Raaz

Dino Morea — Aditya Dhanraj

Bipaşa Basu — Sanjana Dhanraj

Malini Şarma — Malini Malik

Aşutoş Rana — professor Agni Svaroop

Şruti Ulfat — Priya

Vişwajeet Pradhan — Ajay, Priyaning eri

Mink Brar — Nişa

Ali Asgar — Rohit, Nişaning sevgilisi

Masood Akhtar — Robert

Pratima Kazmi — Robertning rafiqasi

Anang Desai — janob Dhanraj, Adityaning otasi

Neha Bam — xonim Dhanraj, Adityaning onasi

Murli Şarma — politsiya inspektori

Yusuf Hussain — Nişani davolagan şifokor

Işwar Patel

Kiran Randhawa

Boş erkak rolini dastlab Anil Kapoorga taklif qilişgan, lekin u rad etgan. Keyin bu rol Hrithik Roşanga taklif qilingan, u ham rad etgan. Filmning bir qismi Lisa Ray boş rolda suratga olingan, deyilgan, biroq u keyinçalik loyihadan voz keçgan. Oxir-oqibat boş rollarga öşa paytda haqiqiy hayotda munosabatda bölgan Bipaşa Basu va Dino Morea tanlangan. Dino keyinçalik ularning ekrandan taşqari yaqinligi ekrandagi kimyoga aylanganini va bu film hissiy özagi uçun muhim bölganini aytgan.

Yordamçi aktyorlar qatoriga birinçi marta aktyorlik qilayotgan Malini Şarma va paranormal tergovçi professor Agni Svaroop rolidagi Aşutoş Rana kirgan.

Film asosan Ootyda suratga olingan, uning tumanli örmonlari va mustamlakaçilik davridagi kulbalari filmga mos qörqinçli muhit bergan. Asosiy sahnalar The Lawrence School, Lovedale maktabida suratga olingan. Qöşimça lavhalar Mumbay çekkasida, romantik qismlar Şveytsariyada, ayrim kadrlar esa kinematografik jozibani oşiriş uçun Kaliforniyada olingan. Film psixologik keskinlikni uyğotiş uçun CGI örniga tuman, soya va sukunatni afzal köradigan gotik vizual uslubni qöllagan.

Hozir yopilgan Fern Hill Hotel Ooty köli yonida film suratga olinişidan ança oldin özining qörqinçli, mistik obrösi bilan maşhur bölgan. Basu va Morea bu mehmonxona haqida Sanjay Dutt va xoreograf Saroj Khan kabi sohaning köhna vakillaridan dahşatli hikoyalarni eşitganini aytişgan.

Bir keça Bipaşa Basuning raqs guruhi ustki xonada mebel surilayotgan ovozdan uyğonib ketgan, holbuki u yerda haqiqiy yuqori qavat yöq edi. Xodimlar ustida haqiqatan ham qavat yöqligini tasdiqlaşgan.

Filmning ilhomi Mumbayning Colaba tumanidagi taşlandiq Mukesh Textile Mills töqimaçilik fabrikasi bilan bevosita boğliq, bu joy Hindistondagi eng arvohli joylardan biri deb hisoblanadi.

Xabarlarga köra, Mukesh Millsda suratga oliş paytida rejissyor Vikram Bhatt atrofda heç kim bölmasa ham, sirli ayol ovozini eşitib, uni yozib olgan. U bu ovozdan filmda foydalangan. Bu ğayritabiiy hodisa «Raaz»ning kelib çiqiş manbai hisoblanadi va real hayotdagi paranormal tajribaning Bollivud qörqinçli filmiga taʼsiri sifatida eng köp keltiriladigan misollardan biri bölib qolmoqda. Bu voqeadan hayratga tuşgan Bhatt tajribasini prodyuser Maheş Bhattga aytgan, u esa keyinçalik bundan filmning syujeti asosi sifatida foydalangan.

Film posteri «Sleepy Hollow» (1999) filmining gotik vizual uslubidan ilhomlangan bölib, bu qoronği palitra, sirli tasvirlar va mistik kayfiyatda aks etgan.

«Raaz» 2002-yil 1-fevralda çiqdi va ₹37.59 crore yiğdi.

«Raaz» Bollivudda qörqinçli kino evolyutsiyasidagi muhim bosqiç sifatida keng eʼtirof etiladi. U Filmfare mukofotiga nomzod bölgan birinçi anʼanaviy bollivud qörqinçli filmi böldi, bu janrning işonçliligini mustahkamladi va kelgusidagi qörquv-romantik kinoga taʼsir körsatdi. U ğayritabiiy mavzularni hissiy drama, romantika va eng yaxşi sotilgan musiqa bilan birlaştirdi, qörqinçli filmlarning anʼanaviy hind kinosiga kirişiga yöl oçdi. Filmning badiiy yeçimlari va kassa taʼsiri uni kult maqomiga olib keldi, bu esa oldingi qörqinçli klišeʼlardan sezilarli çetlaniş sifatida qayd etiladi. U 2002-yildagi yagona blokbaster film böldi.

Film xalqaro miqyosda ham sezilarli eʼtiborga sazovor böldi: Pol Makkartni filmning namoyişida qatnaşib, boş rollardagi Bipaşa Basu va Dino Moreaning çiqişlarini yuqori baholagan. Xabarlarga köra, u Basuning rolini maqtagan va uni «Hindistonning Sofi Loreni» deb atagan.

Bipaşa Basu va Dino Moreaning boş rollardagi ijrosi filmning maşhurligiga sezilarli hissa qöşgan, duetga «Dynamic Duo» uçun Zee Cine Award va «Jodi no. 1» uçun Screen Award mukofotlarini keltirgan. Bu Basuga «scream queen» (qiçqiriq malikasi) unvonini berdi, Dinoni esa «romantik qahramon» sifatida mustahkamladi, ularning ekrandagi kimyosi filmning asosiy jihatiga aylandi. Basu va Morea «Raaz»dan keyin tez orada ajralişi filmning merosiga alohida hissiy maʼno qöşdi va ularning ekrandagi şov-şuvli munosabatlarini yanada hayajonli va esda qolarli qildi.

Film Hindistonning birinçi zamonaviy qörqinçli blokbasteri sifatida qoldirgan meros bilan maşhur böldi. U 1980-yillar va 1990-yillar davomida asosan kam byudjetli loyihalar hukmronlik qilgan Bollivud qörqinçli kinosini tiklaşda muhim rol öynadi. Ommabop jozibasi, puxta işlangan prodakşn sifati va Hollywood filmi «What Lies Beneath»dan ilhomlangan kuçli syujeti bilan «Raaz» qörqinçli janrni hind tomoşabinlariga tijorat jihatidan foydali janr sifatida qayta taqdim etdi.

Rejissyor Vikram Bhatt «Raaz»ni öz karerasidagi buriliş nuqtasi deb hisoblaydi, bu unga keyingi köplab filmlarda qörqinçli janrni örganişga yöl oçgan.

Amerikalik afsonaviy kinorejissyor va aktyor Elia Kazan bir marta şunday degan edi: tomoşabinlar itlarga öxşaydi — yaxşi filmni bir milya narida sezişadi. Biz «Raaz»ning şunday katta muvaffaqiyatga erişişini bilmasdik. Heç qanday katta başorat, formula yöq edi — faqat biz mazmunli, töğri bir narsa yaratayotganimizga kuçli işonç bor edi. Baʼzan bu instinkt sizda bor narsaning hammasi böladi va u tomoşabin bilan uçraşganda, u filmdan köra köproq narsaga aylandi — hind qörqinçli kinosining mezoniga aylandi.

Ommaviy axborot vositalari «Raaz»ni Bollivud qörqinçli kinosidagi buriliş filmi sifatida tan olgan. U Hindistonning eng yaxşi qörqinçli filmlari röyxatlarida turli naşrlar tomonidan keltiriladi: Filmfare uni sönggi ikki ön yillikning eng yaxşi bollivud qörqinçli filmlari qatorida nomlagan, Indian Express uni hind kinosining eng yaxşi qörqinçli filmlari qatorida körsatgan, Open Magazine esa uni yangi subjanrning kaşşofi sifatida «Eng yaxşi kult qörqinçli film» deb atagan, India Today uni yaratilgan eng yaxşi qörqinçli filmlar röyxatiga kiritgan, Indiatimes uni Bollivudning eng yaxşi qörqinçli filmlari qatorida tilga olgan, Hindustan Times esa uni eng yaxşi romantik qörqinçli film deb tan olgan. IIFA ham «Raaz»ni eng yaxşi bollivud qörqinçli filmlari orasida birinçi öringa qöygan.

Times Now filmni «The Conjuring»dan ham qörqinçliroq deb taʼkidlagan. The Print «Raaz»ni hind qörqinçli kinosi uçun muhim bosqiç sifatida körsatgan. Mint esa bu strategik uyğunlikni taʼkidlab, uni «Janrni qayta belgilagan önta bollivud qörqinçli filmi» röyxatiga kiritgan. ScoopWhoop filmning mahoratini alohida qayd etib, uni «Bollivud qörqinçli kinosidagi eng yaxşi filmlardan biri» deb atagan.

Film Hindiston çegarasidan taşqarida ham katta eʼtibor va eʼtirof oldi, bir qator yetakçi xalqaro ommaviy axborot vositalari va kino institutlaridan tan olindi. Amerikalik ommabop naşr Collider uni asl nusxadan yaxşiroq deb belgilagan. Forbes filmni taʼkidlab, qörqinçli kinoning hind ommaviy kinosi uçun foydasiz ekanligi haqidagi ustun fikrlarga eʼtiroz bildirgan. Gazeta uni «Bollivud qörqinçli kinosining qayta tiklanişi» deb atagan. Pokistonning Dawn gazetasi uni ön yillikning eng yaxşi qörqinçli filmi deb baholagan. The Wire «Raaz»ni hind kinosidagi vizual qörquvni qayta belgilagan romantik qörqinçli filmlar silsilasiga joylaştirgan. Xalqaro media platformasi Maşable uni «Hind qörqinçli kinosidagi inqilob» deb atagan. Gulf News esa uni Bollivud qörqinçli kinosini qonuniylaştirgan film sifatida eʼtirof etgan. 2003-yilda Maldiv orollarida «Raaz» qayta suratga olinib, «Ginihila» deb nomlangan.

Filmning muvaffaqiyati davomlari bölgan franşizaning paydo bölişiga olib keldi — «Raaz: The Mystery Continues» (2009), «Raaz 3D» (2012) va «Raaz Reboot» (2016), ammo ularning heç biri asl film kabi eʼtirof topmadi.

Buyuk Britaniya kino instituti (BFI) filmni janrlarni uyğunlaştiriş yondaşuvi uçun qayd etgan: u qörqinçli syujetga romantika va melodrama elementlarini kiritib, uning jozibadorligini kengaytirgan va kelgusi hind qörqinçli filmlariga taʼsir körsatgan.

Film tanqidçilardan ijobiy baholar oldi. Şoh Rux Xon Moreaning ijrosini maqtab, «Filmingiz haqiqatan ham yaxşi ketyapti» degan. Webindia123.com «Raaz» hozirgi trenddan «boşqaça… Raaz — tomoşa qilişga arziydigan psixo-triller» deb yozgan. Film özining noyob syujeti uçun maqtovga sazovor bölgan. Bollywood Hungama naşrining Taran Adarşi filmga 5 balldan 2 ball qöygan va «Raaz» psixo-triller uçun töğri kombinatsiyaga ega, yaxşi işlangan film bölsa-da, kutilmalarni töliq oqlamagan deb yozgan. The Indian Express «Raaz»ni Bollivudda qörqinçli janrni tiklagani uçun maqtagan, uning ğayritabiiy şubhani hissiy drama bilan uyğunlaştira oliş qobiliyatini taʼkidlagan. India Today filmni qörqinçli janrni tijorat jihatidan foydali va hind madaniyati uçun zamonaviy qilgan yönalişni belgilovçi film deb taʼriflagan.

«Raaz» musiqasi 2001-yil 8-dekabrda çiqarilgan bölib, uni Nadeem–Şravan dueti bastalagan, qöşiq sözlarini esa Sameer yozgan. Qöşiqlarda Udit Narayan, Alka Yagnik, Abhijeet, Sarika Kapoor, Jolly Mukherjee va Bali Brahmbhatt ovoz bergan. Bu yilning uçinçi eng köp sotilgan bollivud saundtrek albomi bölgan, qöşiqlari katta maşhurlikka erişib, hit bölgan. Hind savdo sayti Box Office India maʼlumotiga köra, saundtrek 30,00,000 nusxada sotilgan va bu filmning blokbaster muvaffaqiyatiga hissa qöşgan.

Film tamil tiliga «Rahasyam» nomi bilan dublyaj qilingan.

«Raaz»ning tijorat muvaffaqiyati — taxminan ₹5 crore byudjet bilan suratga olingan va butun dunyo böyiça ₹37 crore dan ortiq daromad keltirgan film — uzoq davom etgan «Raaz» qörqinçli franşizasining rivojlanişiga olib keldi. Keyingi qismlar asl syujetni davom ettirmasa-da, ular ğayritabiiy taʼqiblar, psixologik travma va ötmişdagi sirlarning hozirgi zamonni tahdid qilişi kabi asosiy motivlarni saqlab qoladi.

Kino şarhlovçilari köpinça «Raaz» (2002)ni seriyaning eng kuçli qismi deb hisoblaydi; bir retrospektiv şarh qayd etganidek: «Asl „Raaz“ hali ham franşizaning eng atmosferali va eng mukammal filmi bölib qolmoqda, uning davomlari heç qaçon töliq takrorlay olmagan standartni örnatgan».

Birinçi davom, «Raaz: The Mystery Continues» (2009), Emraan Haşmi, Kangana Ranaut va Adhyayan Suman iştirokida başorat, ruhiy ziddiyat va ijtimoiy taşviş mavzularini olib kirgan. Asl syujet bilan boğliq bölmasa-da, u franşizaning öziga xos ğayritabiiy ohangini saqlab qolgan.

Uçinçi film, «Raaz 3» (2012), Bipaşa Basu, Emraan Haşmi va Eşa Gupta iştirokida, raqibini yöq qiliş uçun qora sehrga murojaat qiladigan aktrisa haqidagi qoronğiroq okkult syujetni tanlagan. U eng köp daromad keltirgan hind qörqinçli filmlaridan biri bölgan.

Törtinçi qism, «Raaz: Reboot» (2016), Kriti Kharbanda va Emraan Haşmi iştirokida çiqdi va Ruminiyada bölib ötadigan yangi mustaqil syujetni taqdim etdi. U nikohdagi xiyonat, egallab oliş va yeçilmagan aybdorlik mavzularini örgandi. Şarhlar turliça bölsa-da, film özining gotik vizual uslubi bilan eʼtiborga sazovor böldi.

«Raaz»ning xalqaro taʼsiri Maldiv kinosiga ham yetib bordi va 2003-yilgi «Ginihila» qörqinçli filmiga ilhom bergan, bu film 2002-yilgi asl nusxaning norasmiy remeyki hisoblanadi.

Beşinçi film eʼlon qilingan va uni Vişeş Films tasdiqlagan. Bhatt Dino Morea va Bipaşa Basu potensial beşinçi qismda qaytişi mumkinligini aytgan, köplab tomoşabinlar esa 2002-yilgi asl filmning syujet davomiga qiziqiş bildirmoqda.