Frank Moses, avvallari CIAning eng yaxşi operativlaridan biri, nafaqaga çiqqanidan keyin Ogayo ştatining Klivlend şahridagi uyida tinç hayot keçiradi. Biroq ötmişi uni tinç qoymaydi: bir kuni unga notaniş qotil qasd qiladi. Frank hujumdan qutulib qoladi va vaziyat jiddiy ekanini tuşunadi. Nima bölganini aniqlaş uçun u eski döstlari bilan qayta birlaşişga qaror qiladi.
Filmni Robert Schwentke suratga olgan, boş rollarda Bruce Willis, Morgan Freeman, John Malkovich, Helen Mirren va Mary-Louise Parker ijro etgan. Bu komediya-jangari janridagi film Warren Ellis va Cully Hamner yaratgan, DC Comics naşriyoti çop etgan şu nomli komiks asosida suratga olingan. Film Summit Entertainment studiyasi tomonidan işlab çiqarilgan va 2010-yil 29-sentabrda ekranga çiqqan. Nomi «Retired, extremely dangerous» — «nafaqadagi, juda xavfli» iborasining qisqartmasi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Bruce Willis, Mary-Louise Parker, Morgan Freeman
·Ensiklopediyadan
«RED» (ingl. RED) — Robert Sçwentke rejissyorligidagi, 2010-yil 29-sentabrda ekranga çiqqan amerikalik komediya-jangari badiiy film. Film Warren Ellis va Cully Hamner yaratgan, DC Comics naşriyoti çop etgan şu nomli komiks asosida suratga olingan. Komiks asosidagi ssenariyni John Heber va Eric Heisserer yozgan. Filmda boş rolni Bruce Willis ijro etadi.
RED abbreviaturasi filmning rasmiy tarjimasida «Reallyo ekstremal darzkiy» deb oçiladi. Asl nusxada esa «Retired, extremely dangerous» — «nafaqadagi, juda xavfli» degan maʼnoni anglatadi. Bu iboraning ikkinçi maʼnosi Ğarbda Sovet Ittifoqi fuqarolarining laqabi bölgan «qizil» sözi bilan boğliq (filmning kontekstida — sovet josuslari, razvedkaçilari va harbiylari ham nazarda tutiladi).
3Syujet
Frank Moses (Bruce Willis), avvallari CIAʼning eng yaxşi operativçilaridan biri, nafaqaga çiqqaç, Ogayo…
Frank Moses (Bruce Willis), avvallari CIAʼning eng yaxşi operativçilaridan biri, nafaqaga çiqqaç, Ogayo ştatining Klivlend şahridagi uyida tinç yaşaydi. Yolğizlikni yengillaştiriş uçun u Kansas ştatidagi ofisi joylaşgan pensiya fondi xodimi Sara Ross (Mary-Louise Parker) bilan uzoq telefon suhbatlari qiladi.
Bir kuni tunda Frankning uyiga uni öldiriş maqsadida maxsus qism jangçilari bostirib kiradi. Frank hujumdan qutulib, yaşirinib qoladi. Notaniş mehmonlarning taşrifi aniq bir maxsus agentning topşiriği bilan boğliq bölib, uning faktlarni yaşirişi va guvohlar hamda iştirokçilarni, xususan, yöq qilişi davlat ahamiyatiga ega. Biroq Frank avvalo Sarani qutqarişga otlanadi. Ularning suhbatlari butunlay begunoh edi, lekin Frank maxsus xizmatlar önlab marta gaplaşgan ayolga qiziqiş bildirişini tuşunadi. U Kansas-Sitiga keladi, Saraning uyiga kiradi, Sara buni yoqtirmaydi, uni öğirlab, oğziga yopişqoq lenta yopiştiradi. Yölda Frank lenta orqasidan ğöldirayotgan, ğazablangan Saraga tinçlanişni aytadi. Şu orada CIA Mozesni yöq qiliş vazifasini özining eng yaxşi operativçisi — William Cooperga topşiradi.
Sara va Frank Yangi Orleanga kelişadi. Bu yerda sobiq agent Sara Rossni oğzi boğlangan holda, krovatga boğlab qöyadi, özi esa qariyalar uyiga boradi va u yerda özining dösti, ham nafaqadagi agent Joe Matheson (Morgan Freeman) bilan uçraşadi. Moses unga tekşiriş uçun yollangan qotillarning kesilgan barmoqlarini beradi. Joe bir oz vaqtdan keyin döstiga, uni janubiy afrikalik mustaqil yollanma qotillar öldirmoqçi bölganini aytadi, bu qotillar New York Times muxbiri Stephanie Çenning öldirilişida gumon qilinmoqda. Şu paytda Sara arqonlardan ozod böladi va xavfsizlik xizmatiga qönğiroq qiladi, bu qönğiroqni darhol Cooper kuzatib boradi. Mehmonxonaga politsiya va tez yordam yetib keladi; bir politsiyaçi unga giyohvand modda yuborişga urinadi, lekin uni qaytib kelgan Frank qutqaradi va ular politsiya maşinasida qoçib ketişadi. Yölda ularni William Cooper töxtatadi, lekin Frank undan qutulib, şu bilan birga politsiyani ostiga oladi. Joe telefon orqali Frankka barça öldirişlar CIA tomonidan sanksiya qilinganini aytadi va şundan söng uning xonasiga qotil kirib keladi.
Juftlik New Yorkka yetib boradi va Çaytaunga boradi, u yerda Sara öldirilgan jurnalistning onasi bilan suhbatlaşadi. Missis Çen Sara va Frankka qizi ölgan kuni yuborgan otkritkani beradi. Unda telefon raqamiga öxşaş raqamlar yozilgan. Frank bu Garvard kutubxonasidagi Osiyo adabiyotining şifri ekanini aytadi. Körsatilgan raqamlar böyiça Sara kitoblardan birida odamlar ismlari röyxatini topadi, ulardan köpçiligi halok bölgan, faqat Gabriel Singer nomlisi tirik qolgan. Şu paytda Frank Joeʼning ölimi haqida bilib oladi, Cooper esa topşiriqning maqsadini köproq biliş uçun Langlidagi maxsus arxivga boradi. U yerdagi arxivçi Genri Frank Mozes haqida maxfiy maʼlumotni beradi, u razvedka tarixidagi eng yaxşi operativçi bölganini, qarigandan söng esa nafaqaga çiqarilganda «R. E. D.» (Real-Ekstremal-Darzkiy, asl nusxada — Nafaqadagi, ekstremal xavfli) belgisini olganini aytadi. Bu belgini rasmiy ravişda «hisobdan çiqarilgan» agentlar oladi, ularning mahorati esa yillar ötişi bilan yöqolmaydi. Cooper Frank bilan işlagan barça agentlarning ismlarini aniqlaşga qaror qiladi.
Moses va Ross Florida ştatidagi kiçik Pensakola şahriga kelişadi. Bu yerda ular Frankning sobiq hamkasbi Marvin Boggsni uçratadi. Marvin 11 yil davomida CIA uni har kuni LSD bilan «töldirgani»dan keyin paranoyaga tuşgan, u razvedka unda «miyani yuviş»ning yangi usullarini sinab körgan deb qatʼiy işonadi va endi Tizim (va atrofdagi hamma) uni «yöq qilmoqçi» deb hisoblaydi. Frank unga röyxat haqida gapirib beradi, Marvin esa Tizimni qisqa muddat ayblab, öz panohida — sariq körinişda bölgan omborxonada emas, balki yaşirin yer osti bunkerida — Gvatemaladagi 1981-yilgi operatsiya haqidagi dosserni topadi. Bu operatsiyada barça tinç aholi halok bölgan, röyxatdagi beşta odamni esa, Frank va Marvinni hisobga olmaganda, «izini yöq qiliş» uçun yuborişgan. Şundan söng Frank, Sara va Marvin 160-maxsus aviatsiya polkining sobiq uçuvçisi Gabriel Singerni izlaşga otlanadi. Telefon orqali Sara ularning Mobil şahriga yöl olişi kerakligini aniqlaydi. Marvin ularga yordam berişga rozi böladi, lekin har bir odamda, şu jumladan Saraning ustidan ham CIA agentini köradi. Ular Singer bilan uçraşadi, uni uçraşuv vaqtida CIA vertolyotidan otib taşlaşadi, söng aeroportdan otişma bilan çiqib ketişadi, otişmada agentlar orasida Marvin ilgari şubhalangan aeroport taşrifçilaridan biri ham bor edi. Taʼqibçilar bilan mohirlik bilan hisob-kitob qilgaç, Frank CIA ofisiga kirib, kimni yana öldirmoqçi ekanliklarini va nima uçunligini bilişga qaror qiladi. Buning uçun Frank Rossiya elçixonasining xodimi Ivan Simonovning yordamini oladi, Ivan avvallari KGB rezidenti bölgan (hozir esa FSBʼning yuqori mansabdor ofitseri) va Frankning asosiy raqibi edi. Uning yordamida Frank va Sara CIA ştab-kvartirasiga kirib boradi, Frank Gvatemala ishi dosserini oladi, Cooper bilan jang qiladi, Cooper uni yaralaydi, söng yonğin signali paytida Marvin va Joe bilan birga qoçib çiqişadi. Joe, aslida, öldirilmagan ekan, u öz ölimini soxta qilgan, qotilni öldirib, jasadini özinikiga öxşatib qöygan ekan. Frank nafaqadagi MI-6 operativçisi, eng yaxşi snayperlardan biri bölgan Victoria Winslowning uyiga boradi. U Frankni davolaydi va undan Sara haqida söraydi, uning tanlovini maʼqullaşini aytadi. Ular Gvatemalada ham bölgan, lekin nima uçundir öldirilmagan qurol magnati Alexander Dunningning uyiga bostirib kirişadi. Uni söroq qiliş paytida maʼlum böladiki, asosiy aybdor AQŞ vitse-prezidenti Robert Stanton bölib, u saylovlar arafasida öşa paytda Gvatemalada sodir etgan jinoyatlarini yaşirişni xohlaydi. Dunningning uyini FBI örab olganda, Joe boşqalarni qutqariş uçun özini qurbon qiladi, Sarani esa Cooper qölga oladi. Qolganlarni Ivan qutqarib, yaşirinib oladi, Ivan Victoriani sevişda davom etadi, garçi u romanlarining oxirida uning kökragiga uçta öq uzgan bölsa-da, razvedkaga sadoqatini isbotlaş uçun; bu gunohini Victoria hanuz keçira olmaydi. Frank Cooperga qönğiroq qilib, agar u Sara bilan biror narsa qilsa, uning oilasini öldirişni vaʼda qiladi, Cooper esa Sara bilan hammasi yaxşi bölişiga vaʼda beradi.
Vitse-prezident Robert Stanton saylovlari uçun xayriya keçasini uyuştiradi. Frankning jamoasi turli yöllar bilan u yerga kirib boradi, tartibsizlik keltirib çiqaradi va Cooperning burnining tagidan Stantonni olib ketadi. Moses Cooperga qönğiroq qilib, Sarani New York yaqinidagi taşlandiq elektr stansiyasiga olib kelişni va uni Stanton bilan almaştirişni talab qiladi. Stanton CIAʼning amaldagi direktori Cynthia Winks bilan va Alexander Dunning bilan birga keladi. Maʼlum böladiki, tozalaş işlarining taşkilotçisi aslida Dunning bölgan, u sotib olingan Winks orqali CIA agentlaridan şaxsiy yollanma qotillar sifatida foydalangan, Stantonni esa öz operatsiyalari uçun niqob sifatida işlatmoqçi bölgan. U Stantonni yaralaydi va Cooperga Frankni öldirgani uçun CIA direktori lavozimini taklif qiladi, Winksning örnini egallaş uçun, u esa kötarilişni kutmoqda. Cooper körsatma uçun rozi bölgandek qiladi, Frankka kişan soladi va kalitni uning qöliga beradi, şundan söng Cynthiani otadi. Dunning odamlarini Frankning jamoasi, yaʼni Victoria va Marvin yöq qiladi, Frankning özi esa Dunningni otib taşlaydi. Cooper Frankka «hammasini hal qilişini» vaʼda qiladi, Frank esa Sara bilan ketadi. Maşinada Ivan Frankka uning qarzi borligini eslatadi va «Moldovadagi yadroviy raketalar muammosini» hal qiliş kerakligini aytadi.
Filmning eng oxirida Moses ayol kiyimiga kiyintirilgan Marvinni yadroviy zaryadli aravaçada olib boradi, ular Moldova askarlarining öqqa tutayotgan olomonidan qoçişadi.
4Filmning yaratilişi
2008-yil iyun oyida Summit Entertainment kompaniyasi Warren Ellisning «Qizil» komiksini ekranga moslaştiriş…

2008-yil iyun oyida Summit Entertainment kompaniyasi Warren Ellisning «Qizil» komiksini ekranga moslaştiriş rejalarini eʼlon qildi. «Qizil»ni katta ekranga köçiriş bilan aka-ukalar Eric va John Heber şuğullandi, ular «Oq tuman» va «Alisa» moslaştirişlari ustida ham işlagan edilar. Filmning asosiy ğoyasi — eski tarkibdagi operativçilarning, ustiga-ustak, eng sönggi texnika bilan qurollangan yoşroq va qobiliyatliroq agentlarga qarşi kuraşişi zarurligidir. Film prodyuseri Lorenzo di Bonaventura böldi. 2009-yil iyul oyida Morgan Freeman Bruce Willis bilan birga filmda suratga tuşiş böyiça muzokara olib borayotgani xabar qilindi. 2009-yil noyabr oyida esa Helen Mirren Freeman va Willis bilan birga filmda suratga tuşişi xabar qilindi.
5Şarhlar va baholar
Rotten Tomatoesʼda filmga 215 ta kinotanqidçi şarhidan 72 % ijobiy şarh berilgan, örtaça baho 10 balldan 6,4…

Rotten Tomatoesʼda filmga 215 ta kinotanqidçi şarhidan 72 % ijobiy şarh berilgan, örtaça baho 10 balldan 6,4 ni taşkil etadi. Metacriticʼda film 37 ta şarh asosida 100 balldan 61 ball olgan.
2010-yilda film uçta «Sputnik» mukofotiga nomzod böldi: eng yaxşi komediya yoki musiqiy film, komediya yoki musiqiy filmdagi eng yaxşi erkak roli (John Malkovich), komediya yoki musiqiy filmdagi eng yaxşi ayol roli (Mary-Louise Parker) nominatsiyalarida.
2011-yilda film «Oltin globus» mukofotiga eng yaxşi film — komediya yoki musiqiy film nominatsiyasida nomzod böldi.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB8Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «РЭД» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
