«Yer yuzidagi tun» (ingl. Night on Earth) — Jim Jarmusçʼning kinofilmi.
Film beş qismdan iborat bölib, har bir qismda taksi haydovçisi bilan tungi yölovçilar örtasida vaqtinçalik boğliqlik paydo bölişi körsatiladi. Har bir qism turli şaharlarda — Los-Anjelesda, Nyu-Yorkda, Parijda, Rimda va Helsinkida — bir tun davomida bölib ötadi. Filmning qismlari harakat qiladigan şaharlarni tanlaş Jarmuş bu filmda birga işlaşni istagan aktyorlarning qayerda bölişiga asoslangan edi. Ssenariyni Jarmuş sakkiz kun içida yozgan. Film saundtrekini Tom Waits bastalagan va yozib bergan, uçta qöşiq matni esa uning rafiqasi Kathleen Brennan bilan hammualliflikda yozilgan.
1Rollarda
Gena Rowlands, Winona Ryder, Lisanne Falk
2Syujet
Los-Anjeles. Los-Anjeles aeroportidan ayol taksi haydovçisi Corky kasting agenti Victoria Snellingni Beverly…
Los-Anjeles. Los-Anjeles aeroportidan ayol taksi haydovçisi Corky kasting agenti Victoria Snellingni Beverly Hillsga olib boradi. Yölda u köp çekadi, sökinadi va yölovçiga özining hayotiy rejalari haqida gapirib beradi (u mexanik bölmoqçi). Yöl oxirida Victoria Corkyni film uçun rolga kastingdan ötişga taklif qiladi, lekin u rad etadi.
Nyu-York. Xuşçaqçaq taksi haydovçisi Helmut Grokenberger — GDRning Drezden şahridan kelgan muhojir, avval sirk klouni bölgan. U ingliz tilini yomon biladi, avtomatik uzatmalar qutisidan foydalanişni bilmaydi va Nyu-Yorkni mutlaqo bilmaydi. Uning yölovçisi, afroamerikalik Yo-Yo esa özi rulga ötiradi.
Parij. Bomber kurtka kiygan, Kot-dʼIvuardan kelgan taksi haydovçisi közi ojiz ayolni olib ketadi; u Seyn böyi böylab odatiy keçki sayriga çiqqan. Yölda haydovçi unga közi ojiz böliş qanday ekani haqida sodda va noörin savollar beradi. Yölovçi ayol özining içki körişi bilan uni köruvçi odamdan kam körmasligiga işontiradi. Haydovçi unga işonmaydi. Öz haqligini isbotlaş uçun ayol talaffuziga qarab taksi haydovçisi Afrikaning qaysi hududidan kelganini aniq aytadi. Haydovçi uni daryo böyidagi qirğoqda tuşirib yuboradi, maşinani qözğatadi va şu zahoti avariyaga uçraydi — uning maşinasi qarşi yönalişda kelayotgan boşqa maşina bilan töqnaşadi. Közi ojiz ayol zarba va metallning ğijirlaşini, şuningdek, YTH ikkinçi iştirokçisining qiçqiriğini uzoqdan eşitadi: « — Qayoqqa ketyapsan! Közing körmaydimi?!» Ayol qoniqqan holda tabassum qiladi va şoşilmasdan tungi Seyn qirğoği böylab uzoqlaşadi.
Rim. Beparvo va jinsiy jihatdan ortiqça qiziqqan taksi haydovçisi ruhoniy yölovçini oladi va yölda unga gunohlarini ikrorlaşga qaror qiladi. Eski va eskirgan Fiat 128 maşinasi qoronği, iflos va notekis eski Rim köçalari böylab şitob bilan ketadi. Öz «ikrori»ga berilib ketgan haydovçi yölni körmaydi va bir neça marta bir xil yoş juftlik yonidan ötadi; ular köça çiroği ostida köçada sevişmoqda. Haydovçi (uning birinçi «sevgisi» qovoq, keyin qöy, söngra akasining xotini bölgan) yölovçining holi yomonlaşib, huşidan ketganini sezmaydi. Qörqib ketgan taksi haydovçisi jasadni skameykaga ötqazadi, oçiq qolgan ruhoniyning közlarini özining qora közoynagi bilan yopadi va ketib qoladi.
Helsinki. Fin taksi haydovçisi Mika uçta qattiq mast döstni olib ketadi. Ulardan biri, Aki, uxlab qoladi, döstlari esa uning hayotidagi eng yomon kun haqida gapirib berişadi: uni işdan böşatişgan, yangi maşinasini urib yuborişgan, 16 yoşli qizining homilador ekanini bilib qolgan, xotini esa ajraşişga qaror qilib, uni uydan haydab yuborgan. Bunga javoban Mika yanada yomonroq narsalar bölişi mumkinligini aytadi va öz hikoyasini sözlaydi. U xotini Eija bilan farzand orzusida edi, lekin qizlari muddatidan oldin tuğildi va şifokor uning bir haftadan ortiq yaşamasligini aytdi. Yöqotiş oğriğiga çidaş uçun Mika bolasini sevmaslikka qaror qildi. Uç hafta ötdi, qizi hali ham tirik edi. Mika yana uning sevgisini yuragiga joyladi, lekin öşa kuni qizi vafot etdi. Yölovçilar Mikaga hamdard bölişadi va «Aki bilan heç narsa jiddiy bölmagan» deb tuşunişadi, uning muammolari arzimas. Akining ikki dösti maşinadan tuşib ketadi, taksi haydovçisi Akini uyğotadi va u işsizlik nafaqasidan haq tölaydi. Taksidan tuşgaç, Aki çalkaşib qolgan holda qorli piyodalar yölkasiga ötiradi.
Rejissyor izohi:
Maşina içida suratga oliş juda qiyin. Suratga olgan har bir kişi bu tajribani qayta takrorlaşni xohlamaydi. Bizga yanada qiyin böldi, çunki men personajlarning hikoyalarini aytib beriş bilan birga, bu şaharlarning tungi köçalari atmosferasini ham yetkazmoqçi edim. Finlyandiyada maşina tramvay oldida, relslar ustida buzilib qoldi. Aktyorlar maşinaga örnatilgan uskunalar tufayli tezda çiqib keta olmadi, biz tramvayni zörğa töxtatib qoldik. Operator Fred Elms (Fred Elms) murakkab rakurslarni suratga oliş kerak bölganda kamerani özi boşqardi. Şu paytda köçada 14 daraja sovuq edi. Italiyada bizning suratga oliş guruhimiz politsiyaçilarning şubhasini uyğotdi. Pasportlarimizni mehmonxonada qoldirganimiz uçun beş soat qulf ostida ötirişimizga töğri keldi.
3Los-Anjeles
Winona Ryder —…
Winona Ryder — Corky
Gena Rowlands — Victoria Snelling
4Nyu-York
Giancarlo Esposito —…
Giancarlo Esposito — Yo-Yo
Armin Mueller-Stahl — Helmut Grokenberger
Rosie Perez — Angela
5Parij
Isaach de Bankolé — taksi…
Isaach de Bankolé — taksi haydovçisi
Béatrice Dalle — közi ojiz ayol
Emmanuel Abossolo-Mbo — yölovçi
Pascal NʼZonzi — yölovçi
6Rim
Roberto Benigni —…
Roberto Benigni — Gino
Paolo Bonacelli — ruhoniy
7Helsinki
Matti Pellonpää —…
Matti Pellonpää — Mika
Kari Väänänen — yölovçi
Sakari Kuosmanen — yölovçi
Tomi Salmela — yölovçi
8Faktlar
Saundtrekni yaratiş uçun dastlab yapon bastakori Toru Takemitsu taklif etilgan edi, lekin uning yozgan…
Saundtrekni yaratiş uçun dastlab yapon bastakori Toru Takemitsu taklif etilgan edi, lekin uning yozgan musiqasi rejissyorni qanoatlantirmadi va u Tom Waitsga murojaat qildi.
9Mukofotlar
Fred Elms 1993-yilda eng yaxşi operatorlik ishi uçun «Independent Spirit» mukofotiga sazovor…
Fred Elms 1993-yilda eng yaxşi operatorlik ishi uçun «Independent Spirit» mukofotiga sazovor bölgan.
10Filmdagi qöşiqlar
Tom Waits — Back In The Good Old…
Tom Waits — Back In The Good Old World
Tom Waits — Good Old World
Davie Allan & the Arrows — Cycle-Delic
Blue Cheer — Summertime Blues (sözlari Eddie Cochran va Jerry Capehart)
11Kadrlar
6
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDB
6 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Ночь на Земле» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.