Nosferatu

Nosferatu. Dahşatlar simfoniyasi (nem. Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens) – Fridrix Vilgelm Murnau tomonidan suratga olingan, 1922-yilda ekranga çiqqan klassik ekspressionistik sukut saqlagan dahşat filmi. Maks Şreker graf Orlok rolini ijro etgan. U öz köçmas mulk agentining yordamçisi (Gustav fon Vangenxaym) xotini (Greta Şröder) ortidan ovga çiqadigan vampir va şaharlariga vabo olib keladi.

Film Prana-Film kompaniyasi tomonidan suratga olingan va Bram Stokerning «Drakula» (1897) romani asosidagi litsenziyasiz ekranlaştiriş bölgan. Mualliflar bir qator tafsilotlar va personajlar nomini özgartirişgan (xususan, graf Drakula graf Orlokka aylangan). Bunday özgarişlar mualliflik huquqini buzişda ayblanmaslik uçun qilingan, deb hisoblanadi. Biroq asl nemisça subtitrlarda film Bram Stokerning romani asosida yaratilgani körsatilgan. Kino tarixçisi Devid Kalat esa voqea joyi va nomlarni özgartiriş faqat huquqiy maqsadlarni közlamaganini taʼkidlaydi: syujetni Germaniyaga köçiriş hikoyani öşa davr nemaktilli tomoşabinlari uçun yanada real va qörqinçli qilgan.

Filmning mavjudligini bilib olgan yozuvçi bevasi Florens Stoker studiyani mualliflik huquqini buzişda sudga bergan va sud jarayonida ğalaba qozongan. Sud qaroriga köra filmning barça nusxalari yöq qilinişi kerak edi. Biroq ularning köpçiligi allaqaçon dunyo böylab tarqalib ketgan edi. 1923-yilda «Vampir Nosferatu» nomi bilan film sovet prokatiga çiqarilgan. Bugun u jahon kinematografining durdonasi va nemis ekspressionizmining etalони sifatida tan olingan.

Maks Şreker — graf Orlok

Gustav fon Vangenxaym — Tomas Xutter

Greta Şröder — Elen Xutter

Alexander Granaç — Knok, köçmas mulk agenti

Georg Heinriç Sçnell — Xarding, kema egasi

Jon Gottowt — professor Bulver, paratsélsianets

Gustav Botz — doktor Ziwers, şahar şifokori

Max Nemetz — «Empusa» kapitani

Ruth Landşoff — Rut, Xardingning opasi

Wolfgang Heinz — «Empusa» boş matrosi

Albert Venohr — «Empusa» matrosi

Titrlarda körsatilmagan:

Hardy von François — kasalxonadagi şifokor

Guido Herzfeld — Transilvaniyadagi traktirçi

Karl Etlinger — professor Bulverning öqituvçisi

Heinriç Witte — aqldan ozganlar uyidagi hamşira

Fanny Sçreck — hamşira

Lony Nest — derazadagi bola

«Nosferatu. Dahşatlar simfoniyasi» 1921-yilda Enriko Dikman va Albin Grau tomonidan asos solingan Prana-Film kompaniyasining yagona kinokartinasi böldi. Vampirlar haqida film suratga oliş ğoyasi Graуга tegişli edi. Unga ilhom bergan voqea uning harbiy xizmatdagi tajribasi bilan boğliq: 1916-yil qişida serb dehqoni unga otasi vampirga, yaʼni tirilgan murdaga aylanganini aytgan. Dikman va Grau ssenariyni Genrix Galeenga buyurişgan, u Bram Stokerning «Drakula» (1897) romani asosida yozilgan, ammo ekranlaştiriş huquqlarini heç qaçon sotib olişmagan.

Galeen gotik-romantik syujetlar böyiça tan olingan mutaxassis hisoblangan: u avval «Prag talabasi» (1913) filmida iştirok etgan va «Golem, dunyoga qanday kelgan» (1920) filmining ssenariysini yozgan. U voqea joyini dengiz böyidagi Uitbi va Londondan öylab topilgan Gansa şahri Visborgga köçirgan, personajlarga yangi nomlar bergan hamda vampir şaharga kalamuşlar tödasi bilan birga olib kelgan vabo motivini kiritgan. Bundan taşqari, u vampirlar ovçisi professor Van Xelsing obrazidan butunlay voz keçgan. Galeen ssenariysi sheʼr kabi ritmlaştirilgan, ammo masalan, ekspressionizm kuçli taʼsiridagi muallif Karl Mayer matnlariga xos bölgan parçalaniş va uzilişlardan xoli bölgan. Kino tanqidçisi Lotta Eysner keyinçalik Galeen ssenariysini «sheʼriyatga töla, ritmga töla» deb atagan.

Dikman va Grau rejissyor sifatida Fridrix Vilgelm Murnauni taklif qilişgan. U 1919-yildan kino bilan şuğullanardi, ammo filmlari tufayli allaqaçon isteʼdodli usta degan obröga ega bölgan. Drezden tasviriy sanʼat akademiyasida öqigan Grau badiiy rahbarlikni öz zimmasiga olgan, şuningdek dekoratsiya va kostyumlarni işlab çiqqan. Filmning musiqiy ijrosi uçun Prana-Filmning kompozitori Xans Erdman javob bergan. Boş rolga Myunxendan kam tanilgan teatr aktyori Maks Şreker tasdiqlangan. Boşqa rollarni Maks Reynxardt ekspressionistik teatri maktabini ötgan aktyorlar ijro etgan: Greta Şröder, Gustav fon Vangenxaym, Jon Gottowt va Aleksandr Granax — Murnauning Nemis teatrida Reynxardt aktyorlik maktabidagi sobiq kursdoşi.

Suratga oliş 1921-yil iyulda Vismarda tabiiy manzaralarni suratga olişdan boşlangan. Vismar bozor maydoni ustidagi Avliyo Mariya çerkovi minorasidan «Suv öyini» (Wasserkunst) pavilyoni bilan olingan kadr xayoliy Visborgning ish rejasi bölib xizmat qilgan. Şaharning boşqa joylari Suv darvozasi (Wassertor), Avliyo Georgiy çerkovining ğarbiy fasadi, Muqaddas Ruh çerkovi hovlisi va port bölgan. Lyubekda taşlandiq Tuz omborlari (Salzspeiçer) Nosferatuning yangi uyiga aylangan, Depenau köçasida tobutlarni olib çiqiş sahnasi olingan, Avliyo Egidiy çerkovi qabristoni (Aegidienkirçhof), Izrailsdorf eman daraxti va boşqa şahar manzaralari ham tabiiy dekoratsiya vazifasini bajargan. Keyingi tabiiy sahnalar Lauenburg, Rostok va Zilt orolida olingan.

Söngra syomka guruhi Karpatlarga jönagan, u yerda Oravskiy qalʼasi (Arwaburg) graf Orlokning qasriga, filmning oxirida esa Eski qasr (Starý hrad) xarobalari qasrga aylangan. Qolgan tabiiy manzaralar yaqin atrofda topilgan: Xutterning töxtaş joyi Dolni-Kubinda suratga olingan, tobutli plotlarni suziş esa Vag daryosida. Toğ manzaralari Yuqori Tatrada olingan. 1921-yil oktyabridan dekabrigaça Berlinning Yoxannistal tumanidagi Jofa kinoatelyesida içki sahnalar, baʼzi qöşimça tabiiy kadrlar esa Tegel örmonida (Tegeler Forst) olingan.

Xarajatlarni tejaş maqsadida operator-postanovşik Fritz Arno Vagnerning ixtiyorida syomka paytida atigi bitta kamera bölgan, şuning uçun filmning yagona asl negativi bölgan. Rejissyor Galeen ssenariysiga juda aniq amal qilgan, faqat kamera nuqtasi va yoritiş böyiça körsatmalar bergan. Biroq Murnau ssenariyning ön ikki sahifasini qayta yozgan — tegişli Galeen matni rejissyorning işçi nusxasida yöq. Bu filmning sönggi sahnalari haqida bölib, unda Elen özini qurbon qiladi, vampir esa birinçi quyoş nuridan halok böladi. Murnau suratga olişga istisno darajada puxta tayyorlangan; har bir sahna uçun kelajakdagi kadrlarning aniq eskizlari yaratilgan. Aktyorlar öyinining ritmini belgilaş uçun u metronomdan foydalangan.

Filmni prokatga çiqariş katta reklama kampaniyasi bilan birga olib borilgan. Premyeradan oldin Prana-Film Buhne und Film jurnalining (№ 21/1922) sonida reklama töplamini joylaştirgan: unda qisqaça mazmun, kadrlar, ish fotosuratlari, işlab çiqariş hisobotlari va inşolar, jumladan Albin Graуning vampirizm haqidagi traktati bor edi.

«Nosferatu» premyerasi 1922-yil 4-martda Berlin hayvonot boğining Marmar zalida bölib ötgan. Katta dunyoviy keça sifatida rejalaştirilgan bu tadbirga taklifnomalar «Nosferatu bayrami» nomi bilan yuborilgan, mehmonlardan esa bidermeyer davri kostyumlarida keliş söralgan. Filmni namoyiş etiş Kurt Aleksandr tomonidan Gyotening «Faust» asaridagi «Teatr oldidagi prolog» namunasi asosida yozilgan prolog bilan boşlangan, film esa Otto Kermbax orkestrining rahbar kompozitor boşçiligidagi jonli ijrosi bilan kuzatilgan.

«Nosferatu» namoyişidan söng darhol Erdman yozgan «Serenada» xoreografik spektakli namoyiş etilgan, uni Davlat operasining solist raqqosasi ijro etgan. Şundan söng bölib ötgan kostyumli balda Ernst Lyubiç, Rixard Osvald, Hans Kreli, Iogannes Riman va Xaynts Shall singari kinoning közga köringan arboblari qatnaşgan.

«Nosferatu» prokati 1922-yil 15-martda Berlindagi «Primus-Palast» kinoteatrida boşlangan. Nemis televideniyesida film birinçi marta 1969-yil 23-iyunda ARD ning birinçi dasturida namoyiş etilgan.

Matbuot «Nosferatu» va uning premyerasini batafsil yoritgan. Maqtovli şarhlar ustunlik qilgan, ammo baʼzan texnik mukammallik va tasvirning aniqligi dahşat mavzusiga mos kelmaydi, degan tanqidlar ham yangragan. Masalan, 1922-yil 6-martdagi «Der Filmkurier» jurnali filmni vampir juda jismoniy va juda yorqin yoritilgani uçun haqiqatan dahşatli bölmay qolganini tanqid qilgan: «Realistik filmlar uçun afzallik bölgan narsa noreal dunyo asarida tamomila teskari baholanişi kerak. Bu yerda yarim tonlarning badiiy xiralaşuvi ustunlik qilişi lozim. […] Yoritilganlik ortgan sari har qanday qörqitma öz dahşatini yöqotadi». 1922-yil 12-martdagi «Der Film» naşri ham vampir obrazi «hikoya personajlari old planga çiqib, u ular orasida köproq arvoh kabi paydo bölganida» kuçliroq taassurot qoldirgan bölardi, deb yozgan.

Xans Vollenberg «Liçtbild-Buhne» jurnalida (№ 11, 1922-yil 11-mart) filmni «sensatsiya» deb atagan va Murnauning tabiiy sahnalarini «atmosfera yaratuvçi elementlar» sifatida maqtagan. U rejissyorlikni «şedevr», ssenariyni esa «taʼsirçan va tuzilişi jihatidan maksimal darajada muvozanatlangan» deb atagan. 1922-yil 7-martdagi «Vossisçe Zeitung» gazetasida «Nosferatu»ga sof kinematografik sifat berilgan, rejissyorlik «teatr rampasiga va kitobiylikka begona; bu öziga xos kinematografik uslub» deb qayd etilgan. 1922-yil 12-martdagi «Der Film» ham kadrlar tanlovini «ajoyib, nozik rassomlik sezgisi» bilan qilingan deb maqtagan.

Roland Şaxt 1922-yil 15-aprelda «Das blaue Heft» jurnalida «Nosferatu»ni faqat «örtaça örtamiyona» va «Doktor Kaligari kabinetining» (1920) nusxasi deb hisoblagan. U kinoya bilan yozgan: «Ustiga-ustak, bu vampir doim tobut kötarib yuradi, xuddi yetti yarimga beş daqiqa qolganda poçta yopilişidan oldin Yangi yil sovğasini jönatmoqçi bölgan odamdek, qaysi oynaga murojaat qilişni bilmaydi». 1922-yil 6-martdagi Berliner Lokal-Anzeiger gazetasida Alfred Rozental ham vampir obraziga töxtalgan: «Unçalik yoqimli bölmagan boş rolni Myunxendan kelgan Maks Şreker öynagan. Uning oldida murakkab vazifa turardi. Bu qon söruvçi arvohda buyuklikdan kulgili holatgaça bor-yöği bir qadam bor edi». Oxirida u maqtov sözlarini topgan: «Men kamdan-kam şunday asarni körganmanki, unda ssenariy atmosferasi manzarada şunçalik mukammal aks etgan bölsa, aktyorlar öyini şunçalik nozik ifodalangan bölsa, beş pardada komizm va tragediya çegarasida muvozanatlangan personajlar şu halokatli qoyadan şunçalik işonç bilan ötgan bölsa». Béla Balázs filmning tabiatga eʼtiborini maqtagan va 1923-yil 9-martdagi «Der Tag» gazetasida film aynan «ğayritabiiy narsaga bölgan eng kuçli his tabiatdan olingani uçun» kuçli, degan xulosaga kelgan. Fantastikani tasvirlaş uçun til juda ratsional bölgani sababli buni faqat kino samarali yetkaza olişi mumkin.

«UFA» kinokontserni «Nosferatu»ni öz prokat dasturiga kiritişdan boş tortgan, şu sababli film bozor yetakçisiga qaram bölmagan bir neça kiçik kinoteatrlardagina namoyiş etilgan. 1922-yil aprel oyidanoq Prana-Film moliyaviy imkoniyatlarini notöğri hisoblab çiqqani haqida miş-mişlar tarqalgan. Kinobiznesda tajribasiz Silesiyalik investorlardan boşlanğiç kapital sifatida olingan bir neça million marka tugab qolgan. Buning sababi bir tomondan filmning keng kölamli reklama kampaniyasi, boşqa tomondan esa Dikman va Grauning isrofgarçiligi deb izohlangan. Murnau rejissyorlik uçun 25 ming marka olgan, 1921-yil Rojdestvo oldida esa kompaniya rahbarlari unga kassa tuşumidan qöşimça foiz taklif qilişgan. 1922-yil avgust oyida Prana-Filmga qarşi bankrotlik ishi qözğatilgan, film esa qarzlari uçun hibsga olingan.

Premyera yilidayoq Bram Stokerning bevasi Florens Stoker kompaniyani mualliflik huquqini buzganlikda javobgarlikka tortişga urinib körgan. U Britaniya mualliflar jamiyatiga aʼzo bölgan va Berlin advokati orqali Prana-Filmning huquqiy vorislariga daʼvo bergan. Stoker huquqlar uçun 5 ming funt sterling talab qilgan, ammo murosa kelişuvi amalga oşmagan. 1925-yil iyulda Berlin sudi yakuniy qaror çiqargan: «Nosferatu»ning barça kinomateriallari, şu jumladan barça nusxalari yöq qilinişi kerak. Sud qaroriga qaramay, London kino jamiyati Angliyada mavjud nusxani namoyiş etişni rejalaştirgan, Florens Stoker esa buning oldini olişga harakat qilgan. Biroq nusxani yöq qilinişdan saqlab qolişga muvaffaq bölingan. Tört yil ötib jamiyat filmni yana namoyiş etişga uringanida Florens Stoker öz maqsadiga erişgan va bu nusxa yöq qilingan. Şu orada Stoker «Drakula»ni ekranlaştiriş huquqlari böyiça Universal kinostudiyasi bilan muzokaralarni boşlagan. Studiya huquqlarni 40 ming dollarga sotib olgan va 1931-yilda Tod Brauningning «Drakula»si — birinçi rasmiy ekranlaştirişni çiqargan.

Florens Stokerning filmning nusxalarini yöq qilişga barça urinişlariga qaramay, ularning köpçiligi saqlanib qolgan. «Nosferatu» allaqaçon çet elga sotilgan edi va köplab mamlakatlarda montaj va intertitrlari bilan farq qiluvçi öz variantlari mavjud edi. 1923-yilda «Vampir Nosferatu» nomi bilan film sovet prokatiga çiqarilgan. 1920-yillarning oxirida fransuz montaj versiyasi — nemis asl nusxasidan farqli ölaroq, jami 115 ta örniga atigi 31 ta interititrga ega bölgan — Andre Bretonning doirasidagi syurrealistlar orasida juda maşhur bölgan. Bu fransuz versiyasi keyinçalik AQŞga tuşgan va u yerda ingliz tilidagi interititrlar bilan taʼminlangan. Unda personajlarning nomlari yana Stokerning romanidagi asl nomlar bilan almaştirilgan: Jonathan va Mina Harker, Drakula, Renfild va hokazo. Voqea joyi esa Visborgdan Bremenga köçirilgan.

1930-yilda Germaniyada «Ön ikkinçi soat» (Die zwölfte Stunde) nomi bilan filmning ovozli versiyasi çiqarilgan. U Murnauning ruxsatisiz va rejissyor sifatida uning ismi körsatilmasdan Deutsç-Film-Produktion kompaniyasi tomonidan çiqarilgan. Badiiy muharrir Valdemar Roger Albin Graudan qöşimça kinomaterial olgan. Vazifa montaj va ovoz yordamida filmni tanib bölmaydigan darajada özgartiriş, şu tariqa yana bir mualliflik huquqi buzilişini yaşiriş edi. Roger qahramonlarning nomlarini almaştirgan: Orlok — Volkov bölgan, Knok — Karsten, Xutter — Kundberg, Elenga Margitta ismi berilgan, Xarding esa Xartungga aylangan. Murnauda birinçi pardada körsatilgan, baxtli Xutter va Elen sahnasini Roger filmning eng oxiriga köçirib, uni baxtli yakunga aylantirgan. Bundan taşqari u yangi sahnalarni qöşib suratga olgan, masalan, ruhoniy rolida Xans Bexal iştirok etgan dafn marosimi massasi, u oxir-oqibat senzuraga tuşgan. Baʼzi kiritilgan qişloq turmuşi va folklor sahnalari kulturfilmlardan olingan. Yangi musiqani gramplastinkalar tizimi uçun Georg Fibiger yozgan.

Prana-Film kompaniyasi tomonidan mualliflik huquqining dastlabki buzilişi tufayli, şuningdek kompaniyaning özi ham, uning huquqiy vorislari ham AQŞda «Nosferatu»ga mualliflik huquqini röyxatdan ötkazmagani sababli, film u yerda jamoat mulkiga aylangan. Keng şuhrat esa u 1960-yillarda «Jim bölişni iltimos qilaman!» (Silents Please!) körsatuvi doirasida Amerika televideniyesida qattiq qisqartirilgan versiyasi namoyiş etilgandan keyin topgan. Köplab videokassetalar işlab çiqaruvçi kompaniyalar mualliflik huquqlarining yöqligidan foydalanib, filmni turli nomlar bilan sotgan — masalan, «Drakula», «Drakula dahşati» va «Nosferatu — vampir», turli sifatda. Ularning köpçiligi 1970-yillarning boşidagi Blackhawk Films kompaniyasi naşridan köçirilgan.

1981-yilda Myunxen kino muzeyi direktori Enno Patalas taşabbusi bilan «Nosferatu»ning birinçi yirik rekonstruksiyasi va restavratsiyasi amalga oşirilgan. Uning asosini nemis va fransuz montaj versiyalari, şuningdek Fransuz sinematekasida saqlanayotgan «Ön ikkinçi soat» filmi nusxasi taşkil etgan. Interititrlarni GDRning Davlat kino arxividagi kadr nusxasi böyiça tiklaşga muvaffaq bölingan. 1984-yilda rekonstruksiya qilingan versiyaning qora-oq negatividan rangli nusxa çop etilgan. Filtrlar yordamida taqlid qilingan viraj rejasini tuzişda restavratorlar köp narsani taxminga tayanib hal qilişga majbur bölişgan. Rangli versiyaning premyerasi 1984-yil 20-fevralda Berlin xalqaro kinofestivalida bölib ötgan, u yerda film kino tarixçisi Lotta Eysner şarafiga namoyiş etilgan. Namoyiş Xans Erdmanning asl musiqasi bilan salon orkestri ijrosida kuzatilgan.

1984-yilda Murnau ijodi böyiça ekspert Luçano Berriatua Fransuz sinematekasida 1922-yilgi prokat fransuz versiyasining virajlangan nitrat nusxasini topgan. Şu nusxa asosida Enno Patalas ranglarni tuzatgan. 1987-yil 1-5-fevral kunlari yangi variant Myunxenda, «Gastayg» madaniyat markazidagi Karl Orf zalida namoyiş etilgan. Bernd Heller boşqargan orkestr Xans Erdmanning asl partiturasini jonli ijro etgan. Aynan şu versiya 1988-yil 29-dekabrda ZDF telekanalida körsatilgan, bu namoyiş uçun maxsus musiqani esa kompozitor Xans Pozegga yozgan.

Keyingi restavratsiya bosqiçi 1995-yilda «Lyumyer» Yevropa loyihasi doirasida boşlangan. Fransuz sinematekasidan olingan birinçi avlod virajlangan nitrat nusxasi asosida Bolonya sinematekasi va Myunxen kino muzeyi Enno Patalas rahbarligida yana bir restavratsiyani amalga oşirgan. Eng işonçli rang gammasiga ega bölgan bu versiya Kann, Bolonya va London kinofestivallarida muvaffaqiyat bilan namoyiş etilgan.

2005–2006-yillarda Luçano Berriatua va Fridrix Vilgelm Murnau jamğarmasi qöşimça ish olib borgan: film töliq raqamlaştirilgan va kadrma-kadr restavratsiya qilingan. Har bir kadr vaqt izlaridan, tirnalişlardan va kirdan tozalangan, kadrlar birikkan joylar retuş qilingan, plyonkaning titraşi barqarorlaştirilgan. Asosiy manba sifatida virajlangan fransuz nitrokopiyasi xizmat qilgan. Yetişmayotgan sahnalar 1939 va 1962-yillardagi Germaniya Federal arxivining ikkita dubl-negatividan olingan, ular öz navbatida 1920-yillardagi çex versiyasiga borib taqalgan. Bu yerda «Ön ikkinçi soat» nusxasi ham foydali bölgan. Asl nemisça interititrlar Federal arxivning dubl-negatividan köçirilgan, yetişmaganlari esa tarixiy şrift va tipografikani aniq takrorlagan holda qayta tiklangan. Bu etalon versiya Erdmanning asl musiqasi bilan Germaniyada Transit Film firmasi tomonidan DVDda çiqarilgan.

Ğarb bozorida «Nosferatu»ning DVDdagi önlab turli versiyalari mavjud (2007-yil holatiga köra). Bunday xilma-xillikka asosan AQŞda film uzoq vaqtdan beri jamoat mulki bölgani, Germaniyada esa u faqat 2020-yilda jamoat mulkiga aylangani sabab bölgan. DVD naşrlari arzon, past sifatli nusxalardan tortib, köproq yoki kamroq murakkab restavratsiya qilingan versiyalargaça bölgan. Sotuvda virajlangan va qora-oq variantlar, turli tillardagi interititrlar hamda turli kinomusiqa variantlari mavjud.

«Nosferatu», şuningdek «Kaligari» va «Golem»ga tayanib, kino tanqidçisi Lars Penning 1930-yillardagi Amerika dahşat filmlarini fantastik nemis sukut saqlagan kinosiz tasavvur qilib bölmasligini taʼkidlaydi. Rejissyor Yorg Byuttgeray esa Murnau filmi tufayli Germaniyani dahşat janrining vatani deb hisoblaydi, bu janrga undan beri çuqur mensimaslik bilan qaralgan. «Nosferatu» janrga, ayniqsa, sayoz, qörqitadigan effektlarga emas, balki nozik tasavvur dahşatiga tayangan asarlarga barqaror taʼsir körsatgan — masalan, Karl Teodor Dreyerning «Vampir» (1932) filmi va 1940-yillarda RKO studiyasi uçun Val Lyuton suratga olgan filmlarga.

Pop-madaniyat standartlari kanoni uçun ayniqsa muhim bölgan narsa — Maks Şrekerning öz rolini qanday ijro etgani (şu sababli kam tanilgan aktyor jamoatçilik ongida baʼzan öz ekran personaji bilan qöşilib ketgan), şuningdek grim konsepsiyasi: kal boş, uçli quloqlar, markazda joylaşgan ikkita kesuvçi tiş va çözilgan qöl-oyoqlar. Masalan, Byuttgeray Tob Xuperning «Salem vampirlari» (1979) filmidagi vampir Nosferatuning aniq nusxasi ekanini taʼkidlaydi, Tim Byortonning «Rojdestvodan oldingi dahşat» (1993) filmidagi uçuvçi vampirlar ham uning qiyofasi va öxşaşligida yaratilgan.

Edmund Elias Merijning «Vampir soyasi» (2000) filmi xayoliy şaklda «Nosferatu»ning suratga olinişi haqida hikoya qiladi va Maks Şreker (Uillem Dafoe ijrosida) haqiqatan ham vampir bölgan degan faraz asosiga qurilgan. Bu film kinoişlab çiqarişning özining ekspluatatsion, «vampirona» tabiatini örganadi va postmodernistik uslubda Murnauning uslubiy vositalari repertuaridan foydalanadi.

2022-yil 4-martda — filmning Berlin premyerasidan aynan 100 yil ötib — teatr kolleji «Nosferatu — soyalar menueti» premyerasi bölib ötdi (ssenariy muallifi va rejissyor — Gisbert Franken, boş rolda — Gerd J. Pol). Şu yubiley yilida Berlindagi Şarf-Gerstenberg kollektsiyasida «Tundagi arvohlar: Nosferatuga 100 yil» körgazmasi oçildi.

Tomas Xyorlning qisqa metrajli «F.V.M. simfoniyasi» (F.W.M. Symphonie, Avstriya, 2022) filmi Murnauga ehtirom va vampir obrazining kinematografik rekonstruksiyasidir: unda rejissyorning oilaviy qabridan öğirlangan boşini tiklaş va uni qabriston qorovuliga topşirişga uriniş tasvirlangan.

Germaniyaning Federal fuqarolik taʼlim agentligi (bpb) Murnau filmini nemis kino kanoniga kiritgan.

2010-yilda «Nosferatu. Dahşatlar simfoniyasi» filmi jurnalining Empire «Jahon kinematografining eng yaxşi 100 filmi» röyxatida yigirma birinçi örinni egalladi.

1979-yilda Verner Gerzog «Nosferatu — tunning arvohi» nomli ehtirom filmini suratga olgan, boş rolda Klaus Kinski iştirok etgan. Bu asar asosan remeyk bölib, baʼzi joylarda Murnauning mizanssenalarini batafsil takrorlaydi. Gerzog öz filmiga köproq pessimistik yakunni berdi (graf ölimidan keyin yangi vampirga Xutter/Xarker aylanadi) va uni vampirning yolğizligi va sarosimasini taʼkidlovçi batafsil dialoglar bilan töldirdi. Atmosferani nemis krautrock guruhi Popol Vuhning meditativ saundtreki taʼkidlagan. Baʼzi tanqidçilar bu filmni muvaffaqiyatsiz deb baholagan, çunki maşhur Kinskida Şreker qahramoniga xos bölgan anonimlik, tutib bölmaslik va dunyoviy bölmagan xususiyat yetişmagan.

2023-yilda rejissyor Devid Li Fišer Dag Jons va Sara Karter iştirokida öz kinoversiyasini taklif qildi. 2024-yilda esa Robert Eggers rejissyorligidagi «Nosferatu» nomli remeyk ekranlarga çiqdi, boş rollarda Bill Skarsgard va Lili-Roуз Depp iştirok etgan.

Murnau filmining obrazlari rus adabiyotida ham aks-sado topdi. Kumuş asr şoiri Mixail Kuzminning «Otlar tepinadi, vahimada pişqiradi…» nomli maşhur sheʼri «Alabalik muz buzadi» (1927) siklidan olingan, u töğridan-töğri «Nosferatu»ning ğamgin atmosferasidan ilhomlangan: