Nostalghia

«Nostalghia» ssenariysini Tarkovskiy Tonino Guerra bilan birgalikda yozgan. Film ğoyasi rejissyorda Italiya böylab sayohat paytida tuğilgan: «Andrey kelgaç va men oldindan öylab, tayyorgarlik körgan holda mamlakat bilan taniştirişni boşlaganimizda, birgalikdagi mulohazalardan „Nostalghia“ ğoyasi tuğildi, u ham mohiyatan rusning Italiya böylab sayohatidir».

Tarkovskiy «Nostalghia»da asosiy rolni sevimli aktyori Anatoliy Solonitsin ijro etadi deb hisoblagan, va u öşa paytda oğir saraton kasaliga çalingan bölsa-da, Italiyaga suratga tuşiş uçun boriş umidini yöqotmagan. Lekin asosiy rolga Oleg Yankovskiy tasdiqlangan.

«Nostalghia» Tarkovskiyning boşqa filmlaridagi motivlarni davom ettiradi. Gorçakovning Italiyaga sayohati qahramon uçun «Solaris»dagi boşqa sayyoraga uçiş yoki «Stalker»dagi Zonaga yöl kabi öz qalbining çuqurliklariga sayohatga aylanadi. Filmda ikkilaniş motivi ham bor: bastakor Sosnovskiy, «Stalker»dagi Dikobraz kabi, kadr ortidagi qahramon, lekin uning taqdiri boş qahramon taqdirida aks etadi.

Filmda rusning qişloq sukunati va Italiyaning toşli köçalari manzaralari qarama-qarşi qöyiladi. Melanxoliya holati tufayli Gorçakov öz öylari va Rossiya haqidagi xotiralariga butunlay botib ketadi va şu sababli Italiya manzaralari va sevimli rassomlarning freskalaridan bahra ololmaydi. Gorçakov, şuningdek, öz hamrohi va tarjimoni Evjeniyadan uzoqlaşadi; u Evjeniya uni Arseniy Tarkovskiy (rejissyorning otasi) sheʼrlari haqida suhbatga tortişga urinsa ham, Gorçakov sheʼriyatni tarjima qilib bölmasligini bahona qilib, kitob öqişni rad etadi.

Vatan soğinçidan taşqari, «Nostalghia»ning yana bir mavzusi — zamonaviy insonning inqiroz holati. Mulohazalar bilan ezilgan Gorçakov Italiyada insoniyat gunohlarini kafforat qiliş yukini öz zimmasiga olişga tayyor odamni uçratadi — bu Domenico. Yarim aqldan ozgan Domenico rolini şved aktyori Erland Yozefson ijro etgan, u Tarkovskiyning sönggi filmi — «Qurbonlik»da ham rol öynagan. Aynan uning qahramonlari (Domenico va Aleksandr) dunyo gunohlarini kafforat qilişi kerak. Gorçakov Domeniconi birinçi marta Muqaddas Ekaterina hovuzига taşrif buyurganida uçratadi. Diqqatga sazovor tomoni şundaki, Siyenalik muqaddas Ekaterina Buyuk Şizma davrida Şarqiy (Pravoslav) çerkovni Ğarbiy (Rim-katolik) çerkovi bilan birlaştiriş tarafdori bölgan, bu esa Andreyning oldinroq aytgan «davlat çegaralarini yöq qiliş» zarurati haqidagi gapi bilan hamohangdir.

Baʼzi sahnalarning erotikligi Salvador Dali va Dante Rossetti rasmlariga işora qiladi. Boş qahramon ayolining prerafaelit soçlari Tarkovskiyning «Zerkalo» filmida ham uçraydi. Köpgina sahnalar teatrlaştirilgan darajada statik va simmetrik. Siyenalik Ekaterinaning qoldiqlari Rimdagi Santa-Mariya-sopra-Minerva bazilikasida joylaşgan bölib, uning yonida Bernini fil haykali bor, uni Dalining «Avliyo Antoniyning vasvasalari» rasmida köriş mumkin. Mayya Turovskayaning «7 s 1/2, yoki Andrey Tarkovskiy filmlari» kitobidan:

Tarkovskiyning boşqa filmlaridagi kabi, «Nostalghia»da ham boş qahramon xayolga keltiradigan yoki tuşlarida köradigan ota uyi obrazi paydo böladi.

Oleg Yankovskiy — Andrey Gorçakov

Erland Yozefson — Domenico

Domiziana Giordano — Evjeniya

Patrisiya Terreno — Gorçakovning xotini

Laura De Marçi — xizmatkor

Diliya Bokkardo — Domeniconing xotini

Milena Vukotiç — davlat xizmatçisi

Ssenariy mualliflari: Andrey Tarkovskiy, Tonino Guerra

Rejissyor-postanovkaçi: Andrey Tarkovskiy

Operator-postanovkaçi: Juzeppe Lançi

Rassom-postanovkaçi: Andrea Krizanti

Tovuş rejissyori: Yevgeniya Potockaya

Tarkovskiy Gorçakovning taqdirini qisman baham kördi. Italiyaga işlaş uçun ketib, u Rossiyaga qaytolmadi. «Nostalghia» uçun Kann kinofestivalida mukofot olganidan bir yil ötib, rejissyor Sovet Ittifoqiga qaytmaslik qarorini eʼlon qildi. Tarkovskiy özini disident deb hisoblamagan bölsa-da, hokimiyatga salbiy munosabatda bölgan. Kundaligida u şunday yozgan:

Bugungi kunda «Nostalghia» Tarkovskiyning kam baholangan va kam maşhur asarlaridan biridir.

«The Witness» video öyinida öyinçi qiyin yetib boriladigan joylarni topgani uçun mukofot sifatida öyin içidagi kinoteatrda oltita video-lavhadan birini tomoşa qilişi mumkin. Lavhalardan biri «Nostalghia»dagi şam sahnasini namoyiş etadi.

Filmda Verdi (Rekviyem), Betxoven (9-simfoniya) musiqasidan foydalanilgan. Rus xalq kuyini Olga Fedoseyevna Sergeyeva ijro etadi.

Tarkovskiy fransuz rejissyori Robert Bressonning («Pul») bilan bölişgan eng yaxşi rejissyorlik mukofoti, FIPRESCI mukofoti va ekumenik hakamlar hayʼati mukofoti — 1983-yilda Frantsiyaning Kann şahrida bölib ötgan XXXVI xalqaro kinofestivalida.

2018-yilda Moskvalik stritart-rassom Zoom Tarkovskiylar uyi joylaşgan joyga yaqin, 1-Şçipkovskiy xiyobonidagi uy ğişt devorida filmdan sahna tasvirlagan: yozuvçi Andrey Gorçakov (Oleg Yankovskiy) qölida yonib turgan şam bilan yurmoqda; haqiqiy yonayotgan şam kiçik yuvuqda yaşiringan.