"Itlar" — Dmitriy Svetozarovning 1989-yilda çiqqan sovet trillери. Filmning ğoyasida Orol dengizining fojiali taqdiri aks etgan.
1Rollarda
Andrey Krasko, Mikhail Zhigalov, Yury Kuznetsov
2Syujet
«…va unga qiliç va oçlik va ölat va yer hayvonlari bilan öldiriş hokimiyati…
«…va unga qiliç va oçlik va ölat va yer hayvonlari bilan öldiriş hokimiyati berildi.»
Bola böm-böş şaharning atrofini kezib yurib, suvga töla taşlandiq kema tryumiga kiradi. U orqasidan it kuzatib borayotganini sezmaydi. Tösatdan bolaga itlar tödasi hujum qiladi.
Şahar aholisiga odamxör börilar hujum qiladi. Hokimiyat topşiriğiga köra kiçik amaldor Ivan Maksimçuk ölik şahar — Qirğoqda börilarni yöq qiliş uçun maxsus otryad yiğadi. Bu şahar ulardan yuz kilometr uzoqlikda bölib, unga yöl çöl orqali ötadi. Guruhga quyidagilar kiradi: Boris — içkilikbozligi uçun işdan böşatilgan sobiq maktab adabiyot öqituvçisi; itli, jim, nomsiz öq otiş çempioni; ovçi Viktor Utyokin; taşlandiq şaharning sobiq aholisi Yegor Manikin; Uluğ Vatan uruşi faxriysi, haydovçi Innokentiy Fursov. Köngillilarga bir teri uçun 80 söm vaʼda qilinadi.
Çölni kesib ötayotib, ovçilar «Zaporojets» maşinasini topadi, u tez orada qumga botib, yer ostiga tortiladi. Ölik şahar yaqinida qahramonlar ğalati juftlik — ayol Gyuli va gidrolog olim Paxtusov bilan uçraşadi, ular mayoqda örnaşib olgan. Manikin bu yerda ilgari dengiz bölganini aytadi. Gyuli bu joylarda börilar heç qaçon bölmaganini taʼkidlaydi.
Tunda Jimjit itining yöqolganini sezadi va tez orada uni ölik holda topadi. Ikki talonçi guruh avtobusini öğirlaşga urinadi. Ulardan birini itlar tödasi bözlab taşlaydi, ikkinçisini — maşina egasi, muhandis Stasni qahramonlar hojatxonaga qamab qöyadi. Manikin talonçini ozod qiladi va u bilan birga avtobusga, özining sözlariga köra, uçun 13 yillik muddat ötagan narsalarni yaşirinça joylaydi. Lekin Stas uni kutmay ketib qoladi. Manikin orqasidan öq uzadi va özini örab olgan itlar tödasini köradi.
Ertalab ovçilar itlar bilan töqnaş kelganidan, terisi heç narsaga arzimaydigan itlar bilan ish körişga töğri kelganidan ğazablanib, topşiriqni bajarişdan boş tortadi. Maksimçuk itlarning ğayritabiiy şafqatsizligi haqida nazariya ilgari suradi va yovvoyi odamxör itlarni börilarga aylanganlikda ayblaydi. Otryadning boşqa aʼzolari uni aqldan ozgan deb hisoblab, eʼtibor bermaydi.
Qahramonlar katta tödaning hujumini qaytaradi, şundan söng avtobusning yöqolganini aniqlaydi, unda ularning barça suvi va oziq-ovqati bor edi. Ular Manikinning buzilgan jasadini topadi va nega u köngilli bölib çiqqanini tuşunadi.
Avtobus benzin baki teşilib, çölda qotib qoladi. Talonçi narsalarning bir qismini taşqariga çiqaradi, qattiq mast bölib raqsga tuşadi. Tösatdan qumli botqoq avtobusni tortib oladi. Narsalarni qutqarişga urinib, talonçi avtobusga otiladi, lekin u bilan birga yer ostiga ketadi.
Maksimçuk, Jimjit va Fursov Manikinning jasadini taşlandiq hammomga olib boradi. Utyokin Boris bilan Yegor yaşirgan narsalar joylaşgan yertölani tintuv qiladi. Sobiq öqituvçini qörqitmoqçi bölgan ovçi gaz niqobini kiyib, it uvillaşini taqlid qiladi. Qörquvdan Borisning falaji tutadi.
Jimjit itlarning uyasi qayerda ekanini biliş uçun mayoqqa boradi va qolganlarga gulxan yoqiş vazifasini topşiradi. Gyuli unga öz itining böyinboğini beradi va har keça öğlini böğib öldirgan itlarni öldiriş uçun çiqişini tan oladi. U itlarning uyasi muzlatkiçli kemada joylaşganini aytadi va şahardan heç kimning çiqib keta olmasligini qöşimça qiladi.
Jimjit, Utyokin va Fursov kemaga kelib, butun tödani yöq qiladi. Maksimçuk taşlandiq hammomda Borisga qarab qoladi va u yerda daryoni tösib, dengizning ketişiga sabab bölgan töğonni özi qurganini tan oladi. Maksimçuk yaqinlaşgan ovçilarga öq uzadi, Fursovni öldiradigan darajada yaralaydi va özining boşiga öq uzadi. Harakatsiz Boris Maksimçuk yoqqan gulxan tutunidan böğiladi.
Jimjit va Utyokin halok bölgan örtoqlarining jasadlarini köçaga olib çiqadi va itlar kabi uvlaşadi.
3Tanqid
Öziga xos, syurrealistik triller, köp qatlamli içki maʼnoga ega. Mualliflar tabiat insonni uni haqorat…

Öziga xos, syurrealistik triller, köp qatlamli içki maʼnoga ega. Mualliflar tabiat insonni uni haqorat qilgani uçun şunday jazolaydi, degan öxşaşlikni aniq körsatadi. Film şiddat bilan tomoşa qilinadi, bunga «Maşina vaqti» ansamblining musiqasi ham yordam beradi. Yaratilgan dahşat va qotillik atmosferasi noyobdir. 15 yoşgaça bölganlar filmni faqat ota-onalar ruxsati bilan körişi mumkin.
Birinçi vataniy triller. Perestroyka davrida Svetozarov sovet kinematografçilari orasida bunday jasur qadam taşlaşga jurʼat etgan yagona ijodkor böldi. Bundan taşqari, u «Itlar»da bibliya mifologiyasini va Amerika kinosining janr anʼanalarini — trillerni, xorrorni hatto vesternni ham uyğunlaştirişga muvaffaq böldi. Sovet kino amaldorlari filmni haddan taşqari şafqatsizlikda ayblab, uni keng prokatdan mahrum qildi.
…Svetozarovning «Itlar» filmi — hozirgaça milliy kinoda uslubiy şafqatsizlik böyiça yengilmagan rekord.
«Itlar» filmi ikki davr çegarasida, 1989-yilda mustaqil «Panorama» kinokompaniyasida suratga olingan va tanqidçilar ham, tomoşabinlar ham qattiq hayajonga tuşgan. Bir tanqidçi meni hatto söradi: «Qanday qilib „Itli xonim“ filmini suratga olgan odamning öğli „Itlar“ni suratga olişi mumkin?..» Lekin bu filmlar örtasida çuqur boğliqlik bor. Bu — davrlar, dunyoqaraşlar va his-tuyğularning özgarişi...
4Suratga oliş guruhi
Rejissyor: Dmitriy…
Rejissyor: Dmitriy Svetozarov
Ssenariy mualliflari: Dmitriy Svetozarov, Arkadiy Krasilşçikov
Boş rassomlar: Yelena Jukova, Sergey Şemyakin
Bastakorlar: Andrey Makareviç, Aleksandr Kutikov, Aleksandr Zaytsev
Boş operator: Aleksandr Ustinov
Tovuş operatori: Konstantin Zarin
Montajçi: Olga Amosova
Muharrir: Frijeta Gukasyan
Kartina direktori: Dmitriy Gendenşteyn
Prodyuser: Ada Stavitskaya
«Maşina vaqti» ansamblining ijrosidagi musiqa. Nay-fleyta böyiça yakkaxon: Andrey Krasikov.
5Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Псы (фильм, 1989)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.