Promised Heaven

«Nebesa obetovannye» — sovet badiiy filmi, traykomediya va ijtimoiy drama, rejissyor Eldar Ryazanov.

Moskva, kuz, SSSRda perestroyka oxiri. Şahar çetidagi çiqindixonada, temir yöl vokzalidan unçalik uzoq bölmagan joyda uysiz odamlar yaşaydi. Çiqindixona jamoasi juda xilma-xil: ularning orasida yahudiy skripkaçi Solomon, lokomotiv haydovçisi (öz parovozini çiqindixonaga olib kelgan), rassomatitqi Fima bor. Bir kuni gadoylar boşliği Dmitriy Loginov (Mitya), sobiq partiya xodimi, keyin esa «Prezident» laqabli dissident Solomon bilan birgalikda ular begona sayyoraliklar bilan aloqaga çiqqanini va barça uysizlar tez orada boşqa sayyoraga uçib ketişini eʼlon qiladi. Begona sayyoraliklarning kelişi belgisi kök rangli qor bölişi kerak.

Keyin filmning boş qahramoni Katya Ivanova böladi. Unga ikki öğli nomardlik bilan munosabatda böladi: katta öğli Kirill onasini Leningraddan Moskvaga kiçik öğli Vasyanikiga mehmonga «jönatib yuboradi»; Vasya onasi kelgan kuni içib olib, uni urib, köçaga haydab çiqaradi. Heç narsasiz qolgan, ustiga-ustak xotirasini yöqotgan ayol ovqat topiş uçun poytaxt köçalarida sarson-sargardon kezişga majbur böladi. U Fima bilan uçraşib, uning qölidan non tortib olmoqçi böladi. Janjal boşlanadi va oxir-oqibat non yöldagi itga tegadi. Ammo Fima xotirasini yöqotgan ayolni homiylikka olişga qaror qiladi, uni Katya Ivanova deb ataydi va unga çiqindixonada joy topib berişni vaʼda qiladi. Tadbirkor Fima Katya bilan birga yaqinda Sokolnikida oçilgan xayriya oşxonasiga boradi. Lekin u yerda ularga ovqat berişmaydi, çunki bepul ovqat oliş uçun faqat gado va muhtoj bölişning özi kifoya emas, bunga tegişli hujjat bölişi kerak. Ikki dardkaşni «xayriya muassasasi»dan haydab çiqarişadi. Norozilik belgisi sifatida Fima oşxonaning derazasini sindiradi va oxir-oqibat uni va Katyani militsiya 15 kunga hibsga oladi.

Ammo ayollar uçun kamera yöqligi sababli Fima va Katyani «istisno tariqasida» vaqtinça hibsga olingan Semyon Efremoviç Bakurinning kamerasiga joylaştirişadi. Bakurin nafaqadagi polkovnik bölib, Sovet-Yaponiya uruşi iştirokçisi edi. U quyidagi holatlarda panjara ortiga tuşib qoldi: ikki nomaʼlum kişi uning maşinasining ğildiraklarini öğirlamoqçi bölgan, u buni körib, öğrilarni uşlaş niyatida balkondan oğir ğirni ularning maşinasiga taşlagan, natijada maşinada ötirgan haydovçi uzoq vaqt huşsiz qolgan. Öğri tirik qolişi yoki ölişiga qarab Bakurinning taqdiri hal böladi: uni yaʼni yoki qöyib yuborişadi, yoki zaruriy mudofaa çegarasidan oşib ketgani uçun odam öldirişda gumon qilinib, SIZOga ötkazişadi.

Jazo tariqasidagi majburiy işlar sifatida Fima va Katya bölimda tozalaş işlarini bajaradi. Şu payt Fima Katyaga köçada qanday gadoylik qiliş kerakligini örgatadi, gadoylik kasbi va umuman hayot haqidagi öz qaraşlarini baham köradi. Tez orada Bakurinni qöyib yuborişadi: öğri huşiga keldi va endi sud polkovnikni emas, uni qiladi. Keyin Katya va Fima ozodlikka çiqadi. Fima Katyani çiqindixonadagi «öz odamlari» oldiga olib boradi. Bakurin ham yangi tanişlarini zиyorat qilib çiqindixonaga keladi. Şu payt çiqindixonaga amerikalik firma xodimlari keladi. Ular çiqindixona örnida kontraseptivlar işlab çiqaradigan zavod va mehmonxona qurişni rejalaştirgan, ammo gadoylar ularni haydab yuboradi. Ular kök qor paydo bölgunça çiqindixonada yaşab turişlari kerak.

Keyin Fima, Katya, Prezident va Semyon Efremoviç fojiasi oldida turgan Fedor Stepanoviç Elistratovning töyiga boradi. Fedor Fimaning akasi, pianinoçi va Mitya-Prezidentning lagerdagi hamkasbi edi. Fedor PTU talabasi bölgan yoş Jeannaga uylanadi. Jeanna öziga xona qidirib yurib, Fedor Stepanoviç yaşayotgan daçaga duç keladi. Fedor Stepanoviç juda keksa bölsa-da, ayollarni hamon sevadigan ziyoli… Bir muddat ötib u Jeannaga qöl-yurak taklif qiladi va 8-marta turmuş quriş uçun töy qiladi. Bayram davomida Fima Bakurin bilan flirt qiladi va Fedya bilan ularning generalroq otasi haqida gapirib beradi. Keçqurun daça haqiqiy egalari keladi: maʼlum bölişiça, Fedor ham uysiz bölib, ularning yöqligida daçani şunçaki egallab olgan. Egalari militsiyani çaqiradi, barça uysizlar hibsga olinadi va qariyalar uyiga jönatiladi. Fedya qilgan işidan puşaymon böladi va özini nomardlikda ayblaydi, çunki u Jeannani aldagan edi (va unga baribir, Jeanna va uning çaqqon tetasi viloyatdan aslida uning uyini egallamoqçi bölgan edi). Fima esa Jeanna haqida qöpol gapiradi, bu Fedyaga yoqmaydi va u opasini ayblaydi: aynan Fima bohemaga xos hayot tarzini sevgani uçun, Fedya qamalib yotgan paytda ularning barça mol-mulkini sarflab yuborgan va ota-onasidan qolgan haşamatli kvartirani «puflab yuborgan». Boşidan keçirilganlar taʼsirida Fedyaning yuragi xavfli holatga tuşadi va u fariştaga aylanib vafot etadi.

Oradan biroz vaqt ötgaç, çiqindixonaga yana firma vakillari tumanijroiya qömitasi raisi Oleg Pavloviç Mirov bilan birga keladi. Gadoylar ularni yana haydab yuborişga muvaffaq böladi, ammo raqiblari taslim bölişni niyat qilmaydi. Fima va Mitya partiyaning faxriy xodimi bölgan, Mitya bilan ajraşgan sobiq xotini Aglaya Sviderskayaning oldiga boradi va ularni ijroiya qömitasiga qabulga kiritişni söraydi. Aglaya «ğoyaviy mulohazalar» bilan rad etadi. Mitya esa Aglaya uni ajraşib ketgan bölsa-da, partiyadan çiqarilib qamalganidan keyin unga nisbatan mehr va muloyimlik his etadi. U Aglayaga begona sayyoraliklar bilan aloqasi haqida gapirib beradi va uning uçun joy band qilganini aytadi.

Ertasi kuni çiqindixonaga Katyaning öğillari Kirill va Vasya hamda Vasyaning turmuş örtoği Lyuska onasini uyga olib ketiş maqsadida keladi. Ularni körib, Katya özi kim ekanini va qanday qilib köçada qolganini eslaydi. Şundan söng u döstlari yordamida noşukur öğillarini haydab çiqaradi va ularni boşqa körmaslikka qaror qiladi. Şu orada Bakurin öz tuğilgan kunini yangi döstlari bilan nişonlaş uçun keladi. Fima Bakuringa sovğa tariqasida çiqindixonadagi konura (uçiş huquqini beruvçi) beradi; Bakurin minnatdorçilik bilan sovğani qabul qiladi. Şundan söng Bakurin, Katya va Fima soddadil sarson Stepan skripkaçi Solomonni köçaga haydab çiqarayotganiga guvoh böladi va bu antisemitik sökinişlar bilan birga boradi. Solomon hayron bölgan qöşnilarga tuşuntiradi, Stepa juda taʼsirçan: u parkda gadoylik qiladi, u yerda qora yuzlilar mitingga yiğiladi va ularning nutqlarini eşitib, içib olib, jindek böladi. Polkovnik Stepanni unga bir çelak suv quyib tinçlantiradi.

Katya tuğilgan kun keçki ovqatini tayyorlaydi va Mitya, Fima, Solomon va Bakurinlarga öz hikoyasini aytib beradi: u hukumat daçasida yuqori lavozimli partiya amaldorlari uçun işlagan va ulardan ikkitasidan öğil körgan. Partiya rahbarlari Katyani taşlab ketgan, ammo öğillariga kvartira olişda yordam bergan. Katya esa öğillariga imkoni boriça hamma narsasini bergan, ular esa yuqori lavozimli otalarining nusxasiga aylanib borayotganini sezmay qolgan — xuddi şunday dadil, hisobçi, sinik, lekin bolalarça noqobil bölib ulğayişgan.

Bayramda huşyor bölgan Stepan Solomon va boşqa mehmonlardan keçirim söraydi, Prezident esa uni koyiydi: «Gadoylarning millati umumiy» deb tuşuntiradi.

Osmondan kök qor yoğadi, bu esa yaqinda begona sayyoraliklar kelişini anglatadi. Mahalliy aholi sayyorani tark etişga tayyorlanadi. Ular yorqin nurni köradi, u birdaniga yöqoladi va begona sayyoraliklar örniga armiya qismlari, OMON va tumanijroiya raisi Mirov paydo böladi. Ular uysizlardan darhol çiqindixona hududini tark etişni talab qiladi va buldozer vazifasini ötaydigan tanklar bilan buzişga tayyor. Öziga sözlari yolğon çiqqan — masala yaxşilik bilan hal böladi deb vaʼda berişganidan ğazablangan Aglaya paydo böladi. Bakurin armiya va militsiyani aqlga çaqirişga urinadi va zöravonlik qilmaslikka çaqiradi. Ammo militsiya boşliği «bu baqiroqni olib taşlang» deb buyuradi. Tank polkovnikning «Moskviç»ini yançib taşlaydi va deyarli Bakurinning özini ham bosib oladi. Şundan söng OMON xodimlari va askarlar çiqindixonaga hujum boşlaydi, uning aholisini hibsga olib, militsiya maşinalariga tiqadi. Ammo uysizlarning bir qismi — ular orasida Mitya-Prezident, Aglaya, Fima, Semyon Efremoviç, Katya, maşinist, Solomon va uning dösti Stepan bor — qarşilik körsatib, umumiy tartibsizlikda eski parovozda qoçib qutulişadi. Militsiya maşinasi ularni quvib yetib, strelkani özgartiradi. Ammo parovoz yölda turgan vagonga uriliş örniga kutilmaganda osmonga kötariladi. Buni körgan Mirov «Şilka» zenit-raketa qurilmalari bilan parovozni töxtatişni buyuradi, ammo bu ham yordam bermaydi. Parovoz Yerni abadiy tark etadi va vaʼda qilingan osmonlarga odamlarni olib ketadi — ular Yerda endi keraksiz bölib qolgan edi.