Qissa

1947-yilda Hindiston bölinişi (Partition) davrida Umber Singh ismli panjob sikxi xotini Mehar va uç qizi bilan uyini tark etadi. U oila nasabini davom ettiradigan öğil farzandi yöqligidan norozi, nasabni keyingi avlod erkaklari davom ettirişi kerak deb hisoblaydi. U xotiniga keyingi bola albatta öğil bölişiga işonçi komilligini aytadi, lekin Mehar işonçsiz va agar yana qiz tuğilsa, Umber uni taşlab ketişidan qörqadi. Törtinçi farzandning tuğilişi paytida Umber bolani ona qornidan olib, quvonç bilan u öğil ekanligini eʼlon qiladi. Mehar bolaning jinsini tekşirib, aslida u qiz ekanligini anglaydi. Umber bolani öğil deb eʼlon qilayotgan edi, çunki unda öğil farzandga bölgan kuçli istak bor edi. U Umberga qiz bolaga öğil bölişini majburlagandan köra, qiz bolani öldirgani yaxşiroq ekanini aytadi. Umber uning gapiga quloq solmaydi va öz inkori bilan yangi tuğilgan bolani Kanvar Singh ismli öğil deb quvonç bilan eʼlon qiladi.

Umber Kanvarni öğil sifatida tarbiyalaydi va uning öğil bolaga xos kuç-quvvatga, çidamlilikka ega bölişini hamda miltiqdan öq otişni örganişini istaydi. Kanvarda qizlarga xos oddiy xatti-harakatlar, jumladan yiğlaş, kuliş va birinçi hayz köriş kuzatiladi, otasi bularni bostirişga va eʼtiborsiz qoldirişga harakat qiladi. Bir kuni Kanvar singillari bilan öynagani çiqadi, ular urişib qolişadi va Kanvar yiqilib, oyoğini sindirib oladi. Uyga qaytib, tegişli tibbiy yordam olgaç, Umber yagona «öğli»ga zarar yetkazgani uçun uç qiziga aççiq ğazab bilan taşlanadi. U qizlarini yotoqdan sudrab tuşirib, şafqatsizlarça kaltaklay boşlaydi, ammo xotini Mehar uni töxtatiş uçun kirib, çiqib ketişni buyuradi. Umber agar «öğli»ga biror narsa bölsa, qizlarini bölakka bölib taşlaşini aytadi.

Kanvar sikxlarning salla marosimini ötkazib, töliq «erkak» bölgaç, Umberning yaqin döstining qizi Neeli bilan muloqot qila boşlaydi. Kanvar va Neeli bir neça hafta davomida bir-birini masxara qilişadi va hazillaşişadi. Bir holatda ular örmon yonida öynab yuradi, Kanvar Neelini omborxonaga qamamoqçi böladi. Neeli qoçib qutuladi va ikkalasi kuraşib ketişadi. Umber buni kuzatib, «öğli»ning xursandçiligini köradi va Neelining otasidan qizini Kanvarga turmuşga berişni söraydi. Töy marosimidan söng Neeli Kanvarning erkak aʼzosi yöqligini bilib qoladi, lekin uning aslida qiz ekanini bilmaydi. Umber unga Kanvar kiçikligida «baxtsiz hodisa»ga uçraganini aytadi. Neeli Kanvar bilan heç qaçon farzand köra olmasligini bilib, köngli sindi. Bir keçasi Neeli sumkasini yiğib, turmuşdan qoçişga urinadi. Umber uni körib qoladi va qaytişini iltimos qiladi. Neeli rad etganda, Umber uni yerga bosib, zörlaşga urinadi. Kanvar şovqinni eşitib, taşqariga çiqadi va otasini Neelini zörlaşga urinayotganini köradi. Kanvar otasini töxtatişga urinib yiğlaydi, lekin Umber unga «oilada öğil körişning yagona yöli şu» deydi. Umber Kanvarga, agar u ketib, Neelini zörlaşiga yöl qöysa, ular öğilli bölişini vaʼda qiladi. Kanvar ğazabga tölib ketadi, lekin ov miltiği bilan qaytib kelib, Umberni orqasidan otib öldiradi.

Umberning dafnidan söng Mehar Kanvar va Neelini qoçişga majbur qiladi, ular yangi hayot boşlaş uçun otasining taşlab ketilgan uyiga boradi va heç qaçon qaytib kelmaslikka vaʼda beradi. Neeli va Kanvar bir-biriga bölgan muhabbatini tan olib, uni qabul qilişadi, ammo Kanvarning jinsini boşqalardan yaşirişadi. Ular ayollar sifatida birga yaşar ekan, Neeli Kanvarga otasi majburlagan erkaklik timsolidan voz keçişda va u biologik jihatdan ayol ekanini qabul qilişda yordam beradi.

Bir munça vaqt ötgaç, Kanvar onasini yangi uyiga olib kelişga qaror qiladi. U yetib kelganda, uylari yonib ketganini va onasi bilan ikki singlisi yonğinda halok bölganini köradi. Tirik qolgan yagona kişi katta opasi Baali bölib, u aqldan ozgan va «Umberning keçki ovqatini tayyorlaş va Umberning xonasini tozalaş» haqida gapiradi. Kanvar uyni aylanib yurganda, otasining ruhini oynada köradi. Qanoatlanmagan Umber ruhi Kanvarni uyga qaytgunça taʼqib qiladi. Umber Kanvarga işlarni töğrilaş kerakligini aytadi. Kanvarni tuşida Umber taʼqib qiladi va Lohri keçasi Kanvar derazadan otasiga baqirib, uning istagiga köra erkak bölib körinmoqçi ekanini, lekin endi ayolligini nazoratdan çiqqanini va uni boşqara olmayotganini aytadi. Kanvar kiyimlarini yeçib, ayolligini oşkor qiladi. Şahar aholisi buni eşitib, juda ğazablanadi va uyga bostirib kirişga urinadi. Neeli Kanvarga ketişni va qaytib kelmaslikni aytadi, aks holda ikkalasi ham öldirilişi mumkin. Kanvar yana ketadi va çöl böylab yurar ekan, otasini köradi. Ezilgan va sabri tugagan Kanvar otasining ruhiga böysunadi, u Kanvarni vohada çöktirib öldiradi. Umber qişloqqa Neelini çaqiriş uçun boradi, u yerda Kanvar qiyofasiga kirib, ğazablangan qişloq aholisi oldida köylagini yeçadi (erkakligini isbotlaş uçun); keyinroq Neelini Kanvarning oilasi yaşagan yongan uyga olib boradi. U unga hayotni yana boşlaşini va Pokistondan köçib kelganda qilganidek, hammasini noldan qurişini aytadi. Neeli uyning yuqori balkonidan sakrab öz joniga qasd qiladi va Umber nasabini davom ettiriş uçun öğil köriş istagi amalga oşmagan holda, yolğiz, adaşgan ruh sifatida qoladi.