Raazi

2014-yildan beri Junglee Pictures prezidenti Priti Sahani Harinder S. Sikkaning 2008-yildagi «Calling Sehmat» romani böyiça film huquqlarini sotib olişga harakat qilardi. Roman haqiqiy voqeaga asoslangan: 1971-yilgi Hindiston–Pokiston uruşidan oldin Hindiston ayol josusi Pokiston harbiy zobitiga turmuşga çiqib, Tadqiqot va tahlil markazi (RAW) uçun maxfiy axborot yetkazib bergan. «Talvar» (2015) filmi ustida işlayotganda u Meghna Gulzar bilan boğlanib, uning romanni ekranlaştirişga qiziqişi bor-yöqligini söradi. Meghna rozi böldi, lekin bir neça oy ötib loyiha amalga oşmasligi maʼlum qilindi. 2016-yil fevral oyida uni boşqa prodyuser xuddi şu romanni moslaştirişga taklif qildi va u «bir xil loyihani ikki marta taklif qiliş biroz tasodifiy» deb öylab, yana rozi böldi.

Bu taklif ham barbod bölgaç, Meghna «Calling Sehmat» bilan «karmik aloqa» borligini his qildi, çunki roman çiqqan paytda Sikka uning otasi Gulzardan romanni ekranlaştirişni söragan edi. Meghna oldingi uçraşuvlarda loyiha haqida gaplaşib, Sikka bilan yaqin munosabat örnatgan va muallifga Sahani bilan yana bir bor gaplaşişni maslahat bergan. Muzokaralar muvaffaqiyatli ötdi va 2016-yil dekabrida Meghna loyihani özining keyingi filmi sifatida eʼlon qildi. Meghnani hikoya «oddiy qizning ğayrioddiy jasorati» ekani hamda «kökragini urib, Pokistonga qarşi, Hindiston tarafdori va uruşni tarğib qiluvçi şiorlarsiz» ekani, hamda haqiqiy voqea bölgani «filmni yanada kuçliroq qiladi» deb jalb qildi. Suratga oliş jarayonida u hikoyaga imkon qadar sodiq qolişga harakat qildi.

Film 1971-yilgi Hindiston–Pokiston uruşi fonida bölsa-da, boşqa şu davr haqidagi filmlardan farqli ölaroq, unda jangovar sahnalar yöq, çunki hikoya uruşning haqiqiy janglaridan emas, balki uruş boşlanişiga olib keladigan voqealardan iborat. Meghna uruş haqida oila aʼzolaridan eşitgan, çunki u uruş tugagandan keyin tuğilgan. U bu voqeani «[Hindiston] tarixidagi muhim bosqiç» deb hisoblagan va qöşni mamlakatlar munosabatlari sovuq bölgan hozirgi davrda bu hikoya muhim ekanini hisobga olib, filmni suratga olişga undalgan. Meghna şunday degan: «Inson omili uni abadiy qiladi. Otamning Pokistondagi döstlaridan bilişimça, çegaralar qoğozda va siyosat tomonidan belgilangan, lekin kun oxirida biz kiyinişimiz, ovqatlanişimiz va madaniyatimiz bilan öxşaşmiz».

2016-yil dekabr oyida Alia Bhattga boş rol taklif qilingani haqida miş-mişlar tarqalgan edi, 2017-yil aprelda bu xabar tasdiqlandi. Aprel oyida Karan Joharning «Dharma Productions» işlab çiqariş kompaniyasi Junglee Pictures bilan birga filmni hamprodyuserlik qilişga qöşildi. Vicky Kauşalning iştiroki esa 2017-yil iyun oyida rasman eʼlon qilindi.

«Raazi»ni suratga oliş 2017-yil iyul oyida boşlandi, Mumbaida ötkazilgan birinçi bosqiç esa 2017-yil avgust örtalarida yakunlandi. Dastlab birinçi bosqiç Jammu va Kaşmirda ötkazilişi rejalaştirilgan edi, ammo vodiydagi notinçlik tufayli işlab çiqaruvçilar suratga oliş joyini Mumbaiga köçirişga qaror qilişdi. Barça içki sahnalar Film City hududida yaratilgan dekorda olindi. Filmning ikkinçi bosqiçi Panjobda ötkazildi: 2017-yil avgust va sentabr oylarida Patiala va Malerkotlada suratga olindi. Patialadagi suratga oliş 2017-yil 25-avgustda Dera Sacha Sauda rahbari Gurmeet Ram Rahim Singhning hukm qilinişidan keyin röy bergan zöravonlik va şu sababli joriy etilgan komendant soati tufayli bir neça kunga töxtatildi. Panjob bosqiçi tugagaç, «Raazi» jamoasi 2017-yil 17-sentabrda Srinagarga yetib keldi va ön kunlik suratga oliş bosqiçini boşladi. Bu bosqiçda suratga oliş Pahalgam, Srinagardagi Shiv Pora va Budgam tumanidagi Doodhpathri joylarida ötkazildi. Yakuniy bosqiç Panjobda ötkazilişi kerak edi, ammo Gurmeet Ram Rahim Singhning hibsga olinişi sabab yuzaga kelgan notinçlik tufayli u örniga Dehlida yakunlandi. Suratga oliş 2017-yil 27-oktabrda tugadi.

Filmning kostyumlarini Maxima Basu yaratgan.

2020-yil iyul oyida jamoatçilik ğazabi va muhokamasi avj olgan paytda Sikka Meghnaning ruxsatisiz filmning nomini özgartirgani va şartnomaning bir qismi bölgan rejissyor versiyasini unga körsatmagani haqida daʼvo qildi. U şuningdek, Gulzar va uning otasi filmda Pokistonni qöllab-quvvatlovçi pozitsiya egallagani va prodyuserlar Jain va Johar uni obrösizlantirişga uringanini aytdi.

Muallif, şuningdek, Meghna Gulzar RAWʼni kamsitiş va Pokiston armiyasini maqtaş uçun hikoyani «özgartirgan»ini daʼvo qildi. 2026-yilda u Meghnani tayinlaş qarorini «eng oğir xatosi» deb atadi va «uning mafkuraviy tarafkaşligi qahramonning haqiqiy ruhini kamaytirdi» dedi. «Men kitobning huquqlarini sotişga tayyor emas edim, lekin (şoir va kinorejissyor, Meghnaning otasi) Gulzar oldidagi vaʼdamga köra rozi böldim», — deydi u va qöşimça qiladi: «Mening muammom şundaki, u filmdan trikolorni olib taşladi, Pokiston bayroği esa namoyiş etildi. Hatto Pokiston armiyasi ham yumşoq yoritilgan. Kitobda qahramon Hindistonga qaytganida (hind milliy madhiyasi) «Jana Gana Mana» bilan kutib olinadi, filmda esa bularning hammasi yöq. Final sahnasi Sehmatning Hindiston uçun kuraşib xato qilganini körsatiş uçun qilingan, bu esa Kaşmir xalqining manfaatiga zarar yetkazgan».

Filmning musiqasi va fon musiqasini Şankar–Ehsaan–Loy bastalagan, qöşiqlar matnini esa Gulzar yozgan. Filmdagi qöşiqlarni Arijit Singh, Harşdeep Kaur, Vibha Saraf, Şankar Mahadevan va Sunidhi Çauhan ijro etgan. «Ae Watan» qöşiğida Allama Iqbalning Pokistonning milliy duosi hisoblangan «Lab Pe Aati Hai Dua» nazmi matni ham bor. Saundtrek 2018-yil 19-aprelda Zee Music Company tomonidan rasman çiqarildi.

«Raazi»ning birinçi posteri 2018-yil 9-aprelda filmning rasmiy Twitter sahifasi orqali eʼlon qilindi, treyler esa 2018-yil 10-aprelda taqdim etildi. Film 2018-yil 11-mayda prokatga çiqdi.

«Raazi» tanqidçilar tomonidan keng eʼtirof etildi. Rotten Tomatoes şarh agregatori saytida 11 ta tanqidçi şarhining 100 foizi ijobiy bölib, örtaça reyting 7,9/10 ni taşkil etdi.

Firstpost naşridan Anna M. M. Vetticad filmni yurakni töxtatib qöyadigan, yurak ezgan josuslik dramasi deb atadi va unga 5 balldan 4,5 ball qöydi. The Times of India filmga 5 balldan 4 ball berib, «Raazi josuslik triller janrini portlaşlar emas, balki hissiyotlar bilan qayta yozadi», deb yozdi. Hindustan Timesʼdan Rohit Vats Alia Bhattning ijrosini maqtadi va filmga 5 balldan 4 ball berib, «Raazi oddiy odamlarning ğayrioddiy hayotiga yaqindan nazar taşlaydigan, oqilona yozilgan va nozik ijro etilgan film. Ötkazib yubormang», deb yozdi. The Indian Expressʼdan Shalini Langer rejissyor Meghna Gulzarni «Raazi»ni şovinistik tomoşaga aylantirmagani uçun maqtadi va filmga 5 balldan 3,5 ball berib, «qaçonki nafrat va ğazab subkontinentning valyutasiga aylangan bir paytda, «Raazi» kabi filmga ehtiyoj bor», dedi. Daily News and Analysisʼdan Meena Iyer filmga 5 balldan 4 ball qöyib, «Alia Bhatt va Vicky Kauşal iştirokidagi bu film sizning aqlingizni lol qoldiradi!» deb yozdi. Rediff.comʼdan Sukanya Verma filmning aktyorlik ijrosi, Şankar–Ehsaan–Loy bastalagan musiqasi, operatorlik ishi va montajini maqtab, unga 5 balldan 4 ball berdi va «Raazi kamdan-kam uçraydigan film. U keskin, qiziqarli, aqlli, qoronği, qayğuli, lirik, samimiy, dolzarb va bosiq», dedi. News18ʼdan Rajeev Masand filmga 3,5 ball qöyib, Bhattni «Raazining yuragi» deb atadi va «Film şunisi bilan ham ajoyibki, u ölçovli, asosan aqlli triller bölib, bizni manipulyativ fon musiqasi yoki provokatsion dialoglar bilan ovqatlantirmasdan, vatanparvarlik va şaraf tuşunçalarini öylaşga undaydi», deb yozdi. Bollywood Hungama filmga 5 balldan 3,5 ball berib, «Raazi Meghna Gulzar tomonidan ajoyib hikoya qilingan, yetuk tomoşabinlar uçun möljallangan qiziqarli triller. Bu din ranglaridan xoli bölgan millatçilikni uluğlovçi film», dedi. India Todayʼdan Suhani Singh filmga 5 balldan 2,5 ball qöyib, «Meghna Gulzarning josuslik trillerida Alia Bhatt şou-ni öğirlaydi», deb yozdi.

Salbiy şarhda The Hinduʼdan Kennith Rosario şunday yozdi: «Raaziʼda köp yaxşi jihatlar bor, lekin filmning syujeti, ğoyasi yoki Bhattning yiğlay oliş qobiliyati haqida doimiy yangilik yetişmaydi». NDTVʼdan Raja Sen filmga 5 balldan 3 ball berib, «Meghna Gulzarning josuslik filmida yoqadigan narsalar köp, lekin Alia Bhatt «Raazi»ni jiddiy qabul qilişni qiyinlaştiradi», dedi. Scroll.inʼdan Nandini Ramnath esa: «Alia Bhatt çalkaş va ehtimolga yaqin bölmagan josuslik trillerida porlaydi», deb yozdi.

«Raazi» 2018-yilda hind tilidagi eng yuqori kassali filmlar orasida öninçi örinni egalladi. U ayol yetakçi rol ijro etgan, Hindistonda sof daromadi 100 crore rupiydan oşgan ikkinçi film böldi, birinçisi «Tanu Weds Manu Returns» edi. Film Hindistonda 158 crore rupiydan ortiq yiğib, Alia Bhattning eng yuqori kassali filmiga aylandi va «Badrinath Ki Dulhania»ni ortda qoldirdi. «Raazi» dunyo böyiça jami 2,07 milliard rupiy (21 million AQŞ dollari) yiğdi.