Quills

Buyuk Fransuz inqilobidan omon qolib, giyohvand qilinişdan qutulgan markiz de Sad özining ахлоқsiz xulqi tufayli Çarenton ruhiy kasalxonasiga joylaştiriladi. Boşqa bemorlardan farqli ölaroq, markiz kambağal emas. Uning xonasi jihozlangan, gobelenlar va sanʼat buyumlari bilan bezatilgan, kuniga eng yaxşi ovqat va vino ham oladi.

Unga eng yaqin odamlar abbat du Kolmer va kir yuvuvçi Madlen bölib qoladi. Abbat Madlenga yaşirinça oşiq, ammo martaba va tarbiyasi unga birinçi qadamni taşlaşga imkon bermaydi, markizning turtkilaşiga qaramay. Madlen esa abbatning unga intilişini sezadi, lekin köproq vaqtini yozuvçi sifatida hurmat qilgan va ijodidan ilhomlangan markiz bilan ötkazadi. Biroq markiz uni tez-tez taʼqib qilib, öziga tortişga uringanida, Madlen qattiq ogohlantiradi, çunki u markizning qahramonlaridan biri emasligini aytadi. Şunga qaramay, Madlen markizga yaşirinça yozgan asarlarini tahririyatga yetkazişda yordam beradi. Markizning yangi kitobi «Justine, yoki fazilatning baxtsizliklari» Napoleongaça yetib boradi. Vazirlari bosimi ostida Napoleon markizni qatl qilmay, uni tinçitiş uçun Çarentonga «fan yulduzi» doktor Royer-Collardni yuboradi. Uning usullari aslida örta asr inkvizitsiyasining oddiy qiynoqlaridan iborat edi.

Doktor Çarentonga kelgaç, darhol abbat du Kolmerga şart qöyadi. Abbat markizning yozayotganini hatto bilmagan edi. Şartga köra, yo de Sad yozişni töxtatadi, yo klinika yopiladi. Markiz bilan yaxşi döstona munosabatda bölgan abbat undan yozişni töxtatişni söraydi va de Sad bundan keyin yozmasligini vaʼda qiladi. Ammo keyingi kuni yuz bergan voqea hammasini özgartiradi. Doktor monastirga boradi va öziga xotinlikka vaʼda qilingan ön olti yoşli Simonani olib ketadi. Öşa keçasi u Simonani qonuniy xotindek yotoqqa olib, şafqatsizlarça zörlaydi. Bu voqea tezda kasalxonaga yetib boradi va markiz doktorni masxara qiliş uçun maxsus tayyorlangan pyesa ssenariysini qayta yozişga qaror qiladi. Keçqurun kulgili pyesa doktorni masxara qilib, ğalaba bilan olqiş oladi va Simonani ham kuldiradi. Biroq ğazablangan Royer-Collard teatrni yopadi. Abbat şartni buzgani uçun markizdan barça qalamlarni olib qöyadi. Ammo tadbirkor markiz yangi bobni yoziş yölini topadi. U qovurilgan tovuq kökrakçasidan suyak bölagini sindirib olib, uni vinoga botirgan holda tun böyi çoyşablarga yozadi. Kunduzi markizning çiqargan hiylasidan hayratga tuşgan Madlen çoyşablardagi matnni qoğozga köçirayotganda, körmas onasiga ogohlantirişni unutadi. Ona kirni umumiy çanoqda yuvib, vino bilan boşqa çoyşablarni ham doğlab qöyadi. Markizning siri oçilib, abbat doktor bosimi ostida markizning xonasidagi barça mebel va buyumlarni olib çiqib ketadi va uni yalang devorlar orasida qoldiradi. Lekin bu yerda ham qaysar markiz yangi bobni yoziş yölini topadi. U barmoğini teşib, qoni bilan kiyimlarini töliq böyaydi. Xonaga kirgan Madlenni kir yuvuvçilardan biri körib, signal beradi. Markizning özi esa xonadan qoçib, yengil isyon kötaradi. Şundan keyin doktor Madlenni qamçilaşni buyuradi, abbat esa bu safar markizdan barça kiyimlarini olib qöyişga majbur böladi va uni butunlay yalang holda, heç qanday yoziş imkoniyatisiz qoldiradi.

Şu paytda, hayotda hamma narsani kitoblardan örganişga örganib qolgan Simona doktordan yaşirinça markizning kitoblaridan birini sotib oladi va uni «Qizlar uçun sheʼrlar töplami» sifatida yaşiradi. Kundan-kunga u erotik adabiyotga köproq botadi. Şuningdek, doktor Çarentonning köhna saroyini taʼmirlaş uçun yollagan va imperator ajratgan yoş meʼmor eʼtiborini ham öziga tortadi. Oxir-oqibat Simona meʼmorni vasvasaga soladi va ular ikkovlari mamlakatdan qoçib ketişadi. Ular Royer-Collardga töliq taʼmirlangan saroy va har keça uxlaşdan oldin öqigan «öşa» sheʼrlar töplamini qoldirişadi. Jahli çiqqan doktor markizdan öç olişga qaror qiladi. Avval unga «davolaş usullarini» qöllaydi, söng uni keçayu kunduz kuzatuv ostida qöyişni buyuradi. Endi Madlen markizga faqat ovqat olib kirişi mumkin, çunki eşik oldida keça-kunduz qöriqçi turadi. Lekin bu yerda ham markiz yangi bobni yoziş yölini topadi.

Keçqurun Madlen markiz aytganidek kir yuviş xonasiga boradi va kutişni boşlaydi. Markiz esa devordagi yoriqdan qöşni xonadagi bemorga yangi hikoyasini ovoz çiqarib aytadi. U bemor uni boşqasiga uzatadi va şu tariqa hamma bemorlar orqali ötadi. Oxir-oqibat Madlenga butunlay boşqa matnlar yetib boradi. Nihoyat, bemorlardan biri, öt qöyiş bilan kasallangan Dofin «olov» sözini eşitib, qotib qoladi va keyin öz xonasiga öt qöyadi. Qöriqçilar uni çiqarib yuborganda, Dofin butun klinikaga öt qöyişni boşlaydi. Vahima boşlanadi. Qoçişga urinayotgan Madlen tösatdan jinsiy ehtiroslari tutgan bemor Buşon qöliga tuşib qoladi. Buşon ilgari ham unga yopişib olgan edi va endi markizning nutqlaridan qizib ketgan edi. Doktor Madlenning qiçqiriğini eşitadi, ammo unga yordam bermaydi. Abbat esa yordamga juda keç yetib keladi. Buşon Madlenni öldiradi.

Doktor abbatni işontiradiki, agar markiz darhol böysundirilganda, bularning heç biri sodir bölmagan bölardi. Abbat esa uni böysundirişini aytadi. Markizni kasalxonaning eng çuqur yertölalariga, umidsiz bemorlar saqlanadigan joyga joylaştirişadi. U toşdan qilingan çuqur çuqurda zanjirda itdek boğlab qöyiladi. Sönggi suhbat paytida markiz har safar Madlen kelganida undan foydalanganini aytadi. Abbat esa Madlen bokira holda ölganini va uni yöldan ozdira olmaganini aytadi. Tösatdan markiz yiğlab yuboradi. Abbat markizning ham boşqalar kabi his-tuyğulari borligini anglaydi. Niqob yeçiladi, ammo abbat rejasidan qaytmaydi. Öşa keçqurun markizning tilini kesib taşlaşadi.

Tunda abbatga dahşatli tuş körinadi, undan keyin qöriqçi uni yertölага çaqiradi. Markiz yana bir yölini topgan edi. U devorlarning hammasini öz najasi bilan böyab taşlagan edi va endi boşidan keçirgan jismoniy va maʼnaviy jarohatlardan ölim töşagida yotardi. Abbat uni tavba qildirmoqçi böladi va xoçni markizning lablariga tutib, uni öpişni söraydi. Lekin markiz xoçni oğziga oladi, uni yutib yuboradi va böğiladi.

Bir yildan keyin Çarentonga yangi abbat keladi va u dahşat bilan Çarentonda endi tipografiya borligini, u yerda markizning asarlari çop etilayotganini bilib oladi. Du Kolmer esa endi kasallarning biriga aylangan edi. U Madlen va markizning yöqotilişiga doş berolmagan edi. U markizning sobiq xonasida joylaştirilgan va unga yoziş taqiqlangan. Sönggi sahnada Madlenning onasi abbatga yaşirinça qalam, qoğoz va siyoh olib keladi. U du Kolmerga bu voqea haqida yozişi kerakligini, çunki u Madlenga qarzdor ekanligini aytadi.

Sanoq va ruhoniylik unvonidan, şuningdek axloqiy çeklovlardan mahrum bölgan abbat nihoyat haqiqatan ham erkin ekanini tuşunadi va yozişni boşlaydi.