Ramayana: The Legend of Prince Rama

Nikhil Kapoor – Rama

Rael Padamsee – Sita

Uday Mathan – Ravana

Mişal Varma – Lakshmana

Noel Godin – Hanuman

Bulbul Mukherjee – Dasharatha

Madhulika Varma – Kaikeyi

Rahul Bose – Bharata

Pearl Padamsee – Manthara

Bhargava Krişna – Kumbhakarna

Şagufta Jaffrey – Shurpanakha

Easo Vivin Mathew – Indrajit

Denzil Smith – Sugriva

Cyrus Broaça – Angada

Dodo Bhujwala – Qöşimça ovozlar

Rohan Arthur – Qöşimça ovozlar

Avi Şroff – Qöşimça ovozlar

Akaş Şarma S – Qöşimça ovozlar

Salome Parikh – Qöşimça ovozlar

Farid Saboonçi – Qöşimça ovozlar

Leeya Mehta – Qöşimça ovozlar

Şatrughan Sinha – Hikoyaçi

Arun Govil – Rama

Namrata Sawhney – Sita

Şakti Singh – Lakshmana

Adarş Gautam – Bharata

Dilip Sinha – Hanuman

Amriş Puri – Ravana

Harjeet Walia – Dasharatha

Sava – Kaikeyi

Manju Bhatia – Manthara

Rakeş Vidua – Jatayu

Umeş Şarma – Jambavan

Raj Joşi – Sugriva

Pradeep Şukla – Kumbhakarna

Dişi Duggal – Hikoyaçi

Yudhvir Dahiya – Rama

Sonal Kauşal – Sita

Upalakş Kocçar – Lakshmana

Kritarth Trivedi – Bharata

Lohit Şarma – Şatrughna

Arçit Maurya – Hanumana

Rajeş Jolly – Ravana

Anil Dutt – Dasharatha

Manoj Pandey – Indrajeet

Çand Dhar – Malyavan

Mayur Vyas – Vibhishana

Samay Raj Thakkar – Vişwamitra

Vinod Şarma – Kumbhakarna

Sahil Kulkarni – Angada

1983-yilda Yugo Sako Doktor B. B. Lal boşçiligida Hindistonning Uttar-Pradeş ştatidagi Allahabod yaqinidagi qazişmalar haqida «The Ramayana Relics» hujjatli filmi ustida işlayotganda Ramayana haqidagi hikoyani bilib oldi. U Ramayana hikoyasiga şunçalik qiziqdiki, mavzuni çuqurroq örganib, Ramayananing yapon tilidagi 10 ta versiyasini öqib çiqdi. Ramayanani öqigandan söng, u uni animatsiyaga moslaştirişni xohladi, çunki jonli aktyorlik filmi Ramayananing haqiqiy mohiyatini yetkaza olmaydi deb hisobladi: «Ram Xudo bölgani uçun, uni aktyor orqali emas, balki animatsiyada tasvirlaş eng yaxşi deb öyladim».

«The Indian Express» gazetasi 1983-yil 25-aprelda Yugo Sakoning «The Ramayana Relics» hujjatli filmi haqida maqola çop etdi. Köp ötmay, notöğri tuşunişga asoslangan eʼtiroz xati Vişva Hindu Parişad taşkilotidan Yaponiya elçixonasiga Deliga yuborildi. Unda, Ramayana Hindistonning buyuk milliy merosi bölgani uçun, heç bir xorijlik uni öz xohişiça kinoga olişi mumkin emasligi aytilgan edi. Notöğri tuşunçalar bartaraf etilgaç, Yugo Sako VHP taşkiloti va hukumatga animatsion Ramayana loyihasini taklif qildi. U ularga Yaponiyada animatsiya jiddiy sanʼat turi ekanligini va bu Ramayanani keng jahon auditoriyasiga yetkazişga yordam berişini aytdi. Hukumat dastlab rozi bölgan bölsa-da, keyinçalik ikki davlat hamkorligi haqidagi taklifni rad etdi. Ular Ramayana juda nozik mavzu bölib, uni multfilm sifatida tasvirlab bölmasligini aytdi. Hindu fundamentalistik guruhi Vişwa Hindu Parişad xudolar va maʼbudalarning multfilm qahramonlari sifatida tasvirlanişiga qarşi çiqdi. Şu sababli film Yaponiyada tugallanişga majbur böldi. Film Ram Janmabhoomi harakatining avjida, 1992-yil 6-dekabrda Babri Masjidning buzilişiga olib kelgan davrda yaratilgani ham uning Hindistonda prokatga çiqiş imkoniyatini yanada kamaytirdi.

Heç qanday iloj va qöllab-quvvatlaş qolmagaç, filmning barça işlab çiqariş mablağlarini Yaponiyada yiğişga va ikki mamlakat rassomlari bilan birgalikda işlab çiqarişga qaror qilindi. Işlab çiqarişni TEM Co., Ltd. moliyalaştirdi. Yangi işlab çiqariş studiyasi Nippon Ramayana Film Co., Ltd. taşkil etildi. Filmning asosiy animatsiyasi 1990-yilda boşlanib, unda 450 nafar rassom iştirok etdi. Hind animatorlari yapon hamkasblariga filmda aks ettirilgan hind urf-odatlari va anʼanalarini, masalan, dhotini qanday kiyişni va bolalar qanday qilib katta yoşdagilardan duo olişini örgatdi.

Asl ingliz tilidagi versiya uçun (sanskrit tilida ijro etilgan) va hind dublyaj versiyasi uçun (hind tilida ijro etilgan) turli qöşiqlar mavjud. Ikkalasi ham quyida keltirilgan.

Asl audiokassetalar albomida 2 ta sanskritça qöşiq hamda hind tilidagi qöşiqlarning töliq röyxati mavjud edi. Albom United Music Company tomonidan tarqatilgan. Keyinçalik bu kompaniyani The Walt Disney Company India sotib oldi. Treklar röyxati quyida keltirilgan.

Sanskrit qöşiqlari bilan asl ingliz tilidagi versiya ikki mamlakat jamoalari tomonidan birgalikda işlab çiqilgan va birinçi marta 1993-yil 10–20-yanvarda Nyu-Deliда bölib ötgan 24-Hindiston xalqaro kinofestivalida namoyiş etilgan. Film, şuningdek, 1993-yilgi Vancouver xalqaro kinofestivalida ham körsatilgan.

Hind dublyaj versiyasi 1990-yillar oxirida çiqarilgan. «Ramayan» (1987 yilgi teleserial)da Rama rolini ijro etgani bilan maşhur bölgan Arun Govil uşbu versiyada şahzoda Ramaga ovoz bergan.

Bu film Yaponiya va Hindiston örtasida diplomatik munosabatlar örnatilganining 40 yilligi munosabati bilan tarqatilgan ish sifatida taqdim etilgan. Butun Hindiston böyiça tarqatuvçilar Kamal Hassan, Rajan Lall va Şringar Films bölgan. Ram Janmabhoomi (Tuğilgan joy) harakati eng avj olgan davrda va film bahsli mavzuga aylangani uçun u keng miqyosda kinoteatrlarda namoyiş etilmagan. Şunga qaramay, u 1997-yil aprelida Hindistonning baʼzi hududlarida çeklangan miqyosda kinoteatrlarda körsatilgan. U, şuningdek, 1997-yil 3-noyabrda Tokio xalqaro fantastik kinofestivalida va 1997-yil 10-noyabrda Yokogamadagi Yokohama Landmark Hall zalida Yaponiyada namoyiş etilgan. Keyinçalik film Cartoon Network va Pogo telekanallarida bir neça marta efirga uzatilgan hamda filmning DVD nusxasi sotuvga çiqarilgan. U 2000-yilda Italiyadagi Lucca animatsion kinofestivalining oçiliş filmi bölgan, Buyuk Britaniyadagi Cardiff animatsion kinofestivalida esa asosiy körsatuvlardan biri bölgan.

2006-yilda Hindistonda teleefirga uzatilganidan söng rasmiy faoliyat töxtatilgan. Biroq film 2018-yil 1-sentabrdan 2019-yil 30-sentabrgaça Yokogamadagi Cinema Novecento mini-teatrida, 2020-yil 10-yanvarda esa Tokio çet tillar universitetidagi tadbirda Yaponiyada namoyiş etilgan. Ikkala holatda ham 35 mm plyonkali nusxa işlatilgan.

Filmning işlab çiqariş nazoratçisi va asosiy animatori, Doga Kobo Animation Studio studiyasining hammuassisi va sobiq prezidenti Megumu Ishiguro 2020-yilda Hindistonga sayohat qilib, muxlislar bilan animatsiya jarayoni haqida suhbatlaşdi hamda remaster loyihasini tarğib qildi. Sayohat AIMAP va Yaponiya fondi taşkil etgan tadbirlar doirasida ötgan. Sayohat 2020-yil 11-fevralda Mumbayda marhum Ram Mohan xotirasiga bağişlangan Graphiti Animation retrospektiv tadbiri bilan boşlangan va 26-fevralgaça davom etgan. Bu davrda Mumbay, Ahmadabad, Gandhinagar, Palanpur, Nagpur, Bengaluru, Çennai va Nyu-Deliда suhbatlar va uçraşuvlar bölib ötgan. Filmning yordamçi prodyuseri va TEM Co., Ltd. direktori Kenji Yoşii ham uşbu retrospektiv tadbirda qatnaşgan va öşa paytda TEM filmni raqamli tarzda qayta işlab, yana taqdim etişini eʼlon qilgan.

2021-yil dekabrda rasmiy veb-sayt işga tuşirildi va raqamli tarzda qayta işlangan versiya çiqarilişi eʼlon qilindi.

2022-yil ikki mamlakat uçun muhim yil böldi, çunki ular Hindiston va Yaponiya munosabatlarining 70 yilligini nişonladi. 70 yillik yubiley munosabati bilan 4K sifatida raqamli tarzda qayta işlangan film Hindistondagi Yapon kinofestivalining 5-tahririda, boşqa 10 ta film bilan birga taqdim etildi. Ijro etuvçi prodyuser Atsushi Matsuo va yordamçi prodyuser Kenji Yoşii 2022-yil mayda Yaponiyaga taşrifi çoğida Hindiston Boş vaziri Narendra Modi bilan uçraşib, unga filmning raqamli tarzda qayta işlangan versiyasi çiqarilişi haqida xabar berişgan.

4K Ultra HD remastering uçun maxsus namoyişlar turli mamlakatlarda ötkazildi:

Yapon kinofestivali 2022, Nyu-Deli (2022-yil 4–7-mart)

Mumbay xalqaro kinofestivali (MIFF) 2022 ning 70-tahriri (2022-yil 31-may)

Sitges kinofestivali 2022, Sitges (2022-yil 6-oktabr)

Animation Is Film (2022-yil 23-oktabr). GKIDS kompaniyasi tomonidan Annecy xalqaro animatsion kinofestivali va Gollivuddagi Variety bilan hamkorlikda taşkil etilgan yirik animatsion festival

Japan Society, Nyu-York (2023-yil 20-yanvar)

Vancouver xalqaro kinofestivali 2023 (2023-yil 25–26-iyun)

ANIMIX festivali, Tel-Aviv, Isroil (2023-yil 15-iyul va 10-avgust)

Fantasia xalqaro kinofestivali 2023, Montreal, Kanada (2023-yil 5-avgust)

2022–2023-yillarda Yaponiyaning turli şaharlarida

2023-yilda Londonda filmning qayta işlangan versiyasi böyiça ikki namoyiş ötkazildi. Ular Leyster maydoni yonidagi markaziy London joylaşgan The Prince Charles Cinema kinoteatrida bölib ötdi. Tadbirlarni filmning uzoq yillik muxlisi va qöllab-quvvatlovçisi Ravi Swami taşkil etgan. U 1993-yilda Helen McCarthy tahriri ostida Buyuk Britaniyada çiqqan «Anime UK» naşrida filmga Hindiston yoki Yaponiyadan taşqarida yozilgan birinçi şarhni eʼlon qilgan. Bundan taşqari, u TEM orqali film uçun sotuv agenti vazifasini bajargan.

19-sentabrda yangi hind, tamil va telugu versiyalari Geek Pictures tomonidan çiqarildi. Creative director sifatida V. Vijayendra Prasad iştirok etdi. Yangi va asl ingliz dublyajlarining 4K sifatidagi qayta işlangan versiyalari butun Hindiston böylab namoyiş etilişi rejalaştirilgan edi, biroq prokat keyinga qoldirildi. Keyinçalik film 2025-yil 24-yanvarda çiqarildi.

Film Vancouver xalqaro kinofestivalida namoyiş etilganda, festival direktori Alan Franey filmni «ajoyib» deb atadi va şunday dedi: «Fon juda nozik batafsillik bilan çizilgan, oldingi plandagi qahramonlar esa Disney uslubining hindça variantida, katta, nam közlar bilan tasvirlangan».

Ken Eisner 1993-yilda Variety naşrida yozgan maqolasida filmni tanqid qilib, film «töxtovsiz tezlikda» va «körinişi ham yaxşi emas» deb yozgan. India Today jurnalidan Madhu Jain filmni «bir qança kiçik xatolarga qaramay, jozibali film» deb atadi. U yana şunday yozgan: «Sita zafarон rangli sariyda Oq qor (Snow White)ga öxşaydi, oppoq Ram esa samuray jangçisi kabi taʼzim qiladi va harakat qiladi. Kutilmaganda u hozir sayonara deb aytadi deb öylaysiz».

Qöşma Ştatlarda film Krişna Şah va Showcase Entertainment tomonidan The Prince of Light: The Legend of Ramayana yoki Warrior Prince nomi bilan çiqarilgan. Bu versiyada ingliz tilidagi qöşimça dublyaj qilingan bölib, hikoyaçi ovozini James Earl Jones bergan, şahzoda Ramaga Bryan Cranston ovoz bergan, qöşimça musiqani Alan Howarth yozgan, film uzunligi esa 90 daqiqagaça qisqartirilgan. Bu versiya 2001-yil 9-noyabrda çiqarilgan.

Robert Koehler filmni Variety uçun körib çiqib, unga tanqidiy baho bergan. U filmni «nisbatan oddiylaştirilgan, lekin qiziqarli adabiy moslaşuv va ikkinçi darajali animatsiya texnikasining ğalati uyğunligi» deb taʼriflagan. Şuningdek, u «Amerikaça ovozli rol taqsimoti va rejissura 5000 yillik hind muhitiga zörğa mos keladi» deb yozgan.

Film Santa Klarita xalqaro oilaviy kinofestivalida «Yilning eng yaxşi animatsion filmi» mukofotiga sazovor bölgan. 2001-yilda Amerika Kino sanʼati va fanlari akademiyasi «Eng yaxşi animatsion film» uçun yangi nominatsiyani eʼlon qildi. Ramayana nominatsiyaga loyiq bölgan töqqizta film qatorida bölgan, lekin oxir-oqibat nominatsiyaga kirmagan.

Bryan Cranston – Rama

Edie Mirman – Sita

Tom Wyner – Ravana

Richard Cansino – Lakshmana

Michael Soriç – Hanuman

Mike Reynolds – Dasharatha

Tony Pope – Vishvamitra

Mari Devon – Kaikeyi

Simon Prescott – Kumbhakarna

Barbara Goodson – Surpanakha

Kirk Thornton – Indrajit

Steve Bulen – Sugriva

Eddie Frierson – Angada