Monuments Men

«The Monuments Men» — Jorj Kluni rejissyorlik qilgan, şuningdek aktyor, prodyuser va ssenariy muallifi (Grant Xeslov bilan hammualliflikda) bölgan amerikalik film. Kartina Robert M. Edsel va Bret Uitterning «The Monuments Men: Allied Heroes, Nazi Thieves and the Greatest Treasure Hunt in History» nomli tarixiy tadqiqotiga qisman asoslangan. Filmning premyerasi 64-Berlin xalqaro kinofestivalida bölib ötgan.

George Clooney — leytenant Frenk Stoukes (prototipi — George L. Stout)

Nick Clooney — qarigan Frenk Stoukes

Matt Damon — leytenant Jeyms Greynjer (prototipi — James Rorimer)

Cate Blançett — KlER Simon (prototipi — Rose Valland)

John Goodman — serjant Uolter Garfild (prototipi — Walker Hancock)

Bill Murray — serjant Richard Kempbell (prototiplari — Ralph Warner Hammett, Robert K. Posey)

Bob Balaban — oddiy askar Preston Savitz (prototipi — Lincoln Kirstein)

Jean Dujardin — ikkinçi leytenant Jan-Klod Klermon

Hugh Bonneville — ikkinçi leytenant Donald Jeffris (prototipi — Ronald Edmond Balfour)

Dimitri Leonidas — oddiy askar Sem Epşteyn (prototipi — Harry L. Ettlinger)

Sam Hazeldine — polkovnik Lengton

Zaçary Baçarov — komandir Ilya

Matt Ripy — polkovnik Gregg

Aleksandr Despla — Emil

Film real voqealarga asoslangan, lekin barça personajlarning ismlari özgartirilgan, dramatik maqsadlarda esa tarixiy faktlarga tuzatişlar kiritilgan. Klouni şunday degan: «Tarixning 80 foizi töliq töğri va aniq, deyarli barça sahnalar haqiqatda sodir bölgan».

Biroq ayrim voqealar haqidagi hikoyalar filmning badiiy tasviriga xizmat qilişi uçun özgartirilgan. Avstriyadagi tuz konlaridan biri — Altausseedagi sanʼat asarlari Ernst Kaltenbrunnerning taʼsiri tufayli saqlab qolingan. Kaltenbrunner fyurerning «Nero farmoni»ni bajariş va duşman qöliga tuşmasligi uçun eksponatlarning bir qismini yöq qiliş haqidagi buyruqlariga qarşi çiqqan. Bu Kaltenbrunnerning jiyani Mixl bilan intervyu va boşqa köplab haqiqiy guvohliklarga köra maʼlum.

1945-yilda Britaniyaning Maxsus operatsiyalar boşqarmasi «Bonzos» kodli nomi ostida faoliyat yuritgan va Albrext Gaysvinkler boşçiligida Avstriya tuz konlarida saqlanayotgan öğirlangan sanʼat asarlarini qutqariş bilan şuğullangan. Gaysvinkler uç hamkasbi — Valentin Tarra, Iogann Moser va Gans Renner bilan birga Ausse hududiga paraşyut bilan tuşirilgan. Nemislar natsistlar davrida Yevropaning ulkan miqdordagi sanʼat asarlarini talon-taroj qilgan va ularning köpini Gaysvinklerning vatani Bad-Ausse yaqinidagi Altausseedagi tuz konida saqlagan. Belgilangan hududga tuşirilgandan söng Gaysvinkler taxminan 300 kişilik kuç töplagan, ularni qölga olingan nemis qurollari bilan taʼminlagan va uruşning sönggi haftalari va oylarini mahalliy nemis qöşinlarini holdan toydirib ötkazgan. Amerikaliklar kelganda uning maʼlumotlari ularga bir qança yetakçi natsistlarni qölga olişga yordam bergan. U va hamkasblari tuz konini egallab olişgan, unda saqlanayotgan asarlarning yöq qilinişiga yöl qöymagan va «Mona Liza hamda Avstriya qirollik regaliyalari»ni öz içiga olgan «natsistlarning bir qator xazina töplamlarini» topşirişga muvaffaq bölgan. Qutqarilgan boşqa asarlar orasida van Eykning Gent qurbongohi ham bor.

Suonsi universitetining olimi Nayjel Pollard filmga tarixiy aniqlik uçun beş yulduzdan atigi ikkitasini bergan. Pollard şunday yozadi: «Tarixning asosiy yadrosi bor, lekin «Xazina ovçilari» filmda tezkor va erkin usullar bilan körsatilgan, ular, ehtimol, syujetning kino sifatida işlaşi uçun zarur, ammo tomoşabin «Monuments, fine arts, and archives program» taşkiloti nima bölgani va u nimalarga erişgani haqida ança çalkaş tasavvurda qoladi. Haqiqiy taşkilot heç qaçon katta bölmagan (atigi bir neça önlab ofitserlar), ammo film uni talon-taroj qilingan sanʼatni izlaşdagi yetti kişiga qisqartiradi: beş amerikalik, bitta britaniyalik ofitser — ulardan birinçisi öldirilgan — va erkin fransuz ofitseri, bu esa Buyuk Britaniyaning taşkilot yaratişdagi rolini çetga suradi. Bu Monte-Kassino bombardimonidan keyin (1944-yil fevralidan keyin) Stoukesning taşabbusi sifatida körsatilgan. Aslida uning kelib çiqişi 1942-yilda Liviyadagi britaniya harakatlariga borib taqaladi va Ittifoqçilar 1943-yil iyulda Sitsiliyaga bostirib kirganda u allaqaçon mavjud bölgan (garçi kuçsiz holda bölsa-da)».

Suratga oliş 2013-yil mart oyining boşida Potsdamdagi (Germaniya) Babelsberg studiyasida boşlangan. Keraksiz sahnalarni suratga oliş uçun Osterwick şahridan foydalanilgan. Suratga oliş 2013-yil iyun oyining oxirigaça davom etgan va Buyuk Britaniyada yakunlangan.

Rossiyaning sobiq madaniyat vaziri Mixail Şvidkoy bergan bahoga köra, filmda ruslar «Talon-taroj qilinganni talon-taroj qil!» tamoyili böyiça faqat harakat qiladigan, qoronği ahmoqlar sifatida tasvirlangan.