Poetry

Film asosida kiçik şaharçada sodir bölgan jinoiy voqea yotadi: maktab öquvçi qizi bir guruh ösmirlar tomonidan zörlangan. Bu voqea rejissyor Li Çxandonga kuçli taassurot qoldirgan va uzoq vaqt «boşidan ketmagan», Li Çxandon bu haqda uzoq öylagan, çunki «hikoya köplab muammolarga, masalan, yoşlar muammolariga, jamiyatning kelajagiga va kundalik hayotimizdagi axloqqa daxldor edi». Dastlab rejissyorga Rayment Karverning «Uyga yaqin joyda juda köp suv» hikoyasiga öxşaş hikoya tasavvur qilingan edi, ammo u buni juda oddiy deb öylagan. Keyinçalik Yaponiyada bölganida Li mehmonxonada, ehtimol uyqusizlikdan aziyat çekayotganlar uçun möljallangan telekörsatuvni kördi. Körsatuvda «tinç daryo, uçayotgan quşlar, dengizdagi baliqçilar» kabi tinçlantiruvçi kadrlar yumşoq nyu-eyj musiqasi bilan birga berilgan edi va bu badiiy film kelajagi haqidagi tasavvur şakllandi. «Tuyuqsiz bu menga öşa dahşatli voqeani eslatdi va boşimda „poeziya“ sözi hamda 60 yoşli ayol obrazi paydo böldi». Rejissyor yangi kartina munosabati bilan duç kelgan dastlabki savollardan biri: nima uçun odamlar sheʼriyatga murojaat qilişadi? Li Çxandon bu yoqimsiz haqiqat gözallikni izlaşga undaydi, deb hisoblaydi — hayotda köp xunuk, tartibsiz va fojiali narsalar bor. Lekin unda nima uçun odamlar endi sheʼr öqimaydi, axir hayot yaxşilanmadi-ku? Rejissyorning özi odamlarga bermoqçi bölgan savoli: «Biz sheʼriyat endi bizga kerak emasligiga işonçimiz komilmi?» Şunday qilib, Midja va Agnesning onasi uçraşgan epizodda boş qahramon maqsadini unutadi, nafaqat kasalligi rivojlanayotgani uçun, balki atrofdagi tabiat gözalligi va sheʼr yozişga berilib ketgani uçun ham. «Baʼzan sheʼriyat odamni haqiqatni unutişga majbur qiladi».

Li Çxandon bu filmni böş joylar qolgan qoğozdagi sheʼr sifatida tasavvur qilgan. Uning rejasiga köra, bu böşliqni tomoşabin özi töldirişi kerak, «ha, bu „oçiq“ film».

Rejissyor boş rolga koreys kinosining 1960–1970-yillardagi yulduzi, 300 dan ortiq filmda rol öynagan aktrisa Yun Jonxini taklif qilgan. Keyinçalik Yun Jonxi unga taklif qilingan rolning ötmişda ijro etgan rollaridan keskin farq qilgani unga juda yoqqanini tan oldi: «Menda har doim aktyorlik mahoratimning turli qirralarini odamlarga körsatiş istagi bölgan, (Li) buning uçun menga barça imkoniyatlarni berdi». «Poeziya»dan oldin Yun Jonxi iştirok etgan oxirgi film 1994-yilda ekranlarga çiqqan «Manmubang» («Ikki bayroq») edi. Şundan söng aktrisaga köplab takliflar kelgan, ammo u «mos ssenariy va rejissyorni kutgan». Li Çxandon dastlab aktrisaning avvalgi tajribasi uning ijrosiga salbiy taʼsir qilişidan xavotirda edi. Biroq u Yun Jonxining işga munosabatidan juda mamnun böldi: «U öz sahnalarini muhokamaga tayyor holda ijro etardi, buni hatto yoş aktyorlarda ham topiş qiyin». Yun Jonxining sözlariga köra, u birinçi marta suratga olingandan söng darhol monitorda öz ijrosining natijasini köra olgan, bu esa unga işida juda yordam bergan.

Film suratga oliş Kyonggi va Kanvon viloyatlarida ötkazilgan, ular 2009-yil 25-avgustda boşlangan va uç oy davom etgan.

Yun Jonxi — Yang Midja

Li Devid — Pak Yunguk

Kim Xira — janob Kang

An Nesan — Kibyomning otasi

Kim Yontek — Kim Yontek

Pak Myonsin — Xidjin (Agnes) ning onasi

Min Bokgi — Sunçanning otasi

Rotten Tomatoes saytida quyidagi şarh joylaştirilgan: «Poeziya — bu öziga tortuvçi, yurakni ezuvçi drama, çunki u özining murakkab markaziy ziddiyatiga oddiy javoblar taklif qilmaydi». Rotten Tomatoes şarhlovçisi Trevor Jonston filmda «egoistik patriarxat» tasvirini kördi: qöpol «erkaklar dunyosi» mahalliy sheʼr ixlosmandlari tögaragini ham egallab olgan, boş qahramonning ijodga intilişi esa özini namoyon qiliş usuli sifatida körsatilgan. Bu nafaqat zamonaviy Janubiy Koreyaga, balki «bizning ham» hayotimizga tegişli, deb taʼkidlaydi tanqidçi. Şu bilan birga, rejissyor banal didaktikaga tuşib qolmaydi. Filmning mavzusi tomoşabinlar orasida maşhurlikni kafolatlamaydi, ammo uning badiiy fazilatlari unga eʼtibor qaratilişini albatta talab qiladi. Hikoyasi şoşilmay bayon etilgan «Poeziya» — bir yil oldin suratga olingan Pon Chun Xo ning «Ona» filmiga «ajoyib kontrapunkt» bölib, unda mahalliy tabib ayol gunohkor deb topilgan kasal öğlining aybsizligini qatʼiy himoya qiladi. Li Çxandon aktyorlarga bosim ötkazmaydi, balki ularni mohirlik bilan yönaltiradi, bu esa kamera tasodifan voqealarni qayd etayotgandek taassurot qoldiradi. Eric Kon (IndieWire) rejissyor tomoşabinni harakatdan çalğitmaslik uçun har qanday uslubiy bezaklardan qoçişini va hatto musiqiy jörni ham rad etişini taʼkidlaydi. Kartina finalida Midja halok bölgan qiz bilan öxşatiladi — şu tariqa ularning taqdirlari birlaşadi, ikkala hayot ham Xangan daryosi suvlarida tugaydi.

Los-Anjeles Times gazetasining şarhlovçisi Kennet Tyuran kartina «sokin, şoşilmay ketadigan filmlarga xos jasorat bilan» zalda körilganini va oxir-oqibat tomoşabin xotirasida qolişini taʼkidlaydi. «Poeziya»ning syujeti batafsil işlangan, Li Çxandon qatʼiyat bilan murojaat qilgan muammo esa ötkir bölib, bu rejissyor ijodidagi yangi çegara. «Agar Kannda biror adolat bölganida», deb hisoblaydi Tyuran, boş mukofotni faqat ssenariy emas, balki Yun Jonxi ham olgan bölardi. Aktrisa «şaxsning qatlamlarini oçib» boşqa odamga aylanadigan rolning hissiy keçinmalari nozikligini tasvirlab beriş şunçaki mumkin emas.

The Hollywood Reporter jurnalisti filmning rejissyori bilan suhbatda Midja xarakteri «noaniq» körinişini taʼkidlaydi: u şunçaki zerikarli ekanini yoki Yun Jonxi rolga singib ketmaganini tuşuniş qiyin? Baʼzan uning harakatlari sabablari noaniq, masalan, u özining ish beruvçisi bilan jinsiy aloqaga kirişiş taklifini qabul qiladi, garçi avvaliga ğazab bilan rad etgan bölsa ham, u «sönggi marta erkak bölib his qilişi» uçun. Lekin nega u buni qiladi? Unga açinganidanmi yoki pulga muhtojligidanmi (u oxir-oqibat pulni oladi)? Li Çxandon javob berdi: Midjaning obrazi, masalan, uning oldingi filmi «Yaşirin nur»ning boş qahramoni obrazi kabi aniq çizilmagan. Midja beqaror, passiv, uning xarakterini aniqlab bölmaydi. Rejissyor tomoşabinga ayolning harakatlarini nima boşqarişini özi hal qiliş imkoniyatini qoldiradi: uning noaniqligida esa «filmning siri» yotadi. Kann festivali davrida Klod Muşar bergan intervyuda Li Çxandon uning harakatlari açiniş bilan belgilanganini yana takrorladi. Keyinçalik u noinsoflik qilib, janob Kangdan pul talab qildi, ammo uning boşqa iloji yöq edi.

Metacritic saytida 23 ta tanqidiy şarh asosida film 100 ballik şkala böyiça 87 ball oldi, bu uni «umumiy eʼtirof» olgan kartinalar toifasiga kiritadi. «Bunday asosiy ğoyada sentimentallikda xato qiliş imkoniyatlari keng bölişini hisobga olsak», — deb yozadi Variety jurnalidagi Justin Chang, — «Li yondaşuvidagi sentimentallikning yöqligi diqqatga sazovor. «Poeziya» heç qaçon davolab bölmaydigan kasallik haqidagi melodramaga yoki avlodlararo aloqa haqidagi hikoyaga aylanmaydi». Chang Li-romançining ötmişi baʼzan sezilib turişini va «bu yerda uzunliklar bor… ularni qisqartiriş mumkin edi, garçi umuman olganda bu hayajonli film özining 139 daqiqasidan ança qisqa körinadi», deb taʼkidlaydi. Midja özini örab turgan gözallikka singib ketadi, bu uning «yaşirin isteʼdodlarini oçib beradi», ammo şafqatsiz haqiqatdan qoçiş unga nasib etmaydi. Bu riyokor patriarxal jamiyatda unga joy yöq, u har safar sodda köngli bilan noqulay vaziyatga tuşib qoladi, ammo film oxirida maʼlum böladiki, bu şaharda u «eng aqlli odam».

Kartina CNN tomonidan 2011-yilning eng yaxşi önta filmi röyxatiga kiritilgan, Chicago Tribune gazetasining kinotanqidçisi Maykl Fillips «Poeziya»ni 2011-yilning sevimli filmi deb atagan. 2020-yilda The Guardian «Poeziya»ni zamonaviy Janubiy Koreya kinosi klassikasi röyxatida törtinçi öringa qöygan.

Li Çxandon Kann kinofestivalida eng yaxşi ssenariy uçun mukofot olgan. 47-«Katta qönğiroq» mukofoti marosimida «Poeziya» filmi eng yaxşi film, eng yaxşi ssenariy, eng yaxşi ayol roli va eng yaxşi ikkinçi plan erkak roli uçun mukofotlarga sazovor bölgan. Film Koreya kinotanqidçilari assotsiatsiyasining eng yaxşi film va eng yaxşi ssenariy mukofotlarini olgan. 31-«Kök ajdaho» mukofotining hakamlar hayʼati rejissyor marosimni boykot qilişini eʼlon qilgani sababli «Poeziya»ni nomzodlar röyxatidan çiqarişga qaror qilgan. Şunga qaramay, Yun Jonxi eng yaxşi aktrisa nominatsiyasiga nomzod etib körsatilgan, çunki taşkilotçilar rejissyorning qarori aktyorlar tarkibiga taalluqli emas, deb hisoblagan. Natijada ayol roli uçun mukofotni Yun Jonxi va «Yarim tun FM» filmidagi roli uçun Su E bölişib olgan. Asia Pacific Screen Awards-2010 mukofotini topşiriş marosimida Li Çxandon «rejissuradagi eng yaxşi yutuq» uçun, Yun Jonxi esa eng yaxşi ayol roli uçun mukofot olgan; film, şuningdek, «Eng yaxşi töliqmetrajli film» va «Eng yaxşi ssenariy» nominatsiyalarida ham tanlangan.

2011-yilda «Poeziya» 5-Osiyo kino mukofotida eng yaxşi film nominatsiyasiga tanlangan, u yerda Li Çxandon «Eng yaxşi rejissyor» va «Eng yaxşi ssenariy» nominatsiyalarida ğolib çiqqan. Film, şuningdek, Fribur xalqaro kinofestivalida «Oltin nigoh» Grand-prisi va FIPRESCI mukofotini olgan. Frantsiya Yun Jonxiga Sanʼat va adabiyot ordeni unvonini bergandan söng, u Cinemanila xalqaro kinofestivalida eng yaxşi aktrisa deb topilgan. Yun Jonxi şuningdek, öz öyini uçun Los-Anjeles kinotanqidçilari assotsiatsiyasining eng yaxşi ayol roli mukofotini ham olgan, bir yil oldin boşqa bir koreys aktrisasi Kim Xedja «Ona» filmidagi roli uçun şu mukofotni olgan edi.