Ordinary People

Oddiy odamlar (ingl. Ordinary People; boşqa nomi — «Oddiy insonlar») — 1980-yilda suratga olingan Amerika dramasi. Bu aktyor Robert Redfordning rejissyor sifatidagi birinçi filmi bölib, ssenariysi yozuvçi Judith Guestning şu nomli romani asosida Alvin Sargent tomonidan yozilgan. Boş rollarni Timothy Hutton, Donald Sutherland, Mary Tyler Moore va Judd Hirsç ijro etgan. 6 million dollarlik byudjetga ega film AQŞ prokatida 54 million dollardan ortiq yiğgan hamda tanqidçilar va tomoşabinlardan yuksak baho olgan. Film 4 ta «Oscar» va 5 ta «Golden Globe» mukofotini (jumladan, yilning eng yaxşi dramatik filmi uçun) qölga kiritgan, şuningdek, boşqa nufuzli kino mukofotlariga bir qança nominatsiyalarga sazovor bölgan.

Rejissyorlik debyuti uçun aktyor Robert Redford 1976-yilda naşr etilgan şu nomli Judith Guest romanini tanladi, çunki u boş qahramon Konradda va uning atrofidagilarda özini tanigan edi. Redford Guestga telefon qilganida, uning akalaridan biri javob berdi — u opasiga Robert Redford qönğiroq qilayotganini aytdi; Guest, albatta, unga işonmadi. Muallif bilan uçraşuvdan söng Redford Guestdan ekranlaştiriş huquqini sotib oldi va distribyutor qidira boşladi — «Paramount Pictures» studiyasi aktyorga 6 million dollar byudjet ajratdi. Biroq şundan oldin rejissyor köplab studiyalardan rad javobini oldi, çunki ularning rahbarlari filmning tijorat muvaffaqiyatiga erişa olmasligini öylaşgan edi. Prodyuser sifatida «Oscar» sovrini sohibi Ronald L. Sçwary iştirok etdi, Redford esa kompaniya rahbari Barry Diller tomonidan ijodiy erkinlik oldi — Diller ssenariyga juda qoyil qolgan edi.

Redfordning birinçi ssenariy variantini yozişi bir yarim yil, uni qayta işlaşi yana bir yil davom etdi, çunki Judith Guestning asl romanida faqat dialoglar bölib, qahramonlarning içki keçinmalari haqida heç qanday tavsif yöq edi. U «Julia» va «Paper Moon» filmlari ssenariylaridagi işini eʼtirof etib, ssenariynavis Alvin Sargentni yolladi. Redford ssenariyga özgartirişlar kiritiş böyiça doimo Guest bilan maslahatlaşib turdi, boş rolga Timothy Huttonning tanlanişi esa yozuvçini quvontirdi.

Konrad roli uçun aktyor qidiruvi butun mamlakat böylab olib borildi. Michael J. Fox Konrad rolini sinab kördi, lekin Redfordni qoyil qoldira olmadi. Natijada tanlov aktyor Jim Huttonning 19 yoşli öğli Timothy Huttonga tuşdi — Jim suratga oliş boşlanişidan oz oldin vafot etgan edi; Timothy uçun «Oddiy odamlar» ham kinodagi debyut böldi. Hutton Redford bilan şaxsan uçraşişdan oldin matnni 5 yoki 6 marta öqib çiqdi.

Redford Mary Tyler Mooreni Malibu plyajida qişda kördi — u skameykada ötirgan edi va uning ğamgin qiyofasi eʼtiborini tortdi. Hutton singari Mur ham filmda işlaşni boşlaganda şaxsiy fojiani boşdan keçirayotgan edi — aktrisaning yagona öğli suratga oliş boşlanişidan oldin baxtsiz hodisa natijasida halok bölgan edi. Redford öz qarorini şunday taʼriflaydi: «Nega aynan uni tanlaganimni bilmayman. Ehtimol, uning [Meri] klassik amerikaça xarakteri tufaylidir: jasoratli, kuçli, çapdast… va biroz erkalangan».

Redford Konradning otasi Kelvin rolini aktyor Richard Dreyfussga taklif qildi, lekin u asabiy buziliş tufayli rad etdi. Bu rol Donald Sutherlandga ötdi, garçi rejissyor dastlab Sutherlandga psixoterapevt rolini taklif qilgan edi. Doktor Berger rolini Gene Hackman ham daʼvo qilgan edi, lekin u gonorar miqdori böyiça kelişmovçilik tufayli loyihadan çiqib ketdi. Uning örniga Judd Hirş keldi, lekin u faqat suratga oliş sakkiz kun içida tugagan taqdirdagina iştirok eta olardi, çunki öşa paytda aktyor «Taxi» teleşousida işlar edi — Redford uni aynan öşa yerda payqagan edi.

Elizabeth McGovern uçun bu surat ham kinodagi birinçi ish böldi — u Juilliard maktabiga kirişni rejalaştirgan edi, Redford esa aktrisadan öqişni boşlaşni keçiktirişni söradi. Akademiya rahbariyati bilan kelişuvga köra, u faqat şanba kunlari suratga tuşiş huquqini oldi — qiz juma keçqurun Nyu-Yorkdagi maktabni tark etib, yakşanba kuni ertalab qaytardi; maktab öz mavjudligi davomida birinçi marta öquv yili davomida talabalariga suratga tuşişga ruxsat berdi.

Suratga oliş 1979-yil 9-oktabrdan 1980-yil 10-yanvargaça davom etdi. Redford surat guruhi aʼzolariga va boşqa aktyorlarga Xatton bilan maydonçada ham, undan taşqarida ham muloqot qilmaslikni buyurdi — yolğizlikni his qilayotgan Konrad obraziga kirişga yordam beriş uçun; ammo aktyorning özi bundan xabarsiz edi va keyinçalik suratga oliş paytida unga juda oğir bölganini tan oldi. Suratga oliş kunidan keyin yoş aktyor köp vaqt ötkazgan yagona odam Konradning psixoterapevti rolini ijro etgan Judd Hirş böldi. Xatton sababini tuşuna olmadi va şuning uçun kundalik yuritişni boşladi — köp yillar ötgaç u kundalikdagi yozuvlar qahramonining fikrlariga juda öxşaşligini tuşundi.

Asosiy suratga oliş Illinoys ştatidagi Lake Forest şahrida — filmda va romanda voqealar aynan şu yerda bölib ötadi — hamda Highland Park şahrida olib borildi.

Golf öynaş sahnalari Kaliforniyadagi Apple Valley şahrida suratga olindi.

Barça interyer sahnalar Illinoys ştatidagi Fort Sheridan şahrida olib borildi.

Maktab sahnalari «Lake Forest High»da, basseyn sahnalari esa mahalliy «Lake Forest College» kollejida suratga olindi, çunki maktab basseynida surat guruhi uçun juda kam joy bor edi.

Dökon sahnalari Illinoys ştatining Northbrook şahridagi «Northbrook Court»da olingan.

Qahramonning katta akasining hayotiga zomin bölgan dengizdagi böron sahnalari «Paramount Pictures» studiyasining pavilyonlarida suratga olindi.

Jerett oilasining uyi boşqa maşhur kino uyidan bir buriliş narida joylaşgan — ikki yil ötgaç, bu uy «Risky Business» filmini suratga olişda işlatilgan.

Konrad va Karenning tuşlik sahnasi Illinoys ştatining Wilmette şahridagi «Original Pancake House» kafesida suratga olingan. Suratga oliş paytida olingan Robert Redfordning fotosurati hozirgaça restoran kiriş eşigi yonidagi kassa oldida devorda osilib turibdi.

Yakuniy sahnani qayta suratga olişga töğri keldi, çunki Donald Sutherland unda özini juda hissiyotli deb hisobladi — natijada dekoratsiyalar qayta tiklandi, lekin Mary Tyler Moore öşa paytda teatrda band bölgani uçun, uning matnini kadr ortidan Redfordning özi öqidi.

Kelvin va Bet borgan pyesa «Same Time Next Year» (Xuddi şu vaqt, kelgusi yil) deb ataladi, uni Bernard Slade yozgan.

Johann Paçelbelning «Re majordagi kanon» asari filmning asosiy musiqiy mavzusiga aylandi — filmga öz versiyasini köplab musiqa va kino mukofotlari sohibi, bastakor Marvin Hamlisç yozdi. Kanon filmning boşida xor ijrosida yangraydi, uning çolğu versiyasi esa yakuniy titrlarda paydo böladi — şuningdek, asar variatsiyalari Hamlisçning köplab sahnalardagi musiqasida ham eşitiladi. Bu musiqiy asarning filmda işlatilişi uning ommalaşuviga kömak berdi, şuningdek, u boşqa filmlar va seriallarda tez-tez işlatiladigan böldi.

Saundtrekning bir neçta versiyasi film çiqqan yilda vinil plastinkalarda çiqdi, ammo barça naşrlarda faqat «Re majordagi kanon» bor edi, şu jumladan uning disko versiyasi ham. Töliq albomni birinçi marta «La La Land» yorliği 2016-yil 19-aprelda CD formatida çeklangan — 1 500 nusxada çiqardi; diskda, şuningdek, Hamlisç musiqasini yozgan «Save the Tiger» filmining treklari ham joylaşgan.

Main Title: Canon In D

The Dining Table

She Remembers Bucky In His Room

Buck In The Yard

Jeannine & Conrad

Conradʼs Hallelujah

Christmas Tree

The Revelation

Time To Go Bowling

Why Did You Do It? / The Plane Ride

I Miss Him Too

Sheʼs Dead

What Was The One Wrong Thing You Did?

Do You Want Some Breakfast?

Remembering The Dance

She Goes Up Steps

Handle On It

End Title: Canon In D

Whös Got The Most? (Source)

Country Radio (Source)

Classical Station (Source)

Jazz Station (Source)

Rock Station (Source)

Montovani Radio (Source)

Transistor Radio #1 (Source)

Transistor Radio #2 (Source)

Deck The Halls (Source)

Sheʼs Dead (Instrumental)

Do You Want Some Breakfast? (Alternate)

Do You Want Some Breakfast? (Original Version)

End Title: Canon In D (Alternate)

Bir sahnada Jadd Hirş ijro etgan doktor Berger «(I Never Promised You A) Rose Garden» qöşiğini kuylaydi; «What I Did For Love»ni Mary Tyler Moore ziyofatdagi boşqa mehmonlar bilan birga kuylaydi; şuningdek, kompaniya tuğilgan kun ziyofatida «For Heʼs A Jolly Good Fellow» qöşiğini ijro etadi; qahramonlar anʼanaviy Rojdestvo qöşiği «Deck The Halls»ni ham kuylaşadi.

Film reklama kampaniyasida «Baʼzi filmlarni tomoşa qilasiz. Boşqalarini esa his qilasiz» (ingl. Some Films You Watch, Others You Feel) va «Hammasi öz joyida. Faqat ötmişdan taşqari» (ingl. Everything Is In Its Proper Place… Except The Past) degan şiorlar işlatilgan.

Filmning premyerasi 1980-yil 19-sentabrda bölib ötdi — birinçi dam oliş kunlarida film 170 335 dollar yiğdi. 14 haftalik prokatdan söng, 6 million dollarlik byudjetga ega film AQŞ va Kanadada 54 766 923 dollar yiğdi, premyera dam oliş kunlarida natija 170 335 dollar edi. Şuningdek, film video mahsulotlarni sotiş va ijaradan 23 million dollar daromad keltirdi.

Kartina jahon kino matbuotida asosan ijobiy şarhlar oldi. «Rotten Tomatoes» saytida film tanqidçilar şarhlari asosida 7,9 örtaça reyting bilan 91 foiz ijobiy şarhni töpladi, şuningdek, 85 foiz va 5 dan 3,8 ball bilan tomoşabinlar sevimlisi hisoblanadi. «Metacritic» saytida filmga 18 ta tanqidiy şarh asosida 100 balldan 86 ball berilgan, tomoşabinlar reytingi esa 10 balldan 6,5 ball. 2022-yil aprel holatiga köra, «Kinopoisk» saytida filmning reytingi 4 637 tomoşabin bahosi asosida 10 balldan 7,2 ball, «Internet Movie Database» portalida esa 51 283 tomoşabin bahosi asosida 10 balldan 7,7 ball.

Roger Ebert filmga 4 yulduz qöydi va uni «yilning, balki ön yillikning eng yaxşi filmlaridan biri!» deb atadi, keyinroq esa filmni yilning eng yaxşi beşta filmi qatoriga kiritib, kartinani «aqlli, keng qamrovli va yurakni titratadigan» deb nomladi. «Variety»dan Todd McCarthy yozdi: «Oila içidagi qayğu haqida hayratlanarli darajada kuçli drama». «The New Yorker» uçun yozgan şarhida tanqidçi Pauline Kael yozdi: «Robert Redfordning dramasi akademik vositalar bilan tomoşabinni katarsis holatiga olib keladi, insonlarning yaxşiligiga işonçni qaytaradi va yaxşiroq kunlar umidini beradi». Jay Bobbin kartinani «Amerikaning eng buyuk filmlaridan biri» deb atadi. «ReelViews»dan James Berardinelli yozdi: «Har bir oila begona közlardan yaşiradigan, içdan yemiradigan his-tuyğularning ajoyib namunasi».

Bu kartinada rejissyor kreslosini egallagan aktyor Robert Redford, aniq, soxta va alamsiz işlaydigan aktyorlar bilan birga, obröli fasad ortida yaşiringan çuqur içki dramani örganadi, «oilaviy jannat»ning orqa tomonini körsatadi, tört devor ortidagi samimiy dunyoga kirib boradi va içdan yemiruvçi, markazdan vayron qiluvçi begonalaşuv va befarqlik jarayonlarini oçib beradi. Timothy Hutton noodatiy Konrad rolida samimiy va haqiqatan ham ajoyib, katta avlod aktyorlari — Mary Tyler Moore, Donald Sutherland va Judd Hirş esa barça maqtovlardan yuqori!

Quyida asosiy mukofotlar va nominatsiyalar keltirilgan. Öşa vaqtda 20 yoşli Timothy Hutton «Oscar» sovrinining eng yoş sohibi böldi.

şuningdek:

«WGA Award» mukofoti, kitob asosidagi eng yaxşi ssenariy uçun — Alvin Sargent

Amerika rejissyorlar gildiyasi mukofoti, rejissyorlik sanʼatidagi eng yaxşi yutuqlar uçun — Robert Redford

«New York Film Critics Circle Award» mukofoti, yilning eng yaxşi surati — film

1998-yilda Amerika kino sanʼati instituti filmni «Amerikaning 100 ta eng buyuk filmi» röyxatiga nomzodlar sifatida 400 ta röyxatga kiritdi.

Kartina Stephen Sçneider tahriri ostida çiqqan «1001 film, ölişdan oldin körişingiz kerak» (ingl. 1001 Movies You Must See Before You Die) kitobiga kiritilgan.