Romeo + Juliet

Romeo + Juliet (ingliz tilida Romeo + Juliet) — Baz Luhrmann rejissyorligida 1996-yilda suratga olingan amerikaça fojia, Uilyam Şekspirning şu nomli pyesasi asosida. Boş rollarda Leonardo DiCaprio, Claire Danes, Harold Perrineau va John Leguizamo iştirok etgan. Syujet taʼsirçan, bir-biri bilan duşman ikki oila — Montekki va Kapuletti avlodidan bölgan yigit va qiz sevgisi haqida hikoya qiladi.

47-Berlin xalqaro kinofestivalida Leonardo DiCaprio Romeo Montekki rolini ijro etgani uçun «Eng yaxşi erkak roli» nominatsiyasida «Kumuş ayiq» mukofotini oldi. Film «kinematografik sanʼatda yangi istiqbollar oçgan» asar sifatida Alfred Bauer mukofotiga sazovor böldi, Baz Luhrmann esa eng yaxşi film uçun «Oltin ayiq» mukofotiga nomzod qilib körsatildi. 69-«Oskar» mukofoti marosimida Catherine Martin va Brigitte Broç eng yaxşi sanʼat rahbari ishi uçun nomzod böldi. Film 51-Britaniya kino va televizion sanʼat akademiyasi (BAFTA) mukofotlari marosimida yettita nomzodlikka ega böldi va tört toifada ğolib çiqdi, jumladan «Eng yaxşi rejissura», «Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy» va «Filmning eng yaxşi original musiqasi» toifalarida.

«Romeo + Juliet» Baz Luhrmannning ikkinçi filmi bölib, muallifning taʼrifiga köra, «Qizil parda trilogiyasi» (Red Curtain Trilogy)ga kiradi. Rejissyor bu trilogiyaga yana «Strictly Ballroom» (1992) va «Moulin Rouge!» (2001) filmlarini ham kiritadi; ularni umumiy teatrlaştirilgan uslub birlaştiradi.

Leonardo DiCaprio — Romeo Montekki

Claire Danes — Julyetta Kapuletti

Brian Dennehy — Ted Montekki, Romeoning otasi

Çristina Pickles — Kerolayn Montekki, Romeoning onasi

Harold Perrineau — Merkutsio, Romeoning dösti

Daş Mihok — Benvolio, Romeoning amakivaççasi

Jesse Bradford — Baltasar, Romeoning dösti

Paul Sorvino — Fulxensio Kapuletti, Julyettaning otasi

Diane Venora — Glория Kapuletti, Julyettaning onasi

Miriam Margolyes — Julyettaning enagasi

John Leguizamo — Tibalt, Julyettaning amakivaççasi

Vondie Curtis-Hall — kapitan Prins, Verona politsiyasi boşliği

Pete Postlethwaite — otа Lorenso

Paul Rudd — Deyv Peris, Julyettaning kuyovi

M. Emmet Walsh — Romeoga zahar sotgan dorixonaçi

Vincent Laresca — Abra

Zak Orth — Gregori

Jamie Kennedy — Samson

Carlos Martín Manzo Otalora — Petruççio

Pedro Altamirano — Piter

John Sterling — çerkov xizmatkori

Harriet Sansom Harris — Syuzan Santandiango, teleyangiliklar boşlovçisi

Michael Corbett — Rich Rançidis, teleyangiliklar boşlovçisi

Edwina Moore — teleboşlovçi

Quindon Tarver — xor bolasi

Film Montekki va Kapulettilarni raqobatlaşuvçi mafiya imperiyalari sifatida (qonuniy biznes tuzilmalari bilan) körsatadi; Kapulettilar esa lotin amerikalik oilaga öxşaydi, ularning rollarini lotin amerikalik va italyan aktyorlari ijro etadi. Voqea zamonaviy Qöşma Ştatlarda bölib ötadi, qiliçlar örnini pistoletlar egallaydi («Dagger» — «Xanjar», «Sword» — «Qiliç», «Rapier» — «Şpaga» kabi model nomlari bilan), FedEx tipidagi ekspres yetkazib beriş xizmati esa «Post Haste» deb ataladi.

Baʼzi personajlarning ismlari ham özgartirilgan: Paris, Montekki va Kapulettining xonimlari ism oldi (asl asarda ularning ismlari heç qaçon tilga olinmaydi); rohib Lorenso otа Lorenso böldi; şahzoda Eskal esa Verona-Biç politsiyasi boşliğiga aylantirilib, kapitan Prins deb nomlandi.

Ekranlaştirişda rohib Jon obrazi yöq, baʼzi qahramonlar esa oilalarini almaştiradi: asl asarda Gregori va Sampson Kapulettilar, filmda esa Montekkilar; aksinça, Abram, xuddi Abra kabi, Montekkilar oilasidan Kapulettilar oilasiga ötadi.

Filmning oxirida Romeo çerkovda Parisni uçratmaydi va uni öldirmaydi.

Leonardo DiCaprio Romeo rolida Luhrmannning birinçi tanlovi böldi, Julyetta rolining aktrisasini tanlaş esa ança qiyin keçdi.

Julyetta rolini quyidagilar sinab kördi:

Sarah Michelle Gellar va Jennifer Love Hewitt Julyetta rolini sinab körişdi, lekin ularning nomzodlari rad etildi. Sarah Michelle Gellar «All My Children» serialida suratga tuşayotgan edi. Jennifer Love Hewitt esa kasting-sinovdan ötmadi. Bu aktrisalar 1997-yilda «Yozgi öşa voqeadan keyin: Men bilaman, nima qilganingizni» filmida rol öynaşdi.

Reese Witherspoon va Çristina Ricci.

Kate Winslet Julyetta uçun prosluhivaniya berdi, lekin qatʼiy rad etildi. Bir yil ötib u Leonardo DiCaprio bilan «Titanik» filmida rol öynadi.

Natalie Portman dastlab hatto tasdiqlangan edi (u Leonardo DiCaprio bilan sahnalarni suratga oliş uçun Sidneyga, Baz Luhrmannning vatani bölgan şaharga uçib bordi). Biroq keyinçalik Luhrmann uning nomzodidan voz keçdi: «U ajoyib yoş aktrisa bölsa-da, lekin unga mos kelmaydi. Birinçidan, u juda past böyli, Leonardoning böyi esa 6 fut (183 sm); ikkinçidan, unga 21 yoş, lekin u 18 yoşli körinişi mumkin, Natalie yonida esa u 21 yoşli körinadi». Portman esa boşqa versiyani aytdi: «Menga aytişdiki, öpiş sahnasida Leonardo göyo men bilan flirt qilayotgandek körinar edi. Juda xafa böldim, lekin menga mos kelmaydigan filmda suratga tuşişni istamayman. Agar suratga tuşsam, buni aʼlo darajada qilişni xohlayman».

Bir kuni esa «Uyga bayramga» filmida Clair Danes bilan birga öynagan Jodie Foster Luhrmanga Julyetta rolida uni sinab körişni taklif qildi. Keyingi kuni bir martalik sinovdan söng Danes bu rolga tasdiqlandi.

Merkutsio rolini quyidagilar sinab kördi:

Ewan McGregor. Keyinçalik u Baz Luhrmannning «Moulin Rouge!» filmida rol öynadi.

Christian Bale.

John Leguizamo Merkutsio rolini sinab kördi, lekin Tibalt rolini oldi. Luhrmann Merkutsio rolini qora tanli aktyor, Tibalt rolini esa lotin amerikalik aktyor ijro etişi kerakligida qatʼiy edi.

Tibalt rolini Benicio del Toro ham sinab kördi.

Kamelar:

Catherine Martin va Kym Barrett (sanʼat rahbari va kostyum rassomi) Glория Kapulettining xizmatkorlari rolini ijro etişadi — Julyettaning onasi baldan oldin Klеopatra kostyumini kiyayotgan sahnada.

Martin Brown, filmning hamprodyuseri, qisqa muddatli rolda balkon sahnasida monitorlar oldida ötirgan qöriqçi bölib körinadi.

John «Ça-Ça» ÖConnell, xoreograf, Merkutsio ölimi sahnasidan oldin qabulxonada ofitsiant rolini öynaydi.

Filmning boşidagi sahnada Romeo va Benvolio öynaydigan bilyard klubi «Globe Theatre» («Globus teatri») deb nomlanadi. Bu Elizaveta I davrida Uilyam Şekspir pyesalari sahnalaştirilgan teatr nomi edi.

Köçalarda va binolarda Şekspirning boşqa asarlaridan iqtiboslar yozilgan reklama şitlari osilgan:

«Shoot forth thunder» («Ey, agar men xudo bölsam edi, yomon, jirkanç razillarga momaqaldiroq otardim!», Ye. Birukova tarjimasi) — «Genrix VI», ikkinçi qism, IV akt, I sahna.

«Experience is by industry açievʼd» (Kapulettilar ofisidagi liftning devoriga yozilgan yozuv) — «Ikki veronalik» («The Two Gentlemen of Verona») asaridan, I akt, III sahna.

«Such stuff as dreams are made on» — «Böron» («The Tempest») pyesasidan, IV akt, I sahna.

Verona-Biçdagi «Lʼamour» billbordi (qizil-oq, «Coca-Cola» logotipi uslubida). Xuddi şu belgini «Moulin Rouge!» filmida Kristianning derazasi taşqarisida ham köriş mumkin. Xuddi şu belgi «Strictly Ballroom» filmida va Jakomo Puççinining «Boheme» operasi sahnalaştirişida ham paydo böladi («La Boheme»).

Verona-Biç ikki yetakçi sanoat rahbari — «Montekki» va «Kapuletti» örtasidagi korporativ uruş markazidir.

Filmdagi barça öqotar qurollar sovuq qurol turlari böyiça nomlangan (masalan, Merkutsio qumga tuşirgan qurol «Xanjar» deb ataladi).

Benvolioga tegişli pistoletlar (SWORD 9mm Series S), Merkutsioga (DAGGER 9mm) va Tibaltga (RAPIER 9mm) — bular Taurus PT92 yoki PT99 9mm Parabellum. Romeo, Samson va Gregoriga tegişli pistoletlar (DAGGER .45s) — 45-kalibrli Colt M-1911 «Combat Commander». Abra va Petruççioning qurollari — Beretta 92FS 9mm.

Fulxensio Kapulettining «Longsword» quroli — janubiy afrikalik MAG-7.

Otа Lorenso Romeoga Mantuyaga «Post Haste» («Tezkor poçta») poçta xizmati orqali xat yuboradi.

Filmda köplab lavhalar suv bilan boğliq. Masalan, Julyettani birinçi marta körganimizda, u boşini suvga tuşirgan; Romeo va Julyetta bir-birini birinçi marta akvarium orqali körişadi; balkon sahnasi basseynga köçirilgan; Merkutsio plyajda halok böladi; Tibalt öq yegaç, favvoraga yiqiladi; haydalgan Romeo yomğirda höl bölib Julyettaning xonasiga keladi; ertalab Julyettadan ketayotganda u basseynga yiqiladi.

Butun film davomida Claire Danes parik taqib yuradi. Suv ostidagi sahnalar uçun unga maxsus akvaparik tayyorlangan.

Romeoning Julyetta tobutining oldida Leonardo DiCaprio ijro etgan monologi şunçalik ajoyib çiqdiki, Clair Danes kadrda deyarli yiğlab yuboray dedi va sahnani buzib yubora yozdi. Rejissyor «Kesing!» deganda Danes DiCaprioning qölini öpdi va dedi: «Meni yiğlatma. Men komada yotganman deb hisoblanadi!»

Filmning davomiyligi aynan ikki soat, prologdagi matnga muvofiq: «Is now the two hours» («Ikki soat içida tomoşabinga körsatiladigan voqealar…»).

Boş stilist Aldo Signoretti suratga oliş jarayonida yoşlar guruhi tomonidan öğirlanib, 300$ evaziga ozod qilingan (tölovni Luhrmann amalga oşirgan).

#1 Crush – Garbage

Local God – Everclear

Angel – Gavin Friday

Pretty Piece of Flesh – One Inç Punch

Kissing You – Desʼree

Whatever (I Had a Dream) – Butthole Surfers

Lovefool – The Cardigans

Young Hearts Run Free – Kym Mazelle

Everybodyʼs Free (To Feel Good) – Quindon Tarver

To You I Bestow – Mundy

Talk Show Host – Radiohead

Little Star – Stina Nordenstam

You and Me Song – The Wannadies

Exit Music (For a Film) – Radiohead

Moliyaviy jihatdan film juda muvaffaqiyatli böldi: u 147 million dollar kassa yiğimi keltirdi, filmning byudjeti esa 14,5 million dollar edi. Film 1996-yil 1-noyabrda Qöşma Ştatlar va Kanadada 1 276 ta teatrda premyerasini ötkazdi va bir hafta oxirida 11,1 million dollar yiğdi; kassalarda çiptalarga talab ulkan edi. Şunday qilib, Qöşma Ştatlar va Kanadada jami 46,3 million dollar yiğildi.

«Şikago Sun-Times» jurnalining muallifi Rojer Ebert filmga salbiy munosabatda bölib, unga atigi 2 yulduz qöydi va şunday dedi:

Film ğoyasi qançalik yomon bölsa, özi ham şunçalik yomon edi… Men bunday tartibsizlikni heç qaçon körmaganman. Uilyam Şekspirning klassik fojiasini şunçalik buzib körsatiş mumkin ekan.

Ebert yozişiça, Pit Postlethwaite va Miriam Margolyes filmdagi «özini uyida his qilgan yagona aktyorlar» edi, va qöşimça qildi:

Katta, ammo mahkum imo-işora bilan muallif-rejissyor Baz Luhrmann şunday film yaratdiki, u bublik teşigiga öxşaydi; film Şekspirni sevgan har qanday odamda çalkaşlik uyğotadi, şuning uçun oxir-oqibat u teatrni MTV uslubidagi öq otişmalaridan ustun qöyadi.

Şarhlar agregatori Rotten Tomatoes maʼlumotiga köra, 70 nafar tanqidçining 74 foizi ijobiy şarh bergan, örtaça baho 10 ballik şkalada 6,8. Saytdagi tanqidçilarning umumiy xulosasi şunday: «Baz Luhrmannning vizual estetikasi ham ziddiyatli, ham yangi va ijodiy». Metacritic 20 ta tanqidiy şarh asosida filmga 100 ballik şkalada örtaça 60 ball berdi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» degan maʼnoni anglatadi. CinemaScore sörovida qatnaşgan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkalada «A-» örtaça bahosini qöyişdi.

1996 — 69-«Oskar» mukofoti nominatsiyasi, eng yaxşi sanʼat rahbari ishi uçun — Catherine Martin, Brigitte Broç

1997 — Berlin xalqaro kinofestivali mukofoti:

Alfred Bauer mukofoti (kinematografik sanʼatda yangi yöllar oçgani uçun) — Baz Luhrmann.

Eng yaxşi aktyor uçun «Kumuş ayiq» — Leonardo DiCaprio

1997 — Blockbuster Entertainment Awards mukofoti:

Eng yaxşi romantik aktyor (Favorite Actor — Romance) mukofoti — Leonardo DiCaprio.

Eng yaxşi romantik aktrisa (Favorite Actress — Romance) mukofoti — Claire Danes.

1997 — MTV Movie Awards mukofoti, eng yaxşi ayol roli uçun — Claire Danes.

1998 — Britaniya kino va televizion sanʼat akademiyasi (BAFTA) mukofoti:

Filmga eng yaxşi musiqa uçun mukofot — Nellee Hooper.

Eng yaxşi film uçun mukofot:

eng yaxşi badiiy dizayn (Best Production Design) — Catherine Martin,

eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Best Screenplay — Adapted) — Craig Pearce, Baz Luhrmann.

Devid Lin mukofoti rejissyorlarga (David Lean Award for Direction) — Baz Luhrmann.

1998 — London kino tanqidçilari assotsiatsiyasi mukofoti, yilning eng yaxşi aktrisasi — Claire Danes.

2005-yilda Britaniya kino instituti filmni «14 yoşgaça köriş kerak bölgan 50 ta film» röyxatiga kiritdi.