Raja Harishchandra

Dattatraya Damodar Dabke — Harişçandra rolida

Anna Salunke — Taramati, Harişçandraning xotini

Bhalçandra Phalke — Rohitaşva, Harişçandra va Taramatining öğli

Gajanan Vasudev Sane — Vishvamitra rolida

Filmdagi boşqa artistlar: Dattatreya Kşirsagar, Dattatreya Telang, Ganpat G. Şinde, Vishnu Hari Aundhkar va Nath T. Telang.

1911-yil 14-aprelda Dadasaheb Phalke katta öğli Bhalçandra bilan Girgaondagi «America India Picture Palace» kinoteatriga «Ajoyib hayvonlar» filmini körgani bordi. Ekranda hayvonlarni körib hayratga tuşgan Bhalçandra onasi Saraswatibaiga bu haqda aytdi. Oila aʼzolarining heç biri unga işonmadi, şuning uçun Phalke ertasi kuni oilasini filmni körişga olib bordi. Pasxa bölgani sababli, kinoteatrda Iso haqidagi film — fransuz rejissyori Alice Guy-Blaçéʼning «Masih hayoti» (1906) filmi namoyiş etildi. Ekranda Isoni tomoşa qilar ekan, Phalke örniga hind xudolari Rama va Krişnani tasavvur qildi va «harakatlanuvçi tasvirlar» biznesi bilan şuğullanişga qaror qildi. Londonga ikki haftalik safari davomida kinoreja texnikasini örgangaç, u 1912-yil 1-aprelda «Phalke Films Company»ga asos soldi.

Londonga safari davomida Phalke Williamson kamerasi, Kodak xom plyonkalari va perforator uçun buyurtma bergan edi. Bu uskunalar 1912-yil may oyida Bombeyga (hozirgi Mumbay) yetib keldi. U işlov beriş xonasini taşkil qildi va oilasiga plyonkani perforatsiya qiliş va işlab çiqişni örgatdi. Phalke öz ğoyasiga işonçi komil bölsa-da, sarmoyador topa olmadi. Şuning uçun texnikalarni namoyiş qiliş maqsadida qisqa film suratga olişga qaror qildi. U kosaga bir neçta nöxat ekdi, uning oldiga kamera qöydi va bir oydan köproq vaqt davomida kuniga bir kadr suratga oldi. Natijada bir daqiqadan biroz köproq davom etadigan film paydo böldi: uruğ ösadi, unib çiqadi va ilonizi ösimlikka aylanadi. Phalke bu qisqa filmni «Ankuraçi Wadh» («Nöxat ösimligining ösişi») deb nomladi va uni tanlangan kişilarga körsatdi. Ulardan bir neçtasi, jumladan Yaşwantrao Nadkarni va Narayanrao Devhare, Phalkega qarz berişni taklif qilişdi.

Phalke marathi tilidagi «Suvarnamala» jurnalida «Surabaiçi Kahani» («Sura haqidagi hikoya») nomli hikoyani çop etgan edi. Alkogolizmning zararli oqibatlarini tasvirlagan bu hikoya uning suratga olişni birinçi bölib öylagan asari edi. Bombeyda namoyiş etilgan bir neça amerikalik filmni tomoşa qilgaç, u bu filmlarda tomoşabinlar yoqtiradigan sirli va romantik elementlar borligini payqadi. Oila aʼzolari esa syujet örta sinf odamlari va ayollarga maʼqul bölişi, şuningdek, hind madaniyatini tarğib qilişi kerakligini taklif qilişdi.

Hind mifologiyasidagi turli hikoyalarni körib çiqqaç, Phalkening oilasi Krişna, Savitri va Satyavan hamda Harişçandra afsonalarini ertakli röyxatga oldi. Öşa paytda marathi va urdu sahnalarida Harişçandra afsonasiga asoslangan spektakl maşhur edi. Döstlari va qöşnilari Phalkeni «Harişçandra» deb ataşardi, çunki u kinoga bölgan orzusini amalga oşiriş uçun xotinining mangala sutrasidan taşqari barça mol-mulkini sotib yuborgan edi. Şunday qilib, Phalke Harişçandra afsonalarini tanladi va badiiy film uçun ssenariy yozdi.

Phalke «Induprakaş» kabi turli gazetalarda filmga kerakli aktyorlar va gurux aʼzolarini izlab eʼlonlar joylaştirdi. Eʼlonlar yaxşi kutib olindi va tanlovga juda köp arizalar kelib tuşdi. Eʼlonga javob kuçayib borsa-da, u ijroçilarning mahoratidan mamnun emas edi. U eʼlonlarni töxtatdi va teatr truppalari orqali artistlarni izlaşga qaror qildi.

Padurang Gadhadhar Sane va Gajanan Vasudev Sane «Phalke Films Company»ga qöşilgan dastlabki artistlar qatoriga kirdi. Birinçisi «Natyakala» teatr truppasida ayol rollarini ijro etar, ikkinçisi esa urdu tilidagi spektakllarda çiqiş qilardi. Ikkalasi ham oyiga ₹40 maoşga işga kirişdi. Gajanan Sane özining tanişi Dattatraya Damodar Dabkeni taniştirdi. Phalke uning jismoniy holati va şaxsiyatidan taʼsirlanib, unga Harişçandra rolining boş qahramonini taklif qildi.

Eʼlonga javoban tört nafar fohişa Taramati rolini sinab köriş uçun kelişdi. Phalke ularni yetarliça çiroyli emasligi uçun rad etdi va eʼlonni qayta tahrirlab: «Faqat çiroyli ayollar suhbatga kelsin», deb yozdi. Yana ikki fohişa sinovdan ötdi, lekin ikki kundan keyin ketib qolişdi. Bir yoş ayol, u sevgilisi edi, sinovdan ötdi va Phalke uni boş ayol rol uçun tanladi. U tört kun maşq qildi. Biroq beşinçi kuni uning egasi qizning filmda işlaşiga qarşi çiqdi va uni olib ketdi. Umidsizlikka tuşgan Phalke Bombeyning Kamatipura hududidagi Grant Road qizil çiroqli tumaniga ham bordi. Unga yo yuqori maoş tölaş yoki ayolga uylaniş taklif qilindi. Bir kuni Grant Road böylab restoranda çoy içayotganda Phalke nozik xususiyatlari va ingiçka qöllari bilan ajralib turadigan, nozik tabiatli yoş yigit — Krişna Hari, laqabi Anna Salunkeni payqadi. Salunke öşa restoranda oşpaz yoki ofitsiant bölib, oyiga ₹10 maoş olardi. Phalke unga beş rupiy zarplata oşirişni taklif qilgaç, u filmlarda işlaşga rozi böldi.

Phalke Harişçandra va Taramatining öğli Rohitaşva rolini ijro etiş uçun köplab bolalarni sinovdan ötkazdi, lekin heç bir ota-ona bolalarini filmda işlaşga qöymadi, çunki bu qahramon örmonda yaşaşi va ölişi kerak edi. Nihoyat, Phalkening katta öğli Bhalçandra bu rolga tayinlandi va u hind kinosidagi birinçi bola aktyor böldi.

Phalke öz kinostudiyasi uçun, öşa paytda «fabrika» deb atalgan joy uçun qariyb qirq kişini yolladi. Kinoda işlaş tabu bölgani sababli, Phalke artistlarga boşqalarga Harişçandra degan odam uçun fabrikada işlayotganlarini aytişni maslahat berdi. Phalke ssenariy yoziş böyiça bilim oliş uçun bir neça xorijiy filmni tomoşa qildi va söngra «Raja Harişçandra» uçun ssenariyni yakunladi. Filmda faqat erkaklar iştirok etdi, çunki ayol rollarini ijro etiş uçun ayollar topilmadi. Studiyaga kelgandan keyin ayol rollarini ijro etuvçi erkak aktyorlardan sari kiyiş va Saraswatibaiga yordam beriş uçun guruç saralaş hamda un tayyorlaş kabi ayollarga xos işlarni bajariş söralgan edi. Baʼzi aktyorlar teatr bilan boğliq bölsa-da, aksariyat artistlar oldin aktyorlik tajribasiga ega emas edi. Phalke aktyorlar bilan bir neça maşqlar ötkazdi. Köpinça u özi sari kiyib, sahnani ijro etib körsatardi. Maşq xonasiga turli yuz ifodalarini körsatuvçi inglizça davriy naşrlardan olingan bir qança fotosuratlar ilib qöyilgan edi. Barça aktyorlar majburiy maşqdan ötişlari kerak edi: ularga öxşaş yuz ifodalarini qiliş buyurilgan.

Öşa vaqtda Rajapurkar Natak Mandali drama truppasi Bombeyga keldi. Truppaning köpgina spektakllari hind mifologiyasiga asoslangan edi. Phalke truppa rahbari Babajirao Rane bilan uçraşib, mahalliy kino işlab çiqariş ğoyasini tuşuntirdi. Rane bu ğoyadan taʼsirlanib, aktyorlari va kostyumlarini berib, yordam taklif qildi. Phalke filmda Harişçandraning toji, parik, qiliçlar, qalqonlar hamda kamon va öqlar kabi buyumlardan foydalanişga qaror qildi. Phalkening qaynoğasi ikkita drama truppasiga egalik qilardi: Belgaokar Natak Mandali va Saraswati Natak Mandali. U ham şunga öxşaş yordam taklif qildi, lekin Phalke aktyorlar va gurux aʼzolarining aksariyati tasdiqlangani uçun muloyimlik bilan rad etdi. Phalke kostyumlar va sahna dekoratsiyalarini Raja Ravi Varma va M. V. Dhurandharning rasmlari asosida loyihalaştirdi. Saroy, örmon, toğlar, dalalar va ğorlarning manzaralarini u özi pardalarga çizdi. Yopiq joyda suratga oliş uçun dekoratsiyalar örnatilgaç, oyiga ₹60 maoş evaziga rassom Rangnekar yollandi.

Phalke kinoni suratga oliş va namoyiş qiliş uçun zarur bölgan uskunalarni Angliya, Fransiya, Germaniya va AQŞdan, jumladan Houghton Butçer, Zeiss Tessar va Pathé kabi işlab çiqaruvçilardan olib keldi. Bu uskunalarga manfiy va musbat plyonkalar, kameralar, yoritgiçlar, kinolaboratoriya jihozlari, bosma va monteaj maşinalari, manfiyni kesiş asboblari hamda kinoproyektorlar kirardi. U ssenariy, rejissyorlik, dekoratsiya, grim, monteaj va plyonkani işlab çiqiş işlarini öz zimmasiga olişga qaror qildi. U Naşikdagi bolalik dösti Trymbak B. Telangni Bombeyga kelişga taklif qildi. Telang Trimbakeşvar Shiva ibodatxonasida ruhoniy bölib işlardi. Phalke bolaligida unga fotosuratga oliş hobbisini örgatgan edi. Telang kelganidan keyin Phalke uni Williamson kamerasida işlaşga örgatdi va uni filmning operatori qildi.

Filmning dekoratsiya işlari 1912-yilgi musson mavsumidan keyin boşlandi. Dadardagi Phalke uyida dekoratsiyalar örnatilayotgan paytda, Bombey yaqinidagi Vangani qişloğida oçiq havoda suratga oliş rejalaştirildi. Ayol rollarini ijro etayotgan baʼzi erkak aktyorlar, jumladan boş ayol rolini ijro etayotgan Anna Salunke, mustaxkam soqollarini olişga tayyor emas edi, çunki bu otasi vafotidan keyin bajariladigan hind marosimlaridan biri edi. Phalke aktyorlar va ularning otalarini soqolini olişga köndirdi va guruh Vanganiga jʼnadi.

Guruh qişloq ibodatxonasida joylaşdi va Phalke Bombeydan kelguniga qadar maşqlarni davom ettirdi. Qişloq aholisi kostyumda yurgan, qiliç, qalqon va nayzalar kötargan bir guruh odamni sahnalarni maşq qilayotganini körib qörqib ketdi. Ular patilga (qişloq oqsoqoli) bandit va talonçilar qişloqqa kirganini xabar qilişdi. U darhol faujdarga (qömondonga) xabar berdi, faujdar ibodatxonaga keldi. Guruh unga kino suratga oliş haqida tuşuntirdi, lekin faujdar ularning hikoyasiga işonmadi va hammani hibsga oldi. Phalke qişloqqa yetib kelganda, u darhol patil va faujdar bilan uçraşib, ularga uskunalarni körsatib, kino va suratga oliş haqida yana tuşuntirdi. Phalke plyonkani kameraga yuklamasdan, guruhga filmning sahnalaridan birini ijro etişni buyurdi va sahnani suratga oliş harakatlarini qildi. Sahnani tomoşa qilgan faujdar Phalkening yangi tadbirkorligini tuşundi va hammani ozod qildi.

Boşqa bolalar bilan öynab yurganda, Bhalçandra toşga yiqildi va boşidan qon ketdi. Phalke uni birinçi yordam qutisi bilan davoladi, lekin u huşini yöqotgan edi. Guruh aʼzolaridan baʼzilari Bhalçandrani Bombeyga olib borib, töliq davolanişini va şundan keyingina suratga olişni davom ettiriş kerakligini taklif qildi. Suratga olinişi kerak bölgan sahnada Bhalçandraning qahramoni Rohitaşva yonayotgan gulxan ustida ölik holda yotardi. Bhalçandra tiklanganidan keyin oçiq havodagi suratga olişni davom ettiriş işlab çiqarişni keçiktirib, xarajatlarni oşirardi. Ikkalasining oldini oliş uçun Phalke huşsiz Bhalçandra bilan sahnani suratga olişga qatʼiy qaror qildi. Harişçandra afsonalaridagi kabi, Qirol Taramati va Rohitaşva bilan birga Kaşiga boradi. Phalke uçun Kaşiga borib u yerda sahnalarni suratga oliş moliyaviy jihatdan qiyin edi. Şuning uçun u guruhini Trimbakeşvarga olib bordi, u yerda taxminan bir oy lager tikib, kerakli sahnalarni suratga oldi. Phalke kun davomida suratga olingan sahnalarni keçasi işlab çiqardi. Agar sahnalar kerakli sifatda çiqmasa, ertasi kuni ularni qayta suratga olardi. Suratga oliş olti oy va yigirma yetti kunda yakunlanib, uzunligi 3700 fut (1100 m), taxminan tört bobinli film yaratildi.

Phalke Vişvamitraning yajna-kundidan çiqayotgan tutun ortidan xudoning paydo bölişi va ğoyib bölişi sahnalaridan birini suratga olişda trik fotografiyadan foydalandi. Işlatilgan manfiy plyonkalar spektral sezgirligi çeklangan edi va spektrning qizil diapazoniga sezgirligi past edi, şuning uçun dekoratsiyalar, kostyumlar va artistlarning grimi qizil rangdan qoçdi. XIX asr boşlarida spektakllarda kiriş epizodi bölardi — tomoşabinlarga ijroçilarni taniştiruvçi kompere yoki boşlovçi. Guruh aʼzolari filmda ham şunga öxşaş kiriş epizodi bölişini taklif qilişdi, unda Phalke va uning xotini Sutradhar va Natining rollarini ijro etadi. Phalke bu ğoyaga rozi böldi, lekin Saraswatibaini kamera oldida rol öynaşga köndira olmadi. Nihoyat, Padurang Gadhadhar Sane Nati rolini ijro etdi.

Phalke filmni namoyiş etiş uçun kinoteatr topişda qiyinçiliklarga duç keldi, çunki uning işiga nisbatan tanqidlar allaqaçon boşlangan edi. U filmni tanlangan tomoşabinlarga körsatişga qaror qildi va 1913-yil 21-aprelda soat 21:00da Bombeydagi «Olympia» teatrida premyerani taşkil qildi. Taklif etilganlar orasida şifokor va jamoat arbobi ser Bhalçandra Bhatavdekar, olim R. G. Bhandarkar, Kiçik sudning sudyasi Donald, gazeta muharrirlari va vakillari, şuningdek, Bombeydagi baʼzi ziyolilar va taniqli şaxslar bor edi. Phalkening çaqaloq qizi Mandakini zotiljam bilan kasal bölgani uçun uning katta akasi Şivrampant premyerani boşqa kunga köçirişni maslahat berdi. Lekin taklifnomalar allaqaçon yuborilgan va teatr faqat 21-aprelda böş bölgani uçun Phalke öz qaroridan voz keça olmadi.

Bhatavdekar premyerani Phalkening «jasorati»ni tan olib oçdi. Sudya Donald filmning yevropaliklarga hind mifologiyasini yaxşiroq tuşunişga yordam berişini aytdi. «Kesari» gazetasining muharriri Anant Narayan Kowlgekar öz şarhida: «Phalke öz mahoratini butun dunyo eʼtiboriga ulkan darajada körsatdi», deb yozdi. «The Times of India» şarhida filmdagi sahnalar «şunçaki ajoyib» deb qayd etildi va «Bu haqiqatan ham hind mahoratining bu asarini tomoşa qiliş zavqli», deyilgan. Ijobiy şarhlar tufayli Girgaondagi «Coronation Cinematograph and Variety Hall» kinoteatrining menejeri Nanasaheb Çitre filmni namoyiş etişni istagini bildirdi.

Film 1913-yil 3-mayda «Coronation Cinematograph and Variety Hall» kinoteatrida prokatga çiqdi. Namoyişda Irene Delmarning raqsi, McClementsning komik nomeri, Alexandroffning oyoq bilan jonglyorligi va Tip-Top komik nomerlari film oldidan körsatildi. Namoyiş davomiyligi bir yarim soat bölib, kuniga tört marta — soat 18:00, 20:00, 22:00 va 23:45da ötkazilişi rejalaştirildi. «The Bombay Chronicle» gazetasida çop etilgan film eʼlonining oxirida çiptalar narxi odatdagidan ikki baravar yuqori bölişi haqida izoh qöşilgan edi. Film bir hafta davomida töliq zal bilan namoyiş etildi va yana ön ikki kunga uzaytirildi. 17-mayda faqat ayollar va bolalar uçun, yarim narxda maxsus namoyiş ötkazildi. Dastlab 18-may oxirgi namoyiş sifatida eʼlon qilingan edi, lekin ommaviy talab tufayli film namoyişni davom ettirdi. U 25-mayga qadar yigirma uç kun uzluksiz namoyiş etildi va 28-iyunda «Alexandra» teatrida körsatildi. «The Bombay Chronicle» gazetasi 1913-yil 5-mayda çop etilgan sonida «Bu ajoyib drama aktyorlar truppasi tomonidan juda yaxşi ijro etilgan» deb yozdi va Phalkening filmdagi sahnalarni taqdim etişdagi «gözallik va ixtiroçilik»ini maqtadi.

Filmning Bombeydagi muvaffaqiyati haqidagi xabar butun Hindistonga tarqaldi va köplab şaharlarda namoyiş etiş talablari paydo böldi. Öşa paytda kino tarqatuvçilar bölmagani uçun Phalke filmni, proyektorni, operatorni va bir neçta yordamçilarni bir joydan ikkinçi joyga olib yurişi kerak edi. Film Surat şahridagi «Nawabi» teatrida bir hafta namoyiş etilganda, Phalke teatr egasi bilan 50% şerikçilik böyiça vaqtinçalik şartnoma imzoladi. Filmni reklama qilişiga qaramay, birinçi namoyişda film sovuq kutib olindi. Atigi ₹3 daromaddan norozi bölgan teatr egasi Phalkedan yoki namoyişni bekor qilişni, yoki uning davomiyligini oşirişni, yoki çiptalar narxini pasaytirişni söradi. Phalke bu takliflarni muloyimlik bilan rad etdi. U gujarat tilida eʼlon çop etib, odamlarni «uç çorak dyuym kenglikdagi va ikki milya uzunlikdagi 57 000 ta fotosurat»ni körişga çaqirdi — buning uçun atigi bir hind annasi (tanga) tölaş kerak edi. Şuningdek, u aktyorlarini şaharning çorrahasida filmning ayrim sahnalarini ijro etişga yubordi. Reklama kutilgan natija berdi va daromad ₹300 gaça oşdi. Keyinçalik film Pune, Kolombo, London va Rangunda marathi va hind tilidagi yozuvlar bilan namoyiş etildi.

Kino tarixçisi Firoze Rangoonwallaning fikriça, film «keng taʼsir körsatgan va turli joylardagi katta tomoşabinlarni jalb qilgan», uning kassa muvaffaqiyati esa mamlakatda «qabul qilinganlik muhri»ni berib, «kino sanoatining poydevorini qöygan». Rejissyor va operator Govind Nihalani filmning qisman oçiq havoda, töğridan-töğri quyoş nuri ostida, qisman esa quyoş nuri oq muslin bilan tösilgan oçiq studiyalarda, yumşoq va tarqoq yoruğlik bilan suratga olinganini tuşuntiradi. U tonal gradatsiya, yoritiş va kamera harakatlarini maqtaydi. Şuningdek, u xudoning Vişvamitraning yajna-kundidan çiqayotgan tutun ortidan paydo bölişi va ğoyib bölişi sahnasi bir kadrda suratga olingandek taassurot qoldirişini taʼkidlaydi. Kino tanqidçisi Satiş Bahadur filmdagi yozuvlar ingliz va hind tillarida bölsa-da, filmda «inkor etib bölmaydigan darajada marathi xususiyati» borligini qayd etadi. U şuningdek, filmdagi mamlakatlarning içki arxitekturasi va kiyimlari Şimoliy Hindiston uslubidan köra köproq Dekan Peşvay uslubiga yaqin ekanini ham taʼkidlaydi. Aşiş Rajadhyakşa özining «The Phalke Era: Conflict of Traditional Form and Modern Technology» (1993) kitobida filmning hikoya uslubi tomoşabinlarni kinoga jalb qiliş uçun rassomçilik, teatr va anʼanaviy sanʼatdan olinganini qayd etadi. Milliy kino arxividan Dilip Rajput filmning sahnalari tezroq ötib ketayotganday tuyulişini, çunki hozirgi proyektorning tezligi sekundiga 24 kadr, film uçun işlatilgan proyektorning tezligi esa sekundiga 16–18 kadr ekanini kuzatadi.

2009-yilda Pareş Mokaşi rejissyorligida suratga olingan marathi filmi «Harişçandraçi Factory» («Harişçandraning fabrikasi») «Raja Harişçandra»ning yaratilişini aks ettiradi. Film 56-Milliy kino mukofotlari doirasida marathi tilidagi eng yaxşi badiiy film uçun Milliy kino mukofotini qölga kiritdi. U 82-Oskar mukofotlarida eng yaxşi xorijiy til filmi nominatsiyasi uçun Hindistonning rasmiy nomzodi sifatida tanlandi, şuningdek 62-BAFTA va 66-Oltin globus mukofotlari uçun ham nomzod böldi, lekin yakuniy beştalikka kirmadi.

Filmning asl uzunligi 3700 fut (1100 m), taxminan tört bobin edi. 1917-yilda filmning sönggi nusxasi bir kinoteatrdan boşqasiga hökiz aravasida taşilayotganda doimiy işqalaniş va yuqori harorat taʼsirida yonib ketdi. Phalke filmni tezda qayta suratga olib, bugungi kunga yetib kelgan versiyasini yaratdi. Biroq asl filmning faqat birinçi va oxirgi bobinlari Hindistonning Milliy kino arxivida (NFAI) saqlanmoqda, bu uni qisman yöqolgan film qiladi. Baʼzi kino tarixçilarining fikriça, bu bobinlar aslida 1917-yildagi «Satyavadi Raja Harişçandra» nomli qayta işlangan filmga tegişli. NFAI filmdan nusxa köçirdi, lekin uzatiş vaqtida ekranning çap tomonidagi taxminan yigirma foizi yöqoldi. Işonilişiça, filmning qolgan bobinlari 2003-yil 8-yanvarda Hindiston Kino va Televideniye institutidagi yonğinda, 1700 ta nitratli filmi bilan birga yöq bölib ketgan. Nusxalar keyinçalik Phalke bolalarining şaxsiy kollektsiyasidan topildi. NFAI filmni tiklab, raqamlaştirdi.

«Raja Harişçandra»ning birinçi töliq metrajli hind badiiy filmi sifatidagi maqomi bahsli. Ayrim kino tarixçilari Dadasaheb Torne rejissyorlik qilgan jim film «Şree Pundalik»ni birinçi hind filmi deb hisoblaydi. Torne filmi «Raja Harisçandra» bilan bir kinoteatrda, deyarli bir yil oldin — 1912-yil 18-mayda çiqarilgan. «Raja Harisçandra» foydasiga bildirilgan fikrga köra, «Şree Pundalik» bu sahnaning kinematografik yozuvi bölib, bir qözğalmas kamera yordamida suratga olingan va uni Britaniyalik operator suratga olgan, plyonka esa Londonda işlab çiqilgan. Hindiston hukumati «Raja Harisçandra»ni birinçi hind badiiy filmi deb tan oladi. 1969-yilda hukumat Phalkening kinoga qöşgan hissasini nişonlaş uçun mamlakatdagi eng yuqori kino mukofoti bölgan Dadasaheb Phalke mukofotini taʼsis etdi.