Pierrot le Fou

Lionel Uaytning «Obsession» (1962) detektiv romanini ekranlaştiriş fikri rejissyorga «Taşqaridagilar tödasi» (1964) filmini suratga oliş paytida keldi. Boş rollar ijroçisi sifatida Richard Burton va Anna Karina yoki Mişel Pikkoli va Silvi Vartan körib çiqilgan edi.

Deyarli bir yillik tayyorgarlik davrida Godar «Turmuş qurgan ayol» va «Alphaville»ni suratga oldi, şuningdek, Anna Karina bilan ajraşdi (ajraşgan bölsa-da, Karina Jan-Pol Belmondo bilan birga suratga olişda iştirok etdi).

Suratga oliş ikki oy davom etdi, 1965-yil may oyidan boşlab, tabiiy joylarda va haqiqiy interyerlarda ötkazildi. Kinogruh Lazurli sohilidan Parijgaça bölgan yölni bosib ötdi (filmdagi voqealar ketma-ketligining teskarisi tartibida).

«Pierrot le Fou» «Xörlaş» va «Hafta oxiri» bilan birga Godarning vizual jihatdan eng yorqin asarlari sifatida tan olingan.

Suratga oliş keng ekranli anamorfik Cinemascope tizimida olib borildi. Godarning bu surati uning rangli suratga olingan uçinçi asari böldi (undan oldin «Ayol — bu ayol» va «Xörlaş» bor edi).

Ranglarning ramziyligi va hissiy taʼsiriga bu yerda katta ahamiyat berilgan. Atmosferani töyingan qizil, kök va sariq asosiy ranglarning triadasi belgilaydi. Bu yondaşuv bir tomondan Nikola de Stal abstraksionizmining va Endi Uorxol hamda Roy Lixtenşteyn pop-artining taʼsirini körsatadi. Yorqin misol — finalda yuzi kök böyoq bilan böyalgan, sariq va qizil dinamit bilan öralgan Belmondo odamga emas, abstrakt polotnoga öxşaydi. Boşqa tomondan, bunday radikal rang yeçimi voqeani Disney multfilmlariga yaqinlaştiradi. Filmdagi qon ham, öşa yillar mezonlariga köra ança köp bölsa-da, böyoqqa öxşab körinişi bejiz emas. Godar bu haqda şunday degan edi:

«Bu qon emas, şunçaki qizil»

Yaʼni vizual vositalar harakatning şartliligini taʼkidlaydi. Xuddi şunday holat ziyofat sahnasida ham uçraydi, bu yerda yoruğlik filtrlari voqeaning sunʼiyligini taʼkidlaşga yordam beradi. Agar filmdagi rang ramziyligiga misollar keltiradigan bölsak, bitta kadrda qizil, kök va oq ranglarning tez-tez uçraşi Fransiya bayroğiga işora qiladi. Film esa aynan şu Fransiyaning jamiyat taraqqiyotidagi tiqilinçi holatiga bağişlangan.

Rasm sanʼati filmda nafaqat rang yeçimi uçun körsatma sifatida, balki bevosita ham uçraydi. Voqealar davomida Godar maşhur rasmlarni uç xil formatda işlatadi: devorlardagi open-kartoçka va plakatlar sifatida, interyerlardagi reproduksiyalar sifatida hamda qisqa montaj uzilişlari sifatida. Har bir holatda rasm sodir bölayotgan voqeaning qöşimça maʼnosini oçib beradi va yaʼni assotsiatsiyaga yoki kontrapunktga aylanadi. Masalan, qahramonlarning yaqin planlari bir neça marta rasmdagi portretlar bilan almaştiriladi va şu tufayli obrazlar özaro boğlanadi: Anna Karinaning yaqin plani Renuarning qiz bolasi portreti bilan almaşadi. Yana bir misol — Pyero va gangsterlar uçraşuvi sahnasida qahramon kaltaklanişi örniga biz Pikassoning ayol portretini köramiz. Birinçidan, tasvirlangan ayol zöravonlikning jim guvohiga aylanadi. Ikkinçidan, portret ağdarilganda biz qahramon qöl jangida mağlub bölganini tuşunamiz. Postmodern ruhda ish tutib, yaʼni yuqori va pastni tenglaştirib, Godar faqat klassik rasmga murojaat qilmaydi. Şuningdek, u jurnal muqovalari, komikslar, peştaxtalar, emblemalar va şunga öxşaş parçalardan ham tez-tez foydalanadi.

Ötmişda kinotanqidçi bölgan Godar filmda kinematografiya klassikasiga işoralar qiladi. Filmda Julien Duvivierning «Pépé le Moko» va Roberto Rossellinining «Germaniya, nol yili» asarlaridan iqtiboslar bor. Qahramonlar «Johnny Guitar» vesternini va komiklar Laurel va Hardini eslatadilar.

Hammomdagi qiynoq sahnasining analogini Godarning «Kiçik askar» nomli avvalgi asarida topiş mumkin. Şunday qilib, filmda avtoiqtibos ham mavjud.

Epizodlardan birida qahramon özini venger operatori Laslo Kovaçning ismi bilan taniştiradi, kameo rolini esa Gollivud rejissyori Semyuel Fuller ijro etadi.

Filmning premyera namoyişi 1965-yil sentyabr oyida 26-Venetsiya kinofestivali doirasida bölib ötdi, u yerda film juda duşmanona kutib olindi. Şunga qaramay, bu kartina prokat taqdiri jihatidan Godar ijodidagi eng muvaffaqiyatli film böldi.

Rotten Tomatoes agregatorining maʼlumotlariga köra, «Pierrot le Fou» 44 ta şarh asosida 86 % ijobiy baho olgan. Şarhlovçilar xulosasi: «Rang-barang, ağdariladigan va umuman olganda maftunkor, Pierrot le Fou Jan-Lyuk Godarning mohiyatan eng xarakterli asari bölişi mumkin».

Louis Aragon, Kventin Tarantino, Şantal Akerman, Migel Gomeş va Ksavye Dolan «Pierrot le Fou»ni özlarining sevimli filmlari qatorida tilga olişgan.

Mukofotlar

1965: Britaniya kino institutining «Sutherland Trophy» mukofoti — Jan-Lyuk Godarga

Nominatsiyalar

1965: Venetsiya kinofestivalining «Oltin şer» mukofoti — Jan-Lyuk Godar

1967: BAFTA mukofoti, eng yaxşi xorijiy aktyor — Jan-Pol Belmondo

Jan-Pol Belmondo uçun «Pierrot le Fou» Godar bilan birgalikda suratga olgan törtinçi va oxirgi film böldi.

Filmning nomi frantsuz tomoşabinlarida 1940-yillardagi maşhur bosqinçi — Per Lutrel, yaʼni «Pierrot le Fou» (Aqldan ozgan Pyero) bilan boğliq assotsiatsiyalar uyğotişi kerak edi. Uning qahramonliklari juda romantiklaştirilgan holda Jak Deraining Roje Borniş romani asosida suratga olingan «Bande» filmida bayon etilgan.

1965-yilda prototipi bölgan, Aqldan ozgan Pyero nomli şaxs Fransiyada şunçalik maşhur böldiki, uning haqida hatto eslatiş ham taqiqlangan edi.