«Piranha Hunt» — Andrey Kavun rejissyorligidagi rus badiiy filmi. Ssenariysi Dmitriy Zverkov tomonidan yozilgan. Filmning asosi Aleksandr Buşkovning şu nomli bestseller kitobi bölib, kitob Kirill Mazurning, laqabi «Piranya» bölgan qahramonning hayoti va sarguzaştlari haqidagi seriyaga kiradi.
1Rollarda
Vladimir Mashkov, Svetlana Antonova, Yevgeny Mironov
Vladimir MashkovaktyorSASvetlana AntonovaaktyorYMYevgeny MironovaktyorVIViktoriya IsakovaaktyorSGSergei GarmashaktyorAMAndrey MerzlikinaktyorMYMikhail YefremovaktyorOGOleksiy Gorbunovaktyor2Syujet
Prolog. 1974 yil. Hozir allaqaçon uzoq bölib qolgan sovet davrlarida Sibir taygasining çuqurligida, gözal…
Prolog. 1974 yil. Hozir allaqaçon uzoq bölib qolgan sovet davrlarida Sibir taygasining çuqurligida, gözal kölning tubida maxfiy laboratoriya qurilgan edi. Unda «Radost jizni» («Hayot quvonçi») degan istehzoli nom bilan dahşatli kimyoviy qurol işlab çiqarilardi. Bir kuni, laboratoriya xodimi uning içiga kiçik öğlini olib kirgan kunda, laboratoriyada avariya yuz berdi va halokatli modda yopiq zonadan çiqib ketdi. Xavf signali berildi, xavfsizlik tizimi işga tuşdi, laboratoriyaning barça eşiklari bloklandi, laboratoriyaning özi esa suv bilan töldirildi (suv bu zaharli moddani zararsizlantiradi). Hamma halok böldi, faqat otasi şlyuzga itarib yuborişga ulgurgan bola yuzaga çiqib, tirik qoldi. Ammo uning voqea haqida gapirişga barça urinişlari behuda ketdi; bolaga heç kim işonmadi, çunki rasman laboratoriya mavjud emas edi.
Hozirgi kunlar. 2006 yil. Çegara böyiça muzokaralar natijasida, suv ostida qolgan laboratoriyali köl joylaşgan hudud yaqin orada Xitoyga ötişi mumkin. Qöşma sayohat niqobi ostida maxsus qism — «Piranya» (Harbiy-dengiz kuçlarining maxsus qismi) instruktori Kirill Mazur (Vladimir Maşkov) va harbiy kimyogar, kapitan unvonidagi Olga Xmelnitskaya (Svetlana Antonova) Sibirga yöl oladi. Ularning vazifasi laboratoriyada qolgan moddaning zaxiralarini zararsizlantiriş va laboratoriyaning özini portlatişdir.
Ular topşiriqni bajaradi, ammo laboratoriya yöq qilinişi bilan darhol «tayga xöjayini» Prohor (Yevgeniy Mironov) qöliga tuşib qoladi. Prohor — avariyada yagona tirik qolgan öşa bola, hozir esa juda boy va qudratli jinoiy avtoritet, şuningdek, mahkum qilingan giyohvand, mahalliy jinoyatçilikni va hatto huquq-tartibot organlarini qölida uşlab turadi. U laboratoriyaga yetib borib, töqqizta konteynerdan halokatli moddaning ikkitasini olib çiqib ketgan va endi «Radost jizni»ni «Qizil islom» guruhining terroristlariga qayta sotmoqçi. Ammo avval Prohor özining sevimli öyin-kulgisi — odamlarni ovlaşni boşlamoqçi böladi, asirlar orasida Mazur va Olga ham bor. Ular bilan birga asirlar orasida Pavel ismli çol, sobiq mahkum laqabi Zima, semiz Igor, Pal Paliç va Vika ismli er-xotin, şuningdek, «qöğirçoq» bölib çiqqan yoş yigit ham bor. Yigit Prohorning qöriqçilar boşliği, laqabi Sivyy edi. Asirlik bir munça vaqt davom etadi, şu jumladan Prohorning odamlaridan biri çol Pavelni öldiradi.
Bir kuni Prohorning oldiga terrorçilar yetakçisining akasi Ibragim keladi, u «Radost»ni sotiş böyiça bitim tuzmoqçi. Öşa keçqurun Prohor zaimkada ziyofat uyuştiradi. Prohorning yordamçisi «ştabs-kapitan» Petya asirlarni «turmadan» çiqarib, ularga «köngiloçar dastur» uyuştirişni taklif qiladi. Heç kim iştirok etişni istamaydi, şunda «ştabs» Vikani doiraga çiqarib, unga «Lyubo, bratsy, lyubo» qöşiğiga raqs tuşişni buyuradi. Ammo Vika joyidan jilmaydi, şunda «ştabs» unga yeçinişni buyuradi, lekin u qotib qoladi. Norozi bölgan «Ştabs» uning kofta-sini yirtib taşlaydi, natijada Vika qisman yalanğoçlanadi, «ştabs» esa öynab turib, uning sutyenini ham yulib oladi. Vika uçun Mazur aralaşadi va janjal boşlanadi, janjaldan keyin Prohor Mazur va Olgani stol yoniga taklif qiladi va ularga ovlanişini aytadi.
Ertalab asirlar saflanişga çiqariladi va ularga omon qoliş öyinining qoidalari tuşuntiriladi, şuningdek ularga piçoqlar beriladi, ularning içida «ovçilar» «öljani» kuzatişi mumkin bölgan datçiklar bor edi. Ammo Mazur tuzoq quradi, ikki ovçini öldiradi va ulardan birining miltiğini oladi, şuningdek ularda radar topadi, radar yordamida datçiklarni aniqlaydi. Asirlar botqoq orqali qoçib ketadi, ammo semiz Igor ortga qaytiş uçun juda çarçagan bölib, halok böladi. Mazur qaytib kelib, bandilarga öq uzmoqçi böladi, lekin miltiq böşab qolganini köradi, uni qörqqani uçun Zima böşatib qöygan edi. Ğazablangan kapitan-kapitan (kaperang) qaytib kelgaç, jinoyatçini kaltaklaydi, şundan söng hammaga oldinga yurişni buyuradi.
Mazurning özga ilojii yöq: u öyin qoidalarini qabul qilişga, tirik nişonlar guruhiga boşçilik qilişga va ovçilar uçun bu safari «ölja» uçun bölganidek xavfli bölişini taʼminlaşga majbur. Vaziyat şunisi bilan murakkablaşadiki, qoçoqlarning heç kimida Mazurdan boşqa jiddiy yaşaş va yovvoyi tabiatda jang qiliş mahorati yöq, ularning deyarli qurollari ham yöq. Ammo Mazur özining epçilligi va topqirligi tufayli bir neça duşmanni tuzoqlar, suyakdan yasalgan piçoq va qölda yasalgan kamon yordamida yöq qilişga muvaffaq böladi. Zima Mazurga tuzoqlar tayyorlaşda yordam beradi, Olga esa Prohorning dösti — giyohvand Sinilgani öldiradi, u Olgaga hujum qilgan edi. Ğazablangan Prohor esa Mazurdan öç oliş uçun yanada şafqatsiz ovni boşlaydi. Şu paytda qoçoqlar örtasida ham ixtilof boşlanadi. Bolalar şifokori Pavel, uning xotini Zimaga köz qöyayotgan bölsa-da, qahramon Mazur va qoçoq jinoyatçi Zima yonida öziga joy yöqligini hisoblab, hamma birga bölsa, ularni tez orada öldirib taşlaşlarini aytib, ketib qoladi. Mazur rasiy orqali Glagolevga qönğiroq qilib, topşiriq bajarilganini, ammo preparatning bir qismini bandilar öğirlaganini va ular Mazur guruhini ovlayotganini xabar qiladi. Köp ötmay qoçoqlar bandilarning vertolyotini köradi, unda Pavelning ölik jasadi olib ketilmoqda edi. Bir oz vaqt ötgaç, guruh Pavelning xotini Vikadan ham ayriladi: u umurtqa poğonasini sindirib, ölimga mahkum böladi. Unga oşiq bölib qolgan Zimaning esa uning azob çekmasligi uçun uni öldirişdan boşqa ilojii qolmaydi, öşa paytda u haqiqiy ismini oçib aytadi (Kolya).
Köp ötmay birlaşgan uçlik yaşaş uyiga yetib boradi va u yerda yaşovçi paromçi va uning xotinidan yordam söraydi. Er-xotinning mehmondöstligiga aldanmagan Mazur bu oddiy qişloqliklar emas, balki Prohorning vakillari ekanini tuşunadi. Şu sababli ular Piranyani kutilmagan joyda topolmaydi va uçovi «mahalliylarni» öldiradi. Ğazabga minib ketgan Prohor esa öz böysunuvçilaridan ğazabini oladi va özining qöriqçilar boşliği Sivyyni öldiradi. Şu paytda terrorçilar yetakçisining akasi Ibragim, Prohorning sarguzaştlaridan va «Radost»ni sotişning keçiktirilişidan allaqaçon çarçagan, bitimni bekor qilmoqçi böladi, ammo Prohor uni şafqatsizlarça öldiradi va özi yetakçi bilan kelişadi, Ibragimning ölimini nomaʼlum şaxslar qilganini aytib yolğon gapiradi.
Şu orada Mazur qişloqqa yetib boradi, u yerda Zimaning qizi yaşaşi maʼlum böladi, va uçovi ajralib ketadi. Mazur va Olga örtasida hissiyotlar paydo böladi, Kirill esa ikkalasi ham qidiruvga eʼlon qilinganini va u bilan yuriş xavfli ekanini aytib, bandilar töla kafeda Olgani bir oz yolğiz qoldirib, özi telefon qiliş uçun poçtaga ketadi. Mazur hamma narsani tuşunişi bilanoq, barça bandilarni öldiradi, ammo Olga allaqaçon öğirlangan edi. U Zimaning oldiga yordam sörab boradi va Olgaga almaştirib, Prohor bilan uçraşuv kelişib oladi. Asir olingan Olga Prohorda insoniy his-tuyğularni topişga urinadi, ammo behuda: öşa avariya va ota-onasining ölimi uning ruhiyatiga kuçli iz qoldirgan, endi Prohor özini inson hisoblamaydi. Mazur va Zima uçraşuv joyiga yetib boradi va Prohorni aldaşga urinadi, şunda Kirill uni kutilmaganda qölga oladi, ammo u yerda Zima Mazurni Prohorning odamlariga sotadi (buning evaziga undan köp pul olişni umid qilib) va oxir-oqibat ularning otişmasida halok böladi, şu bilan birga ulgurib otib, tasodifan Kuzmiçni öldiradi. Mazur bandilar bilan oson hisob-kitob qiladi. Ammo Prohor kutilmaganda unga, Piranya zirhli kiyim kiyganini bilmay, qorin sohasiga öq uzadi. Ketişdan oldin u Olga turgan binoni öt qöyib yondiradi. Huşiga kelgan Mazur şerigini olovli tuzoqdan qutqarişga urinadi, ammo buning uddasidan çiqolmaydi. Şundan söng rahbariyat yetib keladi. Operatsiyaga rahbarlik qilgan va ijroçilarining hayotiga eʼtibor bermaydigan general Glagolev, uni faqat topşiriqning bajarilişi qiziqtirgani uçun, ikkita «Radost» konteynerini yöqotib qöyganlari uçun Mazurni tanqid qila boşlaydi, ammo unga boşliq admiral Nevzorov himoya qilib çiqadi va Mazurga bitimni buzişda yordam bermoqçi böladi. Mazur Prohor va «Qizil islom» Xitoy çegarasining narigi tomonida bitim tuzişini taxmin qiladi va özining dösti polkovnik Neçaev yordamida, rejalarni bilgan holda, Prohor «Radost jizni» bilan birga, sotqin militsiya xodimlaridan iborat konvoy qöriqlagan holda Xitoy tomon ketayotgan poyezdni töxtatadi. Yöqotişdan keyin ham qatʼiy bölgan Mazur barça militsiya sotqinlarini, polkovnik Doroxov boşçiligida, yöq qiladi va nihoyat Prohorga yetib boradi. Yakuniy jangda Mazur Prohorni bir neça marta sançadi va uni yondiradi, ammo u davom etib, ölmasligini aytadi, lekin Piranya uni poyezddan taşlab yuborişga muvaffaq böladi va Prohor, taxminan, halok böladi. Poyezd töxtatiladi, «Radost jizni» hokimiyat qöliga tuşadi, Mazur esa yonib ketgan binodan qutulib çiqqan Olga bilan uçraşadi.
3Saundtrek
TAR — «Evenkiyskiy…
TAR — «Evenkiyskiy blyuz»
Gandurass — «Kapitan»
TAR feat. Bolot — «Tema evenka»
TAR & Mesto vstreçi feat. Vera Aloe — «Kem on byl…»
TAR — «Tema taygi»
Za Denʼgi — «Xoçetsya jit'»
Vera Aloe — «U neba na glazax»
TAR — «Smert' oxotnitsy»
TAR — «Tema Viki»
Slot — «Pulya»
beZ bileta feat. Bolot — «Sibirskaya oxota»
TT-34 — «Inoy»
TT-34 — «Medlyak»
beZ bileta — «Gotovsya k boyu»
Gandurass — «Spetsnazovets»
beZ bileta — «Boy. Zavod»
TAR feat. Bolot — «Evenkiyskiy blyuz (Original)»
TT-34 — «Dva şaga do neba»
Şnel' Şprexen — «Getto-disko»
beZ bileta — «V ogne»
Neonavt — «Poloroidy»
Rob Terry & Mesmer — «Piranha Mix»
TAR — «Proşçalʼnaya»
4Filmni suratga oliş
Filmni suratga oliş 48 kun davom etdi. Suratga oliş Kareliya Respublikasida (Medvejegorsk şahri — Plotiçye…
Filmni suratga oliş 48 kun davom etdi. Suratga oliş Kareliya Respublikasida (Medvejegorsk şahri — Plotiçye (Milnoye) köli) ötkazildi, u yerda «tayga» va ovning özi, şuningdek şaharning özida bir neça sahna suratga olindi, söngra bir neça kun Moskvada — suv ostida suratga oliş bölib ötdi. Minsk yaqinida «tayga zaimkasi» qurildi. Kinematografik qişloq darhol mahalliy diqqatga sazovor joyga aylandi.
Maşkov va Mironov köp filmlarda birga suratga tuşgan («Qil — bir!», «Limita», «Ona», «Ahmoq», «Kul»). Ammo bu tasmada aktyorlar birinçi marta odatiy rollarini almaştirişdi: Vladimir Maşkov ijobiy qahramonni, Yevgeniy Mironov esa yovuzni öynaydi.
Soçni oq rangga böyaş ğoyasi Yevgeniy Mironovning öziga tegişli. U oq rang soç uning qahramoniga qattiqlik berişini hisoblagan.
Filmdagi deyarli barça tryukni aktyorlarning özi bajaradi. Vladimir Maşkov buni filmda iştirok etişining majburiy şarti deb qöygan.
Suratga oliş guruhi GRU sobiq maxsus qism askarini topdi, u örmonda omon qoliş va «qölda yasalgan» qurollar — kamon, öq-yoy yasaş böyiça usta-darsi ötkazdi.
Kamon tayyorlaş epizodida Svetlana Antonovaning haqiqatan ham öz soçlari kesib olinadi — rejissyor haqiqiy his-tuyğularni faqat şu holda körsatiş mumkin deb hisobladi.
Şuningdek, filmning rejissyorlik (televizion) versiyasi çiqarildi, uning davomiyligi taxminan 167 daqiqa.
5Film va kitob
Film va şu nomli kitob syujeti böyiça sezilarli darajada farq qiladi. Xususan, kitobda heç qanday kimyoviy…
Film va şu nomli kitob syujeti böyiça sezilarli darajada farq qiladi. Xususan, kitobda heç qanday kimyoviy qurol va maxsus topşiriq yöq, Mazur xotini Olga bilan (filmda Svetlana Antonova qahramoni şundan yaratilgan) taʼtilda, tayga daryosida plotda şunçaki suzib ketişadi va ularni Prohorning odamlari qölga oladi. Filmdagi qahramonlarning «tayga» qismi kitobda tasvirlanganiga köproq yoki kamroq mos keladi, «şahar» qismi esa qayta öylab topilgan. Romanning finalida Olga halok böladi, filmda esa u deyarli çiqiş yöq vaziyatda omon qolişga muvaffaq böladi.
Filmda bu haqda alohida eʼtibor qaratilmagan, ammo Mironov qahramonining ismi (Prohor Petroviç), uning ayoli (Sinilga), filmning syujet joyi (tayga), zaimka aholisining kiyimi — V. Şişkovning «Ugryum-daryo» romaniga töğridan-töğri işoralardir. Kitob syujeti böyiça Prohor «Ugryum-daryo»ga fanatik ravişda amal qilgan va zaimkadagi barça böysunuvçilari şu romanning aniq qahramonlari rolini öynagan.
Syujetning asosiy jihati — odamlarni ovlaş — kitob va filmda ham turliça. Kitobda bu ov «Prohor Petroviç» uçun öziga xos biznes hisoblanadi (keyinçalik maʼlum bölişiça, uni xorijiy maxsus xizmatlar vakillari kuzatib borgan), u bunga çet elliklarni taklif qiladi, filmda esa ov «tayga xöjayini» uçun şunçaki «öyin» hisoblanadi.
2014 yilda «Motor Film Studio» studiyasi Buşkov kitobining yangi ekranlaştirilişini — «Piranyaning izi» filmini suratga oldi.
Filmda Prohor tödasining aʼzolari köplab tarixiy qahramonlarning kiyimini kiyib olgan: «ştabs» va uning odamlari oq gvardiyaçilar formasini kiygan, ayniqsa atamān Annenkov oq kazaklarining formasi bir qismida aniq körinadi. Haqiqiy atamanning va uning odamlarining şafqatsizligini hisobga olib, film Prohorning odamlariga ham atmosfera va dahşatli joziba bağişlaydi.
6Tanqid
Roman Volobuyev,…
Roman Volobuyev, «Afişa»:
Bilmayman, bu yerda şuhratni qanday töğri taqsimlaş kerak va kim asosiy qahramon — rejissyor Kavunmi, u Maşkov yuzining tayga tong manzarasi fonidagi şunday aql bovar qilmaydigan rakurslarini suratga olganmi, yoki yuzning egasi özimi; prodyuser Todorovskiymi yoki nihoyat dramaturg Zverkovmi (sobiq «OSP-studiya» ssenaristi va, bu anglaş qançalik ğalati bölsa-da, bugungi kunda rus kinodramaturgiyasining asosiy umidi bölib qolgani), u Buşkov syujeti ustiga «Monty Python» ruhidagi mutlaqo bemaʼni narsalarni öylab topgan («Agar bu qurol notöğri qöllarga tuşsa, yarim dunyo halok böladi!» — «Hm. Agar töğri qöllarga tuşsa-chi?» — «Butun dunyo»). Aytgança, milliy kino qahramonini izlaş nuqtai nazaridan bu ulkan qadamdir. Haqiqiy buyuklik odatda şunday tuğiladi — qahramonlik bilan ahmoqlik çorrahasida.
Aleks Ekssler, «Exler.ru»:
…bu ança munosib jangari film bölib çiqdi, uni hatto zavq bilan tomoşa qildim. Ssenariy haqida gapirmaymiz, çunki jangari filmlar ssenaristlarining mantiği anʼanaviy ravişda umuminsoniy mantiq bilan heç qanday aloqasi yöq, ammo qolgan hammasi savodli, dinamik, qiziqarli va jangari qilingan. Biz Ğarb jangari filmlariga taqlid qilişga uringanimizda bu juda xunuk körinardi, ammo hozir hamma narsa ança munosib körinadi. Tomoşabopligi, dinamikasi va hazili uçun qatʼiy törtlik qöyişga tayyorman, aktyorlik işlari esa jangari filmlarda odatdagidan ham yaxşiroq.
Yuriy Luşçinskiy, «KG-Portal»:
…rasm jangari film darajasidagi effektlar töplamini işonç bilan va epçillik bilan körsatadi, va özining «sotib olişga joy yöq» syujeti haqida heç qanday majmualarga berilmaydi. Yuqori qahramonlik pafosi bilan bulğanmaydi. Har qanday qulay holatda hazil qiladi — köpinça muvaffaqiyatli. Ammo şunga qaramay, «Ov»da öziga xos heç narsa yöq. U butunlay individuallikdan mahrum va eng yaxşi namoyonlarida ham patent byurosida qilar ishi yöq — kulib yuborişadi. Sönggi ön yillikdagi jangari filmlar şafqatsiz tanlov va raqobat bosimi ostida faqat öziga xos yuz olişga intilib, kulrang ommadan ajralib turişga urindi. Rejissyor Kavunning omadiga, bizning kinematografik qöriqxonamizda kulrang omma yöq. Uning baxtsizligiga esa — qaçonki yanada munosib narsa çiqsa, «Piranya ovi» unga aylanib qolişi mumkin.
Ekaterina Tarxanova, «Film.ru»:
Bugun bunday suratga oliş noörin… <…> Noörinligi şundaki, hamma narsa birinçi daqiqadanoq aniq. Syujetni qayta hikoya qilişning maʼnosi yöq, çunki heç qanday kutilmagan narsa yöqligi uçun har bir başorat qilinadigan kadr spoiler böladi. «Börilar imperiyasi»da birinçi soat butunlay heç narsani tuşunmaysiz, har bir tovuş, nigoh, vint burilişi va ob-havo şaroitini uşlab, tuşunişga urinasiz. Boşqa tomondan, «Osmon kapitani va kelajak dunyosi» unçalik sirli emas, ammo u yerda şu qadar köp burilişlar öylab topilganki, ustiga-ustak aql bovar qilmaydigan maxsus effektlar fonida öta hazilkaş rollar va dialoglar bor, şuning uçun çiqib çekib kelsangiz, zavqning bir qismini yöqotasiz. «Piranya ovi»da öylab topişga zör berilmagan. Esda saqlaşga arziydigan Maşkovning bir iborasi bor («Va bu normal»). Svetlana Antonovaning sof jismoniy şakllari, ammo u oğiz oçmaguniça. «Qayerdan yaralangansan?», «Bu qon qayerdan?», «Nahotki harorat?», «Tez şifokor!!!», «Qanday qilding, azizim, sevgilim, yagonam…» — va diafragmaga öpiş. Dostoyevskiy triller vorislarining orzulari çöqqisi.
Andrey Plaxov, «Kommersant»:
Janr har qanday ahmoqlikka çidaydi va originallik uçun kam joy qoldiradi. Ammo ekspeditsiyaning geosiyosiy asoslanişi yaxşi: yaqin orada köli bölgan hudud Xitoyga ötişi kerak — xalqqa qarşi hukumatga işoramasmi? <…> Hujumkor epizodlarning xronometraji ham yaxşi. Aynan 40-daqiqada, syujetning ahmoqligi öz yukini kötara olmay qolganda, nihoyat Vladimir Maşkov özining hayotda va sanʼatda qasam içgan dösti-antagonisti Yevgeniy Mironov bilan uçraşadi. Prohor rolini öynagan Mironov soçlarini oq rangga böyab, boşqa aksessuarlar bilan butunlay boşqaça körinişda çiqadi…
Roman Korneyev, «Kinokadr»:
Buşkov romanining juda oddiy triller-jangari syujetini ilmiy-fantastik jangari filmga aylantiriş ham anʼanalar doirasida. Ssenarist bilan prodyuser örtasidagi dialogni eşitib turgandek bölaman: u Sibirga taʼtilga ketyaptimi? — ha, kitobda şunday. — xotini bilanmi? — xotini bilan. — yöq, bu qiziq emas, u taʼtilga emas, işlaşga ketsin, xotini bilan emas, balki uni butun yöl davomida dunyoni qutqarişga majbur böladigan erotik hamkasbi bilan. Bizning kino işlab çiqarişimizda hozir bundan ham ğalatisi bölib turadi.
Matn: maqola tarjimasi «Охота на пиранью» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.