Oldboy

Oldboy (kor. 올드보이) — Janubiy Koreya drama-detektivi, rejissyor va ssenariy muallifi Park Chan-wookning «qasos trilogiyasi»ning ikkinçi qismi. Trilogiyaning birinçi filmi — «Sympathy for Mr. Vengeance» (2002), sönggisi — «Sympathy for Lady Vengeance» (2005). Film ssenariysi xuddi şu nomdagi yapon mangasi asosida yozilgan; mualliflari Garon Tsutsui va Nobuaki Minegişi. Premyera 2003-yil 21-noyabrda Janubiy Koreyada bölib ötdi, Rossiyada — 2004-yil 18-noyabrda. 3 million dollarlik byudjetga qaramay, butun dunyo böyiça kassa 15,4 million dollarni taşkil etdi. Rossiya prokatida film transliteratsiya qilingan «Олдбой» nomi bilan çiqdi va DVDʼda ham şu nom bilan naşr etildi.

Film 2004-yilgi Kann kinofestivalining Grand-prisiga sazovor böldi. Hakamlar hayʼati raisi Kventin Tarantino filmni «mutlaq şedevr» deb atadi va unga «Oltin palma şoxi»ni berişga ovoz bergan, biroq mukofot uçun bitta hakam ovozi yetişmadi.

Koreyada film «Katta qönğiroq» mukofotiga (Janubiy Koreya «Oskar»i) «Eng yaxşi rejissyor», «Eng yaxşi aktyor», «Eng yaxşi musiqa», «Eng yaxşi montaj» va «Eng yaxşi yoritiş» nominatsiyalarida sazovor böldi. Film Empire jurnalining «Jahon kinematografining 100 ta eng yaxşi filmi» röyxatida ön sakkizinçi örinni egalladi. 2008-yilda Amerika telekanali CNN tomoşabinlari «Oldboy»ni tarixdagi önta eng yaxşi osiyolik film qatoriga kiritdi.

2013-yilda filmning Amerika remeyki çiqdi. Asl filmdagi boş rol ijroçisi Choi Min-sik 2008-yilda frantsuz muxbirlariga Gollivudning Osiyo va Yevropa rejissyorlariga bosim ötkazib, AQŞda xorijiy filmlarning remeyklarini yaratişga majbur qiliş siyosatidan norozi ekanini bildirgan edi.

Filmning ijroçi prodyuseri Kim Dong-joo yapon mangasining huquqlarini 11 ming yevroga sotib oldi va rejissyor Park Chan-wook hamda aktyor Choi Min-sikni taklif qildi. Park mangani birinçi marta rejissyor Pon Chun-ho tavsiyasi bilan öqigan, filmni suratga olişga taklif qilinganda esa, unga jiddiy özgartirişlar kiritişga qaror qilgan. Chan-wookning sözlariga köra, filmning asl mangadagi tasviri bilan umumiy jihatlari faqat xususiy qamoqxona, qamaliş orqasida qayta tuğilgan odam tarixi va yovuzning duşmanidan yaşirinmasligi bilan çeklangan.

Rejissyor voqeaning eng dramatik lahzasining örtasidan boşlanadigan film suratga olmoqçi edi, masalan, u sevgi sahnasi yoki janjal sahnasining örtasidan boşlanişi mumkin edi. Filmning birinçi sahnasi Park Chan-wookning suratga olgan eng sevimli sahnalaridan biri. Uni yaratişda unga öz joniga qasd qiluvçi rolini ijro etgan aktyor Oh Dal-su juda katta yordam bergan.

Oh Dae-su rolini ijro etgan Choi Min-sik olti hafta davomida sport zalida qattiq maşq qildi va 10 kilogramm ozdi, şundan söng suratga olişda deyarli barça tryuklarni özi bajardi. Qamoqxona koridoridagi ommaviy janjal sahnasini suratga olişga uç kun ketdi, unda kompyuter grafikasi deyarli işlatilmadi — kompyuterda faqat Oh Dae-suning orqasiga sançilgan piçoq çizilgan. Kompyuter grafikasi yana bir marta çumolilar Oh Dae-suning yuzi va qöllari böylab yurgan sahnada işlatilgan. Tirik baliqni yeyiş sahnasi tört marta dublga olingan. Choi Min-sik buddist bölib, uni yeyişdan oldin ibodat qilişi kerak edi. Koreyada haqiqatan ham tirik baliq yeyiladi, asosiy qahramon ham şunday qiladi, ammo odatda ularni oldin bölaklarga bölib, sous bilan ziravorlaşadi. Kann kinofestivalida Grand-prini qölga kiritgaç, rejissyor nutqida baliqqa aktyorlar va suratga oliş guruhi bilan teng darajada minnatdorçilik bildirgan. Politsiya bölimidagi öyinçoq qanotli Oh Dae-suning raqs sahnasida Choi Min-sik operatordan kadrga uning oyoqlari tuşişini söradi — u Maykl Jeksonning maşhur «oy yuriş»ini takrorlamoqçi edi.

Yi Woo-jin rolini topiş uçun rejissyor imkon qadar kam yovuz körinadigan aktyorni qidirgan. Park Chan-wook dastlab Choi Min-sikning «Şiri» filmida qahramonning raqibi rolini ijro etgan Han Suk-kyuni suratga olmoqçi edi, lekin oxir-oqibat bu rol Choi tavsiyasi bilan Yoo Ji-taega berildi. Yoo Ji-tae ijro etgan qahramon filmda vaqtga böysunmaydigan oliy mavjudot obrazida namoyon böladi:

«Qariyb 40 yoşdan oşgan bölişi kerak bölgan, ammo juda yoş körinadigan Qasoskor misolida men odamning butun hayotini bitta maqsadga böysundirganida nima bölişini körsatmoqçi edim. U aslida yaşamaydi va şu sababli qarimaydi. Qasoskor umuman olganda töliq inson emas, heç bölmaganda özi özini şunday hisoblamaydi. Biz bitta sahnani suratga oldik — u yakuniy versiyaga kirmadi — unda Qasoskor O bilan yakuniy suhbatini maşq qiladi. Imo-işoralarni, ohangni işlab çiqadi, suhbat qanday yönalişga ketsa, nima deyişini oldindan rejalaştiradi. Keyinçalik uni kesib taşladim: tomoşabin bu sönggi hal qiluvçi suhbat nima haqida bölişini vaqtidan oldin bilib qolişini istamadim. Ammo endi hatto afsusdaman, çunki u köp narsani tuşuntirar edi».

Mi-do rolini ijro etgan Kang Hye-jung 300 aktrisa orasidan tanlangan edi. Park Chan-wookka tinglovda yordam bergan rejissyor Kim Ji-woon va aktyor Seol Kyung-gu uning tanlovini maʼqullaşgan.

Qordan qoplangan örmondagi yakuniy sahna Yangi Zelandiyada suratga olingan. Bir intervyuda Park Chan-wook tomoşabinlar O Dae-suning xotiralarini kömişga muvaffaq bölganmi yoki yöqmi, şu haqda öylaşlari uçun oxirini ataylab tuşunarsiz qilganini aytgan.

Filmning jahon premyerasi Kann kinofestivalida bölib ötdi, u yerda film Grand-prini qölga kiritdi. «Oldboy» — rejissyorning festivalning asosiy tanlov dasturiga tuşgan birinçi filmi. Hakamlar hayʼati raisi Kventin Tarantino filmga juda yuqori baho berdi va uni tomoşa qilayotganda yiğlaganini tan oldi:

«Bu festivalning eng yaxşi filmi edi. Menimça, bu mutlaq şedevr — bunday filmlar ön yilda bir marta, undan köp emas, paydo böladi. U Koreya kinematografiyasini dunyodagi eng qiziqarli madaniy hodisaga aylantiradi».

Jurnalistlarning «Oldboy» filmini Tarantinoning «Kill Bill» filmi bilan soliştiriş haqidagi savoliga (u ham festivalda iştirok etgan, ammo tanlovdan taşqari dasturda), Chan-wook quyidagiça javob berdi:

«Ha, bu qasos haqidagi filmlar, ammo biz unga haqiqatan ham turli nuqtai nazardan yondaşamiz. Tarantino zöravonlikni vizual zavq manbaiga aylantiradi. Men esa zöravonlik zöravonni ham, qurbonni ham oğritişiga işonaman. Mening vazifam bu oğriqni zalga yetkazişdir. Qasoskor qasosdan qoniqiş olsa ham, baribir aybdorlik his qiladi — mening asosiy fikrim şu. Tarantinoda esa qasos sof zavqqa aylanadi».

Agar «Sympathy for Mr. Vengeance» filmida Park Chan-wook maksimal minimalizm yaratişga intilgan bölsa, «Oldboy»da u haddan ortiqlik estetikasini yaratmoqçi böldi, şuning uçun filmda vals, tango va texno parçalari mavjud. Musiqa filmda doimiy yangraydi, bu «töxtovsiz oqadigan uşlab bölmaydigan vaqt»ni anglatadi. Baʼzi sahnalarda Antonio Vivaldining «Fasllar» tsikli «Qiş» konsertidan parçalar işlatilgan. Filmning saundtrekida işlagan kompozitor Cho Young-wook «Koreya kino mukofoti»ni va «Eng yaxşi musiqa» uçun «Katta qönğiroq»ni oldi.

Aleksey Munipov («Premyer» jurnali) saundtrek haqida: «Bu disk haqida pafossiz, «sönggi … yil içida harakatlanuvçi tasvirlarga eng yaxşi musiqa» kabi qiçqiriqlardan özini tiyib yoziş qiyin. Şunga qaramay, Kventin Tarantinoning «Oldboy» haqidagi sözlari («mutlaq şedevr; bunday filmlar ön yilda bir marta, undan köp emas, paydo böladi») Cho Young-wook işiga ham töliq taalluqli: dramatik harakatga bunçalik mos keladigan musiqa ekrandan uzoq vaqtdan beri eşitilmagan». «Ehtimol, Gollivud kompozitorlari ham şunga öxşaş narsa yoza olişgan bölardi — lekin buning uçun ularni avval 15 yilga derazasiz xonaga qamab qöyiş kerak edi».

Aksariyat kinotanqidçilar retsenziyalarida filmga yuqori baho berişgan. Rotten Tomatoes agregator saytida film 151 ta retsenziya asosida 81 % ijobiy şarhga ega böldi.

K. Tarxanova, «Film.ru»: «Aniq uç qismli tuzilma ikki soatlik xronometrajni çözilib ketişdan xoli qiladi… Birinçi marta ekranda butun yer şarí özining barça ğaşliklari bilan miya ishi bilan qamrab olingan, va bu haqiqatan ham gipnoz — faqat endi tomoşabin uçun».

Roman Volobuyev, «Vedomosti»: «„Oldboy“ tuşuntirib bölmaydigan öta tabiiy kuçga ega. Bugungi köpgina filmlardan, jumladan, «zamonaviy osiyo kinosi»ning şafqatsiz hamkasblaridan u sheʼr nasrdan qanday farq qilsa, spirt distillangan suvdan, hayot esa ölimdan qanday farq qilsa, şunday farq qiladi».

Andrey Plaxov, «Kommersant»: «Film ham frans­uzça ruhdagi sevgi hikoyasini, ham hayvonlarça zöravonlik paradini — tirik baliq yeyiş bilan, ham ekzistensial melodramani öz içiga oladi (qiziği şundaki, Park Chan-wookning sevimli rejissyorlari orasida Bergman va Tarkovskiy bor)».

Olga Fedenkova, «Gde»: «Asosiy rolning ijroçisi Choi Min-sik fantastik: u bir vaqtning özida dahşatli nafrat va hamdardlik uyğota oladi, rejissyor aynan şuni undan talab qiladi. Cho Young-wookning vals asosiy mavzu sifatida yangraydigan saundtreki ajoyib. Ssenariy juda muvaffaqiyatli: unda Şarq Ğarb bilan ösib çiqadi, u bilan mustahkam boğlanadi va oxir-oqibat köp madaniyatlilik belgilariga ega bölgan narsaga aylanadi. Va nihoyat, rejissyor bu parçalangan qismlarni yagona butunlikka yiğişda öziga mos keladi».

Mixail Myuller, «Premier»: «Bu tomoşa qiliş uçun barça tomoşabin toifalariga tavsiya etiş mumkin bölgan, hatto janubi-şarqiy kinoni körişga çidamaydiganlar, zöravonlikni yoqtirmaydiganlar va tirik baliqni hazm qila olmaydiganlar uçun ham, kam uçraydigan filmlardan biri».

Vasiliy Koretskiy, «Timeout.ru»: «„Oldboy“ — qiziqarli, şiddatli va ajoyib drama, dunyoda «Dogville» va «Killbill» mavjudligidan qatʼi nazar. Uk fikriça, jabrlovçilarni hatto öninçi avlodgaça kesib taşlaş mumkin, lekin bu mutlaqo maʼnosiz».

Aleks Ekslyer, «Exler.ru»: «„Oldboy“ — sönggi bir neça yil içida körgan eng kuçli filmlarimdan biri. Film qasos haqida emas. Asosiy mavzu — jinoyat va unga mos jazo». «Choi Min-sik Dae-suni mutlaqo ajoyib öynaydi. Deyarli taşqi effektlar, qiçqiriqlar va faryodlar yöq — faqat közlar, ularda boşdan keçirilgan barça dahşat va şu bilan birga, izlayotgan narsasini biliş qörquvi körinadi».

«cultcorp.ru» sayti retsenziyasi: «„Oldboy“ — şafqatsizlik va nozikliknng qimmatbaho qotişmasi. Bu kartina deyarli har bir tomoşabinga kuçli adrenalin çiqişini kafolatlaydi».

«SQD.RU» şarhlar sayti: «Rejissura, aytiş kerakki, şunçaki yaxşi emas, balki qandaydir qörqinçli darajada ajoyib. Park filmi yoş yölbarsga öxşaydi, uning egiluvçan nafisligiga hatto yölbars sizning ikkinçi oyoğingizni tişlab olganda ham qoyil qolasiz».

Natalya Ryabçikova, «utro.ru»: «Bu qora hazil va zöravonlikka estetik zavq bilan töla film, unda vaziyatning butun şafqatsizligi faqat oxirida aniq böladi. Jismoniy şafqatsizlik ortida ruhiy şafqatsizlik yaşiringan, u esa ança dahşatliroq bölib çiqadi».

Yekaterina Barabaş, «ng.ru»: «Bu yerda rejissyor sxemadan, aniqroği sxematizmdan qoçgan. U mustahkam, yaxşi dramaturgiyaga asoslangan konstruksiya yaratgan, unga Şarqning şafqatsiz ekzotikasini ham, Şarqqa xos metaforikani ham, butunlay Yevropaça pragmatik hikoya qiliş usulini ham maksimal darajada joylaştirgan». «„Oldboy“da ekrandan eşitadigan sözlarning minimal miqdori qatʼiy ravişda harakatga böysunadi, harakat — syujetga, syujet — rejissyor ğoyasiga».

Ivan Yakovlev, «Kino-Pravda.com»: «„Oldboy“ Koreya kinematografining butun uluğvorligi bilan yangi davrga qadam qöyganini bildiradi. Park Chan-wook uni qiziqarli ekzotika darajasidan jahon kino jarayonining teng huquqli iştirokçisi darajasiga olib çiqa oldi, Kann festivali esa şu jarayonning kesimidir».

Roman Korneyev, «Kinokadr.ru»: «Bitta muammo — filmda şunçalik köp narsa borki, barça ziddiyatlarni tuşuniş, körinişidan, muallifning öziga ham nasib etmagan. Film goh detektiv janriga qaytadi (dalillar va guvohlar bilan), goh psixologik etyudga aylanadi, goh harakat virtual böladi, goh yana haqiqat belgilarini qayta topadi. Bu tebranişlarda biror maʼno izlaş örtasiga yaqinlaşganda zerikarli bölib qoladi».

«Kultura» telekanali: «Diqqatli tomoşabin bu lentada nafaqat Dyuma izlarini, balki maşhur yapon komiksining izlarini va hatto qadimgi yunon fojiasini ham payqaydi. Çunki „Oldboy“ — faqat va asosan qasos haqidagi kartina emas, balki taqdir haqida, hatto antik tuşunçadagi taqdir haqida».

Stanislav Nikulin, «Kinomania.ru»: «Park şunday film suratga olganki, uning sifatini içki his bilan sezasan. Ekranda bölayotgan hamma narsaning magnetizmi köpinça sovuq, oqilona anglaşga böysunmaydi. Dahşatli va kulgili, qörqinçli va absurd muvozanati kinematografik şartlilikning qatʼiy çegaralarida hayotiy haqiqat hissini tuğdiradi».

Anton Kostilyov, «Gazeta.Ru»: «Bir tekisda pulsatsiyalanuvçi ritm, ilhomlantiruvçi saundtrek, butunlay kutilmagan va yangi jang xoreografiyasi hamda boş rolda ajoyib Choi Min-sik zalda ötirgan har qanday öjar tomoşabinni burnidan uşlab oladi».

R. Vinands: «Bu yerda deyarli har bir sahnada qandaydir kutilmagan voqea yaşiringan, har bir dialogda syujet burilişi, har bir personajda qiziqarli sir bor. „Oldboy“ kabi filmlar tomoşabinni yelkasidan uşlab, kuçli silkitgandek böladi. Ular tomoşabinning kinoga bölgan odatlariga tölqindek urilib, ğarb kinosini isteʼmol qiliş yillari davomida ularning ongida töplangan barça qatlamlarni yuvib taşlaydi».

Irina Lyubarskaya, «Telesreda»: «Bu yerda rejissyor ishi haqiqatan ham yaxşi. Uning uçun nomi bir xil yapon komiksi-mangasining haddan taşqari jiddiy öynalgan syujetini keçiriş mumkin».

Anton Dolin, «Gazeta.Ru»: «Baʼzi tomoşabinlar uçun „Old Boy“ bilan tanişişning qiyinligi aynan şundaki — grotesk va dahşat, zöravonlik va komiks, sxematizm va psixologik öyin orasidagi çegara noaniqligida».