Paraş Pathar (Bengali: পরশ পাথর Poroş Pathor; English: The Philosopherʼs Stone; French: La Pierre Philosophale) — 1958-yilda Hindistonda suratga olingan bengal tilidagi fantastik komediya filmi. Bu Satyajit Rayning «Apu trilogiyasi»dan taşqaridagi birinçi filmi edi. Şuningdek, bu uning birinçi komediyasi va birinçi sehrli realizm filmi böldi. Parasuram (Rajşekhar Basu)ning xuddi şu nomli qisqa hikoyasi asosida suratga olingan film Rayning hazil tuyğusini ilk bor namoyon etdi. Film markazida boşqa narsalarni oltinga aylantira oladigan toşni tasodifan topib olgan örta sinf xizmatçisi turadi.
1Rollarda
Kali Banerjee, Chhabi Biswas, Pahari Sanyal
Satyajit RayrejissyorKBKali BanerjeeaktyorCBChhabi BiswasaktyorPSPahari SanyalaktyorTCTulsi ChakrabortyaktyorGBGangapada BasuaktyorJRJahor RoyaktyorSatyajit Rayssenariy muallifi
Ravi Shankarkompozitor2Syujet
Pareş Chandra Dutt (Tulsi Çakrabarti) — Kolkatadagi örta sinf bank xizmatçisi. U yomğirli kunda xayriya…
Pareş Chandra Dutt (Tulsi Çakrabarti) — Kolkatadagi örta sinf bank xizmatçisi. U yomğirli kunda xayriya öyiniga ança istamay boradi. Öyin ötkazilişi kutilayotgan Curzon Park (hozirgi Surendranath Park)da u kiçkina, dumaloq toş topib oladi. Uni marmar şarça deb öylab, jiyaniga beradi. Bola toşning metallni oltinga aylantirişini aniqlaydi (yaʼni, bu falsafiy toş).
Dutt toşning kuçini özi körgaç, bolaga şirinlik evaziga toşni «sotib oladi». U şaharning çiqindixonasidan bir neçta eski töp öqlarini olib, ularni oltinga aylantirib sotişni rejalaştiradi. Bu reja uni boyitadi: haydovçi uni çiqindixonadan uyga olib ketayotganda maşina haşamatli qasrning hovlisiga kiradi — bu uning yangi uyi. Endi unda yoş kotib Priyatoş Henry Biswas (Kali Banerjee) bor, u boşqa gaplar qatorida Dutt birinçi bölib koktEyl keçasiga taklif etilganini aytadi.
Keçada Dutt avval biroz noqulay harakat qiladi, söng mast bölib şovqin-suron kötaradi. Boşqa mehmon uni çiqib ketişga buyurganda, u temir haykalçani oltinga aylantiradi (şu tariqa qanday qilib muvaffaqiyatga erişganini qisman oşkor qiladi). Köp ötmay bu voqea gazetalarda sarlavha bölib çiqadi va Bengaliyada vahima boşlanadi. Pareş Dutt xotini Giribala (Ranibala Devi) bilan qoçib ketadi. Toşni ham qöşib, deyarli hamma narsani Priyatoşda qoldiradi, lekin politsiya kelsa, uni darhol topşirişni tayinlaydi.
Köp ötmay, janob va xonim Dutt söroq qiliş uçun politsiya bölimiga olib boriladi. Politsiya esa umidsiz Priyatoşning toşni yutib yuborganini aniqlaydi. Şifokor — mutaxassis Dr. Nandi (Moni Srimani) inspektorga (Haridhan Mukherjee) Priyatoş toşni hazm qilayotganini xabar qiladi. Pareş va Giribala Dutt buni eşitgaç, oltin buyumlarning yana temirga aylanayotganini payqaşadi. Dutt er-xotin xizmatkori (Jahar Roy) va Priyatoş bilan quvnoq qayta uçraşadi.
3Aktyorlar
Tulsi Çakrabarti — Pareş Chandra…
Tulsi Çakrabarti — Pareş Chandra Dutta
Ranibala — Giribala Dutt (Pareşning xotini)
Kali Banerjee — Priyotoş Henry Biswas (Pareşning şaxsiy kotibi)
Jahar Roy — Brajahari, xizmatkor
Gangapada Basu — tadbirkor Kaçalu
Haridhan Mukherjee — politsiya inspektori Çatterjee
Bireswar Sen — politsiya xodimi
Moni Srimani — doktor Nandi
Çhabi Biswas (kameo)
Jahar Ganguli (kameo)
Pahari Sanyal (kameo)
Kamal Mitra (kameo)
Nitiş Mukherjee (kameo)
Subodh Ganguli (kameo)
Tulsi Lahiri (kameo)
Amar Mullick (kameo)
Çandrabati Devi (kameo)
Renuka Roy (kameo)
Bharati Devi (kameo)
4Boşqa mualliflar
Badiiy bezak — Bansi…
Badiiy bezak — Bansi Çandragupta
Tovuş muharriri — Durgadas Mitra
Paraş Pathar filmining titrlari bengal tilida emas (Satyajit Rayning deyarli barça filmlarida titrlar şu tilda berilgan), hatto ingliz tilida ham emas, balki fransuz tilida berilgan. (Ehtimol, buning sababi Rayning filmlari Fransiyada ança maşhur bölib qolgani bölsa kerak.) Şu sababli filmning ayrim DVD naşrlarida «Paraş Pathar (la pierre philosophale)» nomi, yaʼni sarlavha bengal va fransuz tillarida navbati bilan berilgan.
Bu Satyajit Rayning çhabi Biswas aktyor sifatida iştirok etgan birinçi filmi. Uşbu filmda u koktEyl keçasidagi bir neçta mehmondan biri xolos. Biroq Rayning keyingi filmida («Jalsaghar») u boş rolni ijro etadi.
5Tanqidiy qabul
Andrew Robinsonning fikriça, Paraş Pathar «agar ayrim qöpol joylari bölmaganida, Rayning eng yaxşi asarlari…
Andrew Robinsonning fikriça, Paraş Pathar «agar ayrim qöpol joylari bölmaganida, Rayning eng yaxşi asarlari qatoriga kirardi; bu qöpollik filmning juda tez suratga olinganidan dalolat beradi… uning hazili Ğarbga faqat qisman ötadi». Satyajit Ray özi filmni «komediya, fantastika, satira, farsa va bir oz açiniş aralaşmasi» deb taʼriflagan. Film 1958-yilgi Kann kinofestivaliga yuborilgan bölib, u yerda Oltin palma (eng yaxşi film) uçun raqobatlaşgan.
6Saqlanişi
Academy Film Archive 2007-yilda Paraş Pathar filmini saqlab…
Academy Film Archive 2007-yilda Paraş Pathar filmini saqlab qoldi.
Matn: maqola tarjimasi «Parash Pathar» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.