loyihalaştirgan Emeryvilledagi ança katta kampusga köçib ötdi.

Işlab çiqarişda bu film Pixarning oldingi filmlaridan farq qilardi, çunki bu filmda har bir asosiy qahramonning öz yetakçi animatori bor edi: Sulli uçun John Carr, Mayk uçun Andrew Gordon va Bu uçun Dave DeVan. Carr Goodman ovozining «ayiqsimon sifati» personajga juda mos kelişini aniqladi. Biroq u Sullining ulkan massasi bilan işlaşda qiyinçilikka duç keldi. Anʼanaviy ravişda animatorlar figuraning oğirligini sekinroq, oğirroq harakat beriş orqali ifodalaşgan, ammo Carr boş personajga bunday yondaşuv filmga «sust» tuyğu berişidan xavotirda edi. Goodman kabi Carr ham Sullini futbolçi sifatida tasavvur qildi, uning sportçiligi ölçamiga qaramay tez harakat qilişga imkon beradi. Sulli va boşqa yirik monstrlar bilan işlayotgan animatorlarga yordam beriş uçun Pixar Berkli Kaliforniya universitetining katta sutemizuvçilar harakati böyiça mutaxassisi Roger Krakning bu mavzudagi maʼruzasini taşkil qildi.

Sullini real körinişda qiliş uçun texnik jamoa möynani renderlaşni yaxşilaş uçun jiddiy kuç sarfladi. Boşqa işlab çiqariş uylari ham real möyna bilan işlagan, xususan Rhythm & Hues 1993-yilgi Coca-Cola reklamasida oq ayiq uçun va 1995-yilgi «Babe: Çöçqa-qahramon» filmidagi gapiradigan hayvonlarning yuzlarida. Biroq bu film möyna talab qilardi, u ança katta kölamda edi. Pixar muhandislari nuqtai nazaridan möyna qidiruvi bir qança jiddiy muammolarni keltirib çiqardi. Ulardan biri Sullida 2 320 413 ta soç bölgan bu juda köp soçlarni yetarliça samarali animatsiya qiliş yölini topiş edi, boşqasi esa soyalar bir-biriga tuşişini taʼminlaş edi. Öz-özini soyalaştirmasdan möyna va soç ham noreal, tekis rangli köriniş oladi (masalan, «Hikoyalar»da Andi singlisining soçlari, bu filmning boşlanğiç sahnasida körinadi, öz-özini soyalaştirmaydi).

Möynaning birinçi sinovi Sullining tösiqlar yölagidan ötişiga imkon berdi. Natijalar qoniqarsiz böldi, çunki bunday obʼektlar haddan taşqari harakat tufayli möynani ilaştirib va çözib yuborardi. Boşqa öxşaş sinov ham muvaffaqiyatsiz tugadi, çunki bu safar möyna obʼektlar içidan ötib ketgan edi.

Keyin Pixar modellaştiriş bölimini yaratdi va Fizt (physical tool sözining qisqartmasi) nomli yangi möynani modellaştiriş dasturini işlab çiqdi. Sullining kadri animatsiya qilingaç, bu bölim şu kadr maʼlumotlarini olib, Sullining möynasini qöşgan. Fizt möynaning tabiiyroq reaksiya bildirişiga imkon berdi. Sulli harakat qilganda, uning möynasi (avtomatik ravişda) harakatlariga javob berar, şamol va tortişiş taʼsirini ham hisobga olgan holda. Fizt Buning kiyimining harakatini ham boşqargan, bu yana bir «yutuq» böldi. Matoni animatsiya qilişning ilk qaraşda oddiy köringan vazifasi ham murakkab edi, çunki egasi harakat qilganda kiyimda yuzlab burmalar va ajinlar paydo böladi. Jamoa yana bir murakkab muammoni ham hal qilişi kerak edi: matoni özi bilan kesişib ötmasligi uçun tartibda saqlaş, boşqaça aytganda, qismlari kesişganda öz içidan ötib ketmasligi uçun. Fizt Buning kiyimiga Sullining möynasi bilan bir xil tizimni qöllagan. Avvalo Bu köylaksiz animatsiya qilingan, söngra modellaştiriş bölimi Fiztdan foydalanib, Buning tanasiga köylak kiygizgan, va u harakat qilganda kiyimi ham tabiiyroq reaksiya bergan.

Matolarning töqnaşuvi muammosini hal qiliş uçun Pixarning katta ilmiy xodimi Michael Kass David Baraff va Andrew Witkin bilan «Monsters, Inc.»ga qöşilib, bu muammoni hal qiliş uçun «global kesişuvlarni tahlil qiliş» deb nomlagan algoritm işlab çiqdi. Filmdagi kadrlarning murakkabligi, jumladan eşik ombori kabi murakkab dekoratsiyalar, Pixarning oldingi barça urinişlari birgalikda talab qilganidan köproq hisoblaş quvvatini renderlaş uçun talab qilgan. «Monsters, Inc.» renderlaş fermasi 3500 ta Sun Microsystems protsessoridan iborat bölgan, «Hikoyalar 2» uçun 1400 ta va «Hikoyalar» uçun atigi 200 ta bölgan, ularning barçasi RISC SPARC asosidagi Sun protsessorlari arxitekturasida qurilgan.

Harryhausen restoranini zararsizlantiriş sahnasi dastlab restoran portlaşini öz içiga olişi kerak edi. 11-sentyabrdagi terror hujumlari tufayli portlaş plazma gumbazi bilan almaştirildi[manba kerak].

Randy Newman «Monsters, Inc.» filmiga musiqa yozgan, bu uning Pixar bilan hamkorlikda yaratgan törtinçi badiiy filmi edi. Final titrlardagi «If I Didnʼt Have You» qöşiğini John Goodman va Billy Crystal ijro etgan.

Albom «Oscar» mukofotiga eng yaxşi filmga yozilgan musiqa nominatsiyasida va «Grammy» mukofotiga vizual media uçun eng yaxşi saundtrek nominatsiyasida nomzod bölgan. Saundtrek bu ikki mukofotni «Uzuklar hukmdori: Uzuk Hamdöstligi» filmiga yöqotgan, ammo ön olti nominatsiyadan söng «If I Didnʼt Have You» qöşiği nihoyat Newmanga eng yaxşi filmga yozilgan qöşiq uçun birinçi «Oscar»ni olib kelgan. Minnatdorçilik nutqida u hazillaşib: «Sizning rahmingizga muhtoj emasman», dedi. Qöşiq vizual media uçun yozilgan eng yaxşi qöşiq uçun «Grammy» mukofotini ham olgan.

«Monsters, Inc.»ning premyerasi 2001-yil 28-oktabrda El Capitan teatrida bölib ötgan. Multfilm Kanadada keng prokatga 2001-yil 2-noyabrda, AQŞda 2001-yil 23-noyabrda, Avstriya, Kamerun va Polşada 2002-yil 1-fevralda, Litva, Portugaliya va Rossiyada 2002-yil 22-martda, Quvaytda va Tunisda esa 2002-yil 13-avgustda çiqarilgan.

Çiqqandan keyin film tanqidçilar tomonidan eʼtirof etilgan va tijoriy muvaffaqiyatga erişgan. U dunyo böyiça 528 million dollardan ortiq yiğib, 2001-yildagi eng köp kassa yiğgan uçinçi film bölgan. Film «If I Didnʼt Have You» qöşiği bilan eng yaxşi filmga yozilgan qöşiq uçun «Oscar» mukofotini olgan va eng yaxşi animatsion film nominatsiyasiga nomzod bölgan, ammo DreamWorks studiyasining «Shrek» multfilmiga yutqazgan. Şuningdek, film «eng yaxşi filmga yozilgan musiqa» va «eng yaxşi ovoz montaji» nominatsiyalarida ham nomzod bölgan. Multfilm 2012-yil 19-dekabrda 3D formatida kinoteatrlarda qayta namoyiş etilgan. Dan Scanlon rejissyorligidagi «Monsters University» nomli prekvel 2013-yil 21-iyunda çiqarilgan. «Monsters at Work» nomli teleserialning premyerasi esa 2021-yil 7-iyulda Disney+ platformasida bölib ötgan.