Mr. and Mrs. Iyer

Konkona Sen Şarma — Meenakşi S. Iyer rolida. Anʼanaviy tamil brahman ayoli bölib, erini körişga ketayotgan yölida öğli Santhanam bilan avtobusda sayohat qiladi. U yöldoş Raja Çowdhury bilan tanişadi va vaziyat taqozosi bilan unga tortiladi.

Rahul Bose — Jehangir «Raja» Çowdhury rolida. Erkin fikrli musulmon, kasbi böyiça yovvoyi tabiat fotografi. Tartibsizlik qilayotganlardan yaqinlaşib kelayotgan xavf tufayli Meenakşi unga eri sifatida himoya qiluvçi şaxsiyat öylab topadi.

Bhişam Sahni — Iqbal Ahmed Khan rolida. Xotini Najma bilan birga sayohat qilayotgan qari konservativ musulmon. U mazhabiy zöravonlik qurbonlaridan biriga aylanadi.

Surekha Sikri — Najma Ahmed Khan rolida. Iqbalning fidokor va mehribon xotini. Najma eri himoyasiga çiqqanda tartibsizliklarda halok böladi.

Anjan Dutt — Cohen rolida. U özini himoya qiliş maqsadida hindu olomonining eʼtiborini qari musulmon juftlikka qaratadi. Şundan söng, sunnat qilingani sababli olomon uni musulmon deb adaşişi va öldirişi mumkinligidan dahşatga tuşadi.

Bharat Kaul — Rajeş Arora rolida. Tartibsizliklar bölgan hududda huquqiy tartib va qonuniylikni nazorat qiliş uçun javobgar politsiyaçi. U avtobus yölovçilari bilan tanişadi va komendant soati davomida Iyer «juftligi»ga turar joy topişda yordam beradi.

Niharika Seth, Riddhi Basu, Riça Vyas, Eden Das, Jişnu Sengupta — Khuşbu, Mala, Sonali, Amrita, Akaş rollarida. Avtobusda sayohat qilayotgan ğayratli yoş döstlar guruhi.

Aparna Sen Bengal kinosining taniqli aktrisasi va rejissyori bölib, rejissyor sifatidagi debyutini 1981-yilda ingliz tilidagi «36 Çowringhee Lane» filmi bilan qilgan. Mr. and Mrs. Iyer uning ingliz tilidagi ikkinçi filmi böldi. U oddiy romantik hikoya yozişni umid qilgan edi, lekin natijada mazhabiy zöravonlik fonidagi munosabatlar dramasi şakllandi. Sen hikoya ğoyasini 11-sentabr hujumlaridan va 2002-yildagi Gujarat tartibsizliklaridan keyin öylab topdi. Intervyusida Sen filmdagi hamma joyda uçraydigan, vaziyatga boğliq zöravonlik faqat ssenariyda taranglik manbai vazifasini ötaşi kerakligini, ayni paytda oğir şaroitda birga bölişga majbur bölgan ikki inson örtasidagi munosabat qanday rivojlanişini körsatiş maqsadini közlaganini aytdi. U filmning vaqt doirasi 2001-yil 13-dekabrdagi Hindiston parlamentiga qilingan hujumdan keyin belgilanganini taʼkidladi.

Locarno kinofestivalidagi namoyişda bergan intervyusida Sen Konkonaning suratga olişdan oldingi tadqiqotlarda iştirok etganini va filmning nomini özi taklif qilganini aytdi. Operator Gautam Ghose haqida Aparna Sen ular örtasida yaxşi munosabat borligini va Ghose özi ham taniqli rejissyor bölsa-da, u bilgan eng yaxşi operatorlardan biri ekanini aytdi. Ghose esa javoban filmga eng yaxşi natijasini bağişlaşni va şu orqali ularning döstligiga hissa qöşişni umid qilişini bildirdi.

Rahul Boseʼning «August» (1994) va «Split Wide Open» (1999) filmlaridagi ingliz tilidagi ishi Aparna Senga uning yaxşi, özini tuta biladigan va aqlli aktyor ekanini his qildirdi. Kostyum va grim sinovidan söng u Raja Çawdhury roli uçun tanlandi. Sen Boseʼning ishi talabga javob berganini va u bilan işlaş ajoyib tajriba bölganini tan oldi. U intervyuda Konkona Sen Şarmaning nozik his-tuyğuli aktrisa sifatidagi iqtidori unga Meenakşi Iyer rolini olib berganini aytdi. Konkona esa bu filmni hind tilida emas, balki inglizça suratga olingan hind filmlari qiziqtirgani uçun tanlaganini, oddiy tijorat filmlarida işlaşni xohlamaganini taʼkidladi. Sen qari musulmon ayol qahramonini aynan Surekha Sikri nazarda tutib yozgan edi. Oxir-oqibat Sikri va yozuvçi hamda dramaturg Bhişam Sahni filmda musulmon juftlik rollarini ijro etiş uçun tanlandi. Filmda Meenakşi Iyerning çaqaloq öğli Santhanam Senning katta opasining nevarasi.

Aparna Sen filmning hikoyasini ingliz tilida olib borişni tanladi, çunki qahramonlar tilşunoslik jihatidan turliçadir. U qahramonlar ingliz tilida öz mintaqaviy aksentlari bilan gapirişiga işonç hosil qilişi kerak edi. Konkona intervyuda tamil brahman rolini ijro etiş oson keçmaganini tan oldi. Rejissyor uni tamil tili asosiy til bölgan Çennayga ikki hafta borib, qahramonini örganişga majbur qildi. U şuningdek tamil uy bekalariga xos köplab xususiyatlar, nozik jihatlar va xulq-atvor odatlarini örganganini aytdi. U Çennaydagi madaniy markaz bölgan Mylapore atrofida iyerlarning turmuş tarzi va urf-odatlarini diqqat bilan kuzatdi. Mos tamil talaffuzini oliş uçun iyerlar oilalarida yozib olingan suhbatlarni tinglaşga harakat qildi.

Işlab çiqariş 2001-yil dekabrida boşlandi. Sen geografik joyni aniq körsatmaslikni maʼqul kördi, çunki bu safarni dunyoning istalgan joyida bölişi mumkin deb hisobladi. Film Şimoliy Bengaliyaning Himolay toğ etaklarida suratga olingan. Işlab çiqaruvçilar suratga oliş guruhini texnik jihatdan yaxşiroq jihozlaş uçun Çennaydagi Prasad Studiosʼdan zamonaviy kamera taqdim etdi. Triplecom Productionsʼning hamprodyuseri Rupali Mehta 100 nafardan ortiq işçi guruhni boşqarib, suratga olişni 50 kunda yakunladi. Işlab çiqariş guruhi kamroq xatolarga yöl qöyiş uçun xarajatlarni tejaş çoralarini qölladi. Masalan, suratga oliş vaqtida xatolarga yöl qöymaslik uçun aktyorlar uçun seminar taşkil etilgan edi.

Jalpaigurida suratga oliş paytida Sen tarixiy obida hisoblanadigan örmon bungalosiga yetkazilgan zarar tufayli bahsga tuşib qoldi, filmning bir qismi aynan şu yerda suratga olingan edi. U bungalosiga arvoh uyi körinişi beriş uçun «... devorlarga loy sepib, hamma joyga örgimçak törlarini yopiştirdik» deb tan oldi. Biroq u suratga oliş tugagaç, joy tozalab qöyilganini aytdi.

Mahalliy politsiyaning eʼtirozlaridan söng, prodyuserlar Mumbay şahrida namoyiş etilgan filmdan ikki sahnani olib taşladi. Birinçi sahnada hindu erkagi haqoratli sözlar bilan musulmonlarni Pokistonga jönatiş kerakligini aytadi; ikkinçisida politsiyaçi mazhabiy ohang bilan sökinadi. Politsiya ikkala sahnani ham şahar uçun «juda provokatsion» va «mazhabiy jihatdan sezgir» deb hisobladi. Biroq Hindistonning qolgan qismida film töliq holda namoyiş etildi.

Arzon byudjeti va Hindistonda multipleksларнинг tarqalişi tufayli film maʼlum daromad keltirdi. Bundan taşqari, hozirgi paytda hind televideniye kanallarida filmlarni reliz qilingandan keyin bir neça oy içida körsatiş tendensiyasi mavjud. Bu tendensiya Mr. and Mrs. Iyer kabi kiçik prokat muvaffaqiyatlariga qöşimça moliyaviy natija berişga yordam berdi. Aslida Mr. and Mrs. Iyer Hindistonda kiçik filmlar biznes-modelini qayta körib çiqişga olib kelgan dastlabki filmlardan biri böldi. Bundan taşqari, Triplecom Productions filmning italyança dublyaj versiyasini 20 000 dollarga sotdi. Rediff.com saytining tahliliga köra, Mr. and Mrs. Iyer kabi kiçik byudjetli filmlar marketing xarajatlaridan voz keçmagan, aksinça, özlarini yanada innovatsion tarzda tarğib qilişga harakat qilgan.

2002-yilda Mr. and Mrs. Iyer Locarno xalqaro kinofestivaliga Hindistonning rasmiy iştirokçisi sifatida tanlandi. Film Locarnoda özining 120 daqiqalik хронометражidan 3 daqiqaga uzunroq namoyiş etildi. Locarnoda Oltin Leopard mukofotini qölga kirita olmagan bölsa-da, u boşqa ikki film bilan birga Netpac hayʼat mukofotini oldi. Film 22-Gavayi xalqaro kinofestivalida Golden Maile mukofotini, Filadelfiya kinofestivalida eng yaxşi badiiy film uçun tomoşabinlar mukofotini va 2003-yilgi Cinemanila xalqaro kinofestivalida eng yaxşi ssenariy mukofotini qölga kiritdi.

2003-yilda Los-Anjelesning Hind kinofestivali Mr. and Mrs. Iyer bilan oçilişni tanladi, 2004-yilda Yangi Zelandiyaning birinçi osiyolik kinofestivali esa 10 kunlik festivalini uşbu film bilan yakunladi. Hindistonlik xotin-qizlar xalqaro kinofestivali Aparna Senga Mr. and Mrs. Iyer filmi uçun maxsus retrospektiva ötkazdi. Film şuningdek Pusan xalqaro kinofestivalida, Regus London kinofestivalida, Mill Valley kinofestivalida, Hindiston xalqaro kinofestivalida, Braunşveyg xalqaro kinofestivalida va High Falls kinofestivalida namoyiş etildi. Kanar orollaridagi Las-Palmas xalqaro kinofestivalida u şu yili namoyiş etilgan eng yaxşi film uçun beriladigan Oltin mukofotni qölga kiritdi. Rahul Bose Jeneva festivalida film namoyiş etilganda uni Birlaşgan Millatlar Taşkilotining Boş kotibi Kofi Annan körib, yoqtirganini aytdi.

Vatanda Mr. and Mrs. Iyer 2003-yilgi Milliy kinomukofotlar marosimida eng yaxşi rejissyorlik uçun Oltin Lotos mukofotini, eng yaxşi aktrisa uçun Kumuş Lotos mukofotlarini, eng yaxşi ssenariy mukofotini va Milliy birdamlik mavzusidagi eng yaxşi badiiy film uçun Nargis Dutt mukofotini qölga kiritdi.

Hind kinorejissyori Govind Nihalani Mr. and Mrs. Iyer filmini odatdagi qöşiq-raqs filmlari örniga Oskar mukofotiga yuboriş mumkin emasmi, deb söradi. Oxir-oqibat Hindiston Kino Federatsiyasi, yaʼni millatning rasmiy iştirokçilarini Oskarga yuboruvçi oliy taşkilot, 76-Akademiya mukofotlari uçun yuborişga arziydigan heç qanday film topa olmadi.

Lawrence van Gelder «The New York Times» gazetasidagi şarhida şunday yozgan: «Ikki boş qahramon kutilmagan voqealar tufayli birga bölgan yaxşi ijro etilgan romantika qarşilik körsatiş qiyin, garçi u qöygan muhim savolga javob takror-takror juda qulay tarzda keyinga qoldirilsa ham.» Şu bilan birga, u Mr. and Mrs. Iyer «... nozik film emas ...» deb qöşimça qildi. «Chicago Reader» ham şunday yozgan: «Sen avtobusni turli sinf va etnik turdagi odamlar bilan töldirişda heç qanday nozik emas ... lekin ikki boş qahramon örtasida rivojlanadigan döstlik nozik tasvirlangan va mazhabiy nizoga yeçim yölini körsatadi». «TIME» jurnali Aparna Senni «... tafsilotlarga eʼtibori ...» uçun maqtagan, bu esa «... qahramonlarning öziga xos xususiyatlarini mahorat bilan aks ettirgan». «The Village Voice» şunday yozgan: «Aktyorlar yaxşi öynagandek körinadi, lekin 11-sentabrdan keyin filmni öylab topgan rejissyor Aparna Sen tez-tez arzon soddalaştirilgan psevdo-lirikaga murojaat qiladi va sotsiologik çuqurlik örniga ovozli iqtiboslar bilan şov-şuvni afzal köradi». Amerikalik tanqidçilarning turli şarhlarini jamlaydigan «Metacritic» veb-sayti filmga 100 balldan 50 ball berib, bu örtaça yoki aralaş şarhlarni anglatadi.

«Variety» muharriri Derek Elley öz şarhida filmda «... noqulay, muammoga yönaltirilgan dialoglar va tebranuvçi rejissura bor, sanʼat va tijorat taʼsirini körsatadi. [Ikki] boş qahramon zörğa ötib ketadi» deb yozgan. «The Hindu» gazetasining şarhida rejissyorni bu sahnalarni «... bosiq, pasaytirilgan uslubda ...» hal qilgani uçun maqtagan, şuningdek ularga «... sizni bezovta qiliş va taʼqib qiliş kuçini» bergani aytilgan. Biroq şarhda film baʼzi jihatlari söroq ostiga qöyilgan: «Yurak tebranişlari nafislik bilan işlangan bölsa-da, baʼzan örta sinf axloqiga ortiqça moslaşib, biroz tortinçoqlik bilan — Meenakşi Iyer va Raja Çowdhary örtasida muhabbat gullaşi mumkinligiga biz heç qaçon töliq işonmaymiz.» Haqiqatan ham Sen real dunyoga töliq mos kelmaydigan kinematografik vaziyatlarni öylab topgani uçun tanqid qilingan: «Gödakli turmuşga çiqqan ayol qisqa avtobus safarida uçratgan notaniş odamga oşiq bölişi mumkinmi, vaziyat qançalik ğayrioddiy bölmasin? Ularni bir-birining quçoğiga haydaşga qaror qilgan Sen juda sunʼiy vaziyatlar öylab topadi ... Senning hikoyasi va ssenariysi boşqa jihatlardan ham kam. Yaxşi samariyalik bölgan politsiyaçi ... Sen yaratgan nafrat dunyosida haqiqatga zid körinadi ... [U] ehtimol haddan ziyod iştiyoqi tufayli öz hissiyotlari bilan özini izdan çiqarib yuboradi».

Filmning relizidan oldin Bengaldan taşqarida keng tanilmagan Konkona Sen Şarma öz ijrosi uçun alohida maqtovga sazovor böldi: «... film aniq ravişda Konkona Sen Şarmaga tegişli ... u Meenakşi [Iyer] sifatida tamil brahman ruhiyatiga şunçalik gözal kirib boradiki ... u ajoyib tarzda his-tuyğu körsatadi: Raja [Çowdhary]dan ajraliş haqida öylaganda közlari yoşlanganda, poyezdda boşini uning yelkasiga nozik qöyganda va körinişi muhabbatning eng ozgina izini körsatganda, biz bu yerda buyuk aktrisa borligini bilamiz.» Rediff.com şarhida şunday deyilgan: «... yoş Konkona sizni jim, lekin zarbali ijrosi bilan lol qoldiradi — u konservativ tamil brahman uy bekasi Meenakşi Iyer rolida ... [Uning] közlari minglab aytilmagan hikoyalarni gapiradi». Avstraliyalik tanqidçi filmni «Senşarma va Rahul Boseʼning ajoyib nozik ijrosi bilan ... ularning sevgi munosabati lirik, çözilgan saundtrek kabi beğubor. Mr and Mrs Iyer — yumşoq film bölib, uning oddiy va taʼsirli muhabbat hikoyasi romantik sayohatçilarga yoqadi» deb atagan.

Gautam Ghoseʼning (özi ham mustaqil rejissyor) «... jozibali suratga oliş» va Ustad Zakir Hussainning «... atmosferali musiqasi» yaxşi qabul qilingan. «Gautam Ghoseʼning yoritib beruvçi linzasi orqali qaraganda Aparna Sen ulkan içki kuçga ega kiçik, lekin epik dunyo yaratadi. Birinçi jiddiy siyosiy yönalişdagi filmida Sen mazhabiy ziddiyat masalasini Gabriel Garsia Markes ruhidagi kötarilgan insonparvarlik bilan kötaradi, pardaga sözlar bilan rasm çizadi ... Agar [Zakir] Hussain sukut va faryod örtasidagi tebranişda tovuşlar yaratsa, operator Gautam Ghose sokin va uluğvor Himolay orqa hududi bilan fundamentalistlar örtasida ravşan kontrast yaratadi».

DVD 2004-yil 2-iyunda çiqarilgan bölib, ingliz, hind, panjob, tamil va urdu tillarida subtitrlarga ega. U 16:9 anamorfik keng ekranda, Dolby Digital 5.1 Surround, progressiv 24 FPS, keng ekran va NTSC formatida mavjud.

Ustad Zakir Hussain filmga musiqa yozgan. Ommaviy kinoda birinçi marta u qöşiqning bir qismini kuylagan. U bu haqda intervyuda aytib, qöşiq yozilganidan keyingina prodyuserlar Hussainning ovozini tanlaşga qaror qilganini qöşimça qildi. Hussainni Aparna va Konkonaga taniştirgan Rahul Bose uni film uçun fon musiqasini yozişga köndirişda hal qiluvçi rol öynagan.