Raavan

Raavan 2008-yil fevralda eʼlon qilindi. Abhişek va Aişwaryaning “Guru” (2007) filmidan keyin ikkinçi marta birga işlaşi tomoşabinlarda katta qiziqiş uyğotdi. Suratga oliş köp ötmay boşlandi va Hindistonning turli hududlarida, jumladan, Keraladagi Çalakudi va Tamilnaddagi Ooti şaharlarida, rekord darajadagi statistlar iştirokida ötkazildi. Filmning musiqasini A. R. Rahman yozdi, qöşiqlar matnini Gulzar bitdi. Kinematografiya V. Manikandan va Santhoş Sivan zimmasiga yuklandi, montajni esa A. Sreekar Prasad amalga oşirdi.

Film ikki tilda bir vaqtda çiqarildi. Tamil tilidagi versiyasi “Raavanan” deb nomlandi. Unda Vikram Bachchan ijro etgan rolni takrorlab, antagonist rolini öynadi. Prithviraj Sukumaran esa Vikram ijro etgan rolni (bu rolni Abhişek Bachchan ijro etişi kerak edi, ammo tamil tilini yaxşi bilmagani uçun filmdan voz keçgan edi) takrorlab, boş qahramon rolini öynadi. Aişwarya Rai Bachchan esa öz rolini tamil versiyasida ham takrorladi.

Ikkala versiya 2010-yil 17-iyunda butun dunyo böylab bir vaqtda namoyiş etildi. Filmning premyerasi esa 2010-yil 16-iyunda Londonda bölib ötdi.

Abhişek Bachchan — Beera Munda, naksalit (Ravana obrazi asosida)

Aişwarya Rai Bachchan — Ragini Sharma / Mahua (Sita obrazi asosida)

Vikram — Dev Pratap Sharma IPS, politsiya qöşimça superintendenti (Sri Rama obrazi asosida)

Govinda — Sanjeevani Kumar (Hanuman obrazi asosida)

Nikhil Dwivedi — DSP Hemant Sinha (Lakshmana obrazi asosida)

Ravi Kişan — Mangal, Beeraning akasi (Kumbhakarna obrazi asosida)

Priyamani — Jamuni, Beeraning singlisi (Shurpanakha obrazi asosida)

Ajay Gehi — Hariya, Beeraning kiçik ukasi (Vibhishana obrazi asosida)

Saçin Khedekar — Beeraning otasi

Pankaj Tripathi — Gulabiya, qişloqdagi transgender ayol

Tejaswini Kolhapure — Dulari

Anşika Srivastav — Puniya

Faisal Raşid — Rajeşwar Tiwari, aka Guddu, Jamunining sevgilisi (Vidyutjihva obrazi asosida)

Çintu Mohaptra — fotograf

Alpa Joşi — Tiwarining xotini

Mangal Kekre — Jamunining onasi (Kaikashi obrazi asosida)

Manoj Mişra — Ranjit, Beeraning josusi (Şuka va Sarana obrazlari asosida)

Mani Ratnam Abhişek Bachchan va Aişwarya Rai Bachchan iştirokidagi 2007-yilgi “Guru” dramasini suratga oliş davrida navbatdagi rejissyorlik loyihasi “Lajjo” ssenariysini tugallagan edi. Ismat Çughtaiyning qisqa hikoyasiga asoslangan bu film çölda ötadigan musiqiy tarixiy film bölib, boş rollarda Aamir Khan va Kareena Kapoor ijro etişi kerak edi. Film “Guru” çiqqanidan keyin suratga olinişi rejalaştirilgan edi, ammo Ratnam va Khan örtasida ijodiy kelişmovçiliklar tufayli nizo çiqqani haqida xabarlar tarqaldi. Operator P. C. Sreeram bu xabarlarni rad etdi, ssenariy muallifi Gulzar esa hikoyaning mualliflik huquqini olişda muammolar bölganini aytdi, bastakor A. R. Rahman esa film musiqasining 80 foizini tugallaganini tasdiqladi. Şunga qaramay, loyiha nomaʼlum sabablarga köra töxtatib qöyildi.

“Guru”ning tanqidiy va tijorat muvaffaqiyatidan söng Ratnam 2008-yil fevralda navbatdagi filmini eʼlon qildi. Bu “Ramayana” dostonining zamonaviy talqini bölib, filmda yana haqiqiy hayotdagi juftlik boş rollarda iştirok etdi. Film dastlab faqat hind tilida suratga olinişi rejalaştirilgan edi, tamil versiyasi ğoyasi esa keyinroq paydo böldi. 2009-yil yanvarda film suratga olinayotgan paytda, tamil versiyasini telugu tiliga dublyaj qiliş ham qaror qilindi va film uç tilli böldi. Film hali nomlanmagan bölsa-da, ommaviy axborot vositalarida tamil versiyasi Ravana Sitani asirga olib saqlagan joy — “Aşokavanam”ga işora qilib “Aşokavanam” deb nomlanişi keng yoritildi. Keyinçalik film hind tilida “Raavan”, tamil tilida esa “Raavanan” deb nomlandi. Syujet “Ramayana”dan ilhomlangan bölsa-da, hikoya Ravananing nuqtai nazaridan bayon etiladi va u boş qahramonga aylanadi. Film Ravana Sitani öğirlab, uni Asokavanamda saqlaydigan “Aşokavanam” epizodiga asoslangan. Keyinçalik Rama xotinini qutqarib oliş uçun yölga çiqadi.

Bachchan va Vikram qarama-qarşi boş rollarga jalb qilindi. Rai filmning ikkala versiyasida ham ayol boş rolini ijro etdi.

Manikandan filmning operatori sifatida yollangan edi, ammo 2009-yil may oyida u işdan ketdi va örniga Santoş Sivan keldi. Montajni Sreekar Prasad bajardi. Raining kiyimlari moda dizayneri Sabyasaçi Mukherji tomonidan maxsus tikilgan. Xoreografiyani Ganesh Açarya, Brinda, Shobana va Astad Deboo amalga oşirdi. Jangovar sahnalarning xoreografiyasini Peter Hein va Şyam Kouşal qildi, dekoratsiya dizaynini esa Samir Çanda bajardi.

Raavan Hindistonning köplab joylarida, jumladan, Karnataka örmonlarida (Tumkur), Keraladagi Athirappilly şarşarasida, Ootida, Jhansida, Kolkatada, Mahabaleşvarda va Maharaştradagi Malşej Ghats toğ yöllarida suratga olindi.

Asosiy suratga oliş 2008-yil oktabrda Keraladagi Koçi yaqinidagi örmonlarda boşlandi. Baʼzi sahnalar Ratnamning sevimli joyi bölgan Athirappilly şarşarasida olindi. Aytiş joizki, u “Dil Se..” filmidagi “Jiya Jale” va “Guru” filmidagi “Barso Re” qöşiqlarini aynan şu joyda suratga olgan edi. Ekologik turizm markazi bölgan Malayattoorda örmon xöjaliklari qoidalarni buzgani va vaqtinçalik uylar qurgani uçun suratga olişni taqiqladi. Bu muammolar 2008-yil 22-oktabrda hal qilinib, qayta işlangan qoidalar joriy etilgunga qadar suratga oliş 11 kunga keçiktirildi. 2008-yil dekabrda boşlangan Ootidagi suratga olişning ikkinçi bosqiçi ham keçikdi, çunki mahalliy taksi haydovçilari film federatsiyasi (FEFSI) transportining işlatilişiga qarşi çiqib, öz biznesiga zarar yetkazilayotganini aytdi. Bu esa Ratnamni vaqtinçalik suratga olişni töxtatib, Hogenakkal şarşarasiga ötişga majbur qildi. 2009-yil fevralda guruh Kolkataga ötib, u yerda “Kalvare” qöşiği Hugli daryosi böyida, Agarparada suratga olindi. Keyinçalik Ootidagi suratga oliş davom etayotganda, 2009-yil aprelda Ratnam kasallanib, Apollo kasalxonasiga yotqizildi va bu tufayli suratga oliş yana 47 kunga keçikdi. Ratnam tuzalgaç, 2009-yil iyunda suratga oliş davom ettirildi. Köplab keçikişlar uning boşqa loyihalariga ham taʼsir qilgani sababli, operator Manikandan may oyida işdan ketdi va örniga Santoş Sivan keldi. Iyulga kelib, guruh bir neçta sahnalarni qayta suratga oliş uçun yana Keralaga, Çalakudiga qaytdi, çunki Ratnam birinçi köriş materiallaridan qoniqmagan edi. Bu safar kuçli yomğirlar yana bir keçikişga sabab böldi. Bundan taşqari, suratga oliş uçun olib kelingan fil yuguruvçi (mahout) öldirgaç, Hayvonlarni himoya qiliş kengaşi işlab çiqariş kompaniyasiga (Madras Talkies) fildan foydalaniş uçun ruxsat olinmagani sababli sababni bildiruvçi ogohlantiriş xatini yubordi.

Filmning sönggi bosqiçi 2009-yil avgustda Maharaştradagi Malşej Ghatsda boşlandi, u yerda finaldagi şiddatli sahna suratga olindi, yakuniy töqnaşuv yoğoç köprikda bölib ötdi. Dekoratsiya dizayneri Samir Çanda sahnani turli burçaklardan suratga oliş uçun bir xil uçta köprik qurdi. Dastlab köprikni Şri-Lanka, Avstraliya yoki Janubiy Afrikada quriş rejalaştirilgan bölsa-da, xarajatlarni kamaytiriş uçun u Mumbayda qurildi. Bir neça kun davomida yomon ob-havo va kuçli yomğirlar suratga olişni töxtatib turdi, örmon xöjaligi esa ayrim işlab çiqariş xodimlariga ruxsatsiz kirgani uçun ish qözğatdi. Film 2009-yil oxirida postprodyuser bosqiçiga ötdi.

Aktyorlar köplab jangovar sahnalarni özlari bajardi. Ular haqiqiy kesiliş va zarbalardan jarohat olgani sababli, grim qiliş şart bölmadi. Tryuklar Mani Ratnam tomonidan boşqarildi, xoreografiyasini esa Peter Hein qildi, u “Ghajini” va “Anniyan” filmlarining hind versiyalari uçun Filmfare jangovar mukofotiga sazovor bölgan. Boş qahramonning taniştiruv sahnasi uçun u Hogenakkal şarşarasi yaqinidagi 90 futlik baland qoyadan daryoga sakraşi kerak edi. Bu xavfli sakraşni dublyor Balram bajardi, u Bangalorlik, sobiq milliy şönğin çempioni edi. Filmda Keraladan kelib çiqqan jangovar sanʼat turi bölgan kalarippayattu ham körsatilgan. Kozhikodlik Kalari zali murabbiyi Sunil Kumar aktyorlarga maşğulot ötkazdi. Raqqosa Astad Deboo film uçun Abhişek va Aişwarya örtasidagi hayajonli quvğin sahnasi va tandav raqsini xoreografiya qildi.

Filmning saundtrekini A. R. Rahman bastalagan, qöşiqlar matnini esa Gulzar yozgan. Unda oltita qöşiq va Rahman tomonidan audio taqdimotda ijro etilgan qöşimça qöşiq mavjud. Saundtrek 2010-yil 24-aprelda T-Series tomonidan çiqarildi.

Rahman ijro etgan, “Jaare Ud Jaare” deb nomlangan qöşimça trek CDga kiritilmagan. Bu qöşiq “tezkor kompozitsiya” deb taʼriflangan: “Taqdimotdan oldingi keçada Rahman özini Mumbaydagi studiyasiga qamab, butun tunni qöşiq ustida işladi.” Işonilişiça, bu qöşiq keyingi bosqiçlarda qöşilgan. Saundtrekda filmda işlatilgan yana uçta qöşimça qöşiq ham bor.

Raavan va bir vaqtda yaratilgan tamil versiyasi “Raavanan” 2010-yil 18-iyunda namoyiş etildi.

Hind kino tanqidçilari orasida Raavan aralaş baho va munosabatlarga sazovor böldi. IBN kanalining Rajeev Masand filmga 5 ballik şkala böyiça 1,5 ball qöydi va şunday dedi: “Kadrlarning közni qamaştiruvçi sifati va filmning finalidagi ajoyib jangovar sahnaga qaramay, film — ayniqsa birinçi yarmi — eʼtiborsiz montaj qilingan, bir-biriga qöşilganda mantiqqa töğri kelmaydigan uzun sahnalardan iborat aralaşmadir”. AOLʼdan Noyon Jyoti Parasara filmga 2,5/5 baho berib, şunday deb yozdi: “Raavan köproq xoreografiyalaştirilgan musiqiy-psixologik drama, ammo personajlarni yetarli darajada asoslab bermaydi. Filmni tomoşa qilişga arziydigan qilgan narsa — bu ikkinçi yarimdagi çöqqilar va, albatta, tasvirlar”. Bollywood Hungamaʼdan Taran Adarş filmga 1,5/5 baho berib, dedi: “Umuman olganda, Raavan mazmun jihatidan katta umidsizlikdir”. Filmfareʼdan Sukanya Venkatraghavan filmga 3/5 baho qöyib, şunday dedi: “Raavanda ajoyib lahzalar bor, ammo çuqurlik yetişmaydi. Birinçi yarmi ança qiziqarli, ammo ikkinçi yarmi asta-sekin komaga tuşib qoladi”. The Times of Indiaʼdan Nikhat Kazmi filmni 3,5/5 bilan ijobiy baholab, dedi: “Ikkinçi yarimda harakatni saqlab turadigan yetarli zarbalar bor, ammo umuman olganda, film asosan sanʼat va estetika bilan yutadi”. Rediffʼdan Raja Sen filmga 2/5 baho berib, dedi: “Raavan bizni haqiqatan ham va fojiali tarzda taşlab ketadi — dunyodagi eng buyuk dostonlardan birini olib, uni keçirib bölmas darajada zerikarli qilib qöyadi”. Buzzine Bollywoodʼdan Parimal Rohit şunday dedi: “Raavan — oxir-oqibat aqlli film, çunki u kimning yaxşi, kimning yomon ekanligini belgilaş haqida tomoşabinning qaraşlarini çegaralarini kengaytiradi”.

2022-yil fevral holatiga köra, Raavan tomoşabinlar orasida 46% ijobiy baho olgan. The Guardianʼdan Cath Clarke filmga 2/5 baho berib, uni seksistik deb topdi. Biroq Film Journal Internationalʼdan Frank Lovece uni “jonli uslubda yozilgan, şiddatli psixologik drama” deb baholab, “Devid Finçerning eng qoronği asarlarini eslatuvçi vizual uslub” bilan topdi va raqs raqamlarini, ulardan biri töyda tabiiy tarzda, ikkinçisi esa hayratlanarli uruş raqsi sifatida ajoyib deb maqtadi.

The New York Times va Los Angeles Times ham filmga ijobiy şarh berdi. Birinçi gazetaning Rachel Saltz filmni Timesʼning “Tanqidçi tanlovi” deb eʼlon qildi va Ratnamni “isteʼdodli vizual hikoyanavis” sifatida maqtab, u jangovar sahnalarni aniq boşqarişini va ekranni “közni qamaştiruvçi tasvirlar” bilan töldirişini, jumladan “közni oçib yuboruvçi final jangini” yuqori baholadi. Ikkinçi gazetaning Kevin Thomas esa film “baxtga qarşi közni aylantiruvçi kamera harakatlari, köplab murakkab vaziyatlar, zöravonlik, keng qamrovli hazil, odatdagi musiqiy intermediyalar, osilgan holda yakuniy töqnaşuv va ayançli ohang bilan tugaydigan xotima bilan töla” deb yozdi.

Raavan Hindistondagi box-ofisda “kutilganidan past” körsatkiç bilan boşlandi: hind versiyasi birinçi kunida 60,1 million rupiy daromad qildi. Şimoliy Amerikada Raavan 120 ta kinoteatrda namoyiş etildi va domestik dam oliş kunlari box-ofis reytingida 760 dollar bilan 15-örinni egalladi. Box Office India filmni muvaffaqiyatsiz deb eʼlon qildi.

Box-ofisda muvaffaqiyatsiz bölgan hind versiyasidan farqli ölaroq, tamil versiyasi Janubda muvaffaqiyatga erişdi. Çennaydagi 15 ta ekranda oçiliş dam oliş kunlarida u birinçi örinni egalladi va 9 million rupiy (93 000 AQŞ dollari) yiğdi, bu öşa paytdagi oçiliş dam oliş kunlari rekordi edi. Film töla zallar bilan oçilgan bölsa-da, aralaş şarhlar tufayli biroz pasayib ketdi, biroq mahalliy bayram kunidan keyin qayta kötarildi. Film prokat boşlanganidan keyingi birinçi oyda jahon box-ofisida 8 million dollar yiğdi, şu jumladan Keraladan 400 000 dollar. U dunyo böylab 600 million rupiydan ortiq daromad qildi va öşa yilning eng yuqori daromadli tamil filmlaridan biri bölib qoldi. Buyuk Britaniyada oçiliş dam oliş kunlari. Buyuk Britaniya box-ofisi ikkinçi hafta. Nyu-York box-ofisi.

6-chi Apsara Film & Television Producers Guild mukofotlari

Ğolib

Apsara mukofoti — Eng yaxşi kinematografiya uçun — V. Manikandan (“Guzaariş” bilan birgalikda)

Apsara mukofoti — Eng yaxşi qayta yozib oliş uçun — Tapan Nayak

Apsara mukofoti — Eng yaxşi vizual kreditlar uçun — Srinivas Karthik Kotamraju

Apsara mukofoti — Eng yaxşi kinematografiya uçun — Santoş Sivan

Nomzod

Apsara mukofoti — Yordamçi rol böyiça eng yaxşi ayol ijroçi uçun — Priya Mani

2011-yilgi Zee Cine mukofotlari

Nomzod

Salbiy rolda eng yaxşi aktyor — Abhişek Bachchan

3-chi Mirçi Music mukofotlari

Nomzod

Yilning yangi erkak vokalisti — Mustafa Kutoane va Kirti Sagathia — “Beera”

Sufiy anʼanani ifodalovçi qöşiq — “Ranjha Ranjha”

Yilning eng yaxşi dasturçi va aranjirovkaçisi — A. R. Rahman — “Ranjha Ranjha”

Yilning eng yaxşi fon musiqasi — A. R. Rahman

Stardust mukofotlari

Nomzod

Stardust mukofoti — Yordamçi rol böyiça eng yaxşi aktyor uçun nomzod — Govinda