Rush

= Rush =

«Rush» (ingl. Rush) — sport-tarixiy biografik drama, rejissyor Ron Howard, ssenariy muallifi Peter Morgan. Syujetning markazida 1976-yilgi Formula-1 jahon çempionati davomida ikki poygaçi, James Hunt va Niki Lauda örtasidagi raqobat turadi. Film «Golden Globe» mukofotiga ikki nominatsiya oldi, jumladan yilning eng yaxşi dramatik filmi nominatsiyasida. Boş rollarda Chris Hemsworth Hunt, Daniel Bruhl esa Lauda rolini ijro etadi.

Film 2013-yil 2-sentabrda Londonda premyerasini ötkazdi, söngra 2013-yilgi Toronto xalqaro kinofestivalida namoyiş etildi va 2013-yil 13-sentabrda Buyuk Britaniyada prokatga çiqdi.

Film tanqidçilardan Hemsworth va Bruhlning aktyorlik ishi, Howardning rejissyorligi, poyga sahnalari va Hans Zimmerning musiqiy sadosi uçun ijobiy baho oldi.

Tayyorgarlik va repetitsiya davridan söng, 22-fevralda suratga oliş guruhi asosiy suratga olişni boşladi. Köp qismi Buyuk Britaniya, Germaniya va Avstriyada ötkazildi, «Cadwell Park», «Brands Hatç», «Nurburgring», «Snetterton», «Crystal Palace» poygadromlari hududida. Asosiy suratga oliş joylaridan biri sobiq Blackbuşe aerodromi böldi.

Suratga oliş davomida yaratuvçilar ixtiyorida Formula-1 jamoalarining asl texnikasi ham, ularning işçi nusxalari ham bor edi. Jami ikkita replika yasaldi, ikkalasi ham 1976-yildagi asl poyga maşinalariga öxşaş körinişi uçun loyihalandi, poygalardan qolgan şikastlar va patina bilan birga. Maşinalar şunçalik asllariga öxşardiki, poygaçilar ularni adaştirib qöyişgan. Asl M23 Cosworth DFV V8 dvigatelida işlagan bölsa, replika ikki yuqori kulaçokli tört silindrli qator dvigatelga ega; ikki tomonda DFV blokining maket kallaklari örnatilgan. Suratga oliş vaqtida filmni yaratuvçilar joriy poygaçilar va jamoa rahbarlari bilan maslahatlaşdilar.

Filmning homiylari orasida Hurth şahridagi Action Concept Film- und Stuntproduktion kompaniyasi, Egoli Tossell Film, Revolution Films (Buyuk Britaniya) va Cross Creek Pictures (AQŞ) bor edi. Film Film- und Medienstiftung NRW dan 1,35 mln yevro moliyaviy yordam oldi; qöşimça qöllab-quvvatlaşni MFG Filmförderung Baden-Wurttemberg va Germaniya federal kino jamğarmasi (DFFF) körsatdi.

Rejissyor Ron Howard dastlab Richard Burton rolida qisqa sahnada, u Jeyms Hunt bilan Suzy bilan munosabati tufayli töqnaşadigan epizodga Russell Croweʼni taklif qilişni rejalaştirgan edi.

Laudaning tişlari çiqib turgani uçun unga «Kalamuş» laqabi berilgan edi. Daniel Bruhl rolini ijro etiş uçun tiş protezlarini taqişga majbur böldi. Haqiqiy Niki Lauda laqabning kelib çiqişi haqida The Telegraph gazetasiga bergan intervyusida gapirib berdi: «Homiy Marlboro kompaniyasi edi. Ular mening közoynagimga „Kalamuş“ yozuvini tuşirişdi», — deydi Lauda. «Bu tişlarim tufayli marketing böyiça mutaxassis öylab topgan». Baʼzan Laudaga murojaat qilganda Hunt ham şu laqabdan foydalanardi.

Filmda va treylerlarda eşitilgan, ammo saundtrekka kiritilmagan musiqa.

2013-yil 14-iyulda BBC Two telekanali «Hunt vs. Lauda: F1ʼs Greatest Racing Rivals» hujjatli filmini namoyiş etdi. Hujjatli film Hunt va Laudaning raqobatini batafsil yoritadi, unda Laudaning intervyulari hamda McLaren va Ferrari jamoalarining sobiq aʼzolari iştirok etadi.

Ferrari kompaniyasi va Cinema Society taşkiloti 2013-yil 18-sentabrda Nyu-Yorkdagi Chelsea Clearview Cinemas kinoteatrida filmni birgalikda namoyiş etişdi. Namoyişda Chris Hemsworth iştirok etdi.

«Rush» 2014-yil 28-yanvarda DVD va Blu-ray formatida çiqdi. Çeklangan muddat davomida Sainsburyʼs tarmoği uçun eksklyuziv naşr ham çiqarildi, unga yangi maxsus materiallardan iborat qöşimça disk kiritilgan edi. Avstraliya Blu-ray naşri 2013-yilgi «1» hujjatli filmi bilan birga yetkazib berildi. 2024-yil 19-noyabrda Şout! Factory kompaniyasi filmni 4K Ultra HD Blu-ray formatida çiqardi.

«Rush» AQŞ va Kanadada 26,9 mln dollar, boşqa hududlarda 71,3 mln dollar yiğib, jami 98,2 mln dollar dunyo kassa yiğimini qayd etdi, byudjeti esa 38 mln dollar edi.

Premyera haftasonida film beşta kinoteatrda 187 289 dollar işladi, keyingi haftada prokat 2297 kinoteatrgaça kengaytirildi, u yerda 10 mln dollar yiğib, haftasonining uçinçi örnini egalladi. Uçinçi va törtinçi haftasonlarida film mos ravişda 4,5 mln dollar (55 % ga kamayiş) va 2,4 mln dollar yiğib, beşinçi va sakkizinçi örinlarni egalladi.

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida film 235 ta şarh asosida 89 % maʼqullaş reytingiga ega. Saytdagi tanqidçilar konsensusi şunday deydi: «Uslubli, puxta işlangan va soat kabi işlaydigan film, «Rush» poyga sahnalari hayajonli va Chris Hemsworth hamda Daniel Bruhlning kuçli aktyorlik ishi bilan ustalik bilan suratga olingan sport dramasini taqdim etadi». Şarhlarga normallaştirilgan baho beruvçi boşqa agregator Metacritic 43 tanqidçining şarhlari asosida 100 ballik şkalada örtaça 74 ball hisobladi, bu «umuman olganda ijobiy şarhlar» ekanini bildiradi. CinemaScore tomonidan söroq qilingan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça şkala böyiça «A−» örtaça bahosini berdi.

Chicago Sun-Times gazetasidan Richard Roeper filmni olqişlab, şunday yozdi: «Asosiy rollarni ajoyib ijro etgan aktyorlar nafaqat ular öynayotgan avtopoyga afsonalarining taşqi qiyofasini, balki butunlay boşqaça xarakter xususiyatlarini ham ifodalay olgan, aynan şu sababli ularning raqobati kinoga mos». Village Voiceʼdan Stephanie Zaçarek qayd etdi: «Bu bir vaqtning özida ikki qarama-qarşi xarakterni çuqur örganiş va, kamdan-kam uçraydigan holat sifatida, uyдан çiqişga arziydigan keng kölamli kattalar uçun jangari film». Empireʼdan Ian Freer ham ijobiy şarh qoldirib, şunday dedi: «Film kamdan-kam hollarda odatiy formuladan çetga çiqsa-da, Formula-1 ning eng hayajonli kadrlarini taqdim etiş orqali katta muvaffaqiyatga erişadi. Hunt kabi u ham jozibali, kulgili, hayajonga töla. Lauda kabi u ham aqlli, biroz töğridan-töğri, lekin oxir-oqibatda taʼsirçan». Slant Magazineʼdan Chris Cabin filmga 4 yulduzdan 1,5 yulduz qöydi va yozdi: «Ron Howardning spontan, improvizatsion uslubi sekin, qoronği sahnalarni şoşilinç va bemaʼni qilib qöyadi, ayniqsa poyga epizodlari bilan soliştirganda».

Niki Lauda filmning dastlabki, hali montaj qilinmagan versiyasini birinçi marta körganida, uning obrazi juda salbiy körsatilgan deb hisoblagan. Uning fikri birinçi namoyiş kuni özgardi, öşanda Bernie Ecclestone unga film qançalik yoqqanini aytdi. Lauda natijadan mamnun qoldi. Uning sözlariga köra: «Filmni birinçi marta körganimda, hayratda qoldim. Hollywood bezaklari yoki Hollywood uçun özgarişlar yöq edi. Hammasi juda aniq. Va bu meni haqiqatan ham xursand qildi».

Filmdagi baʼzi voqealar börttirilgan (masalan, Hunt va Laudaning raqobati; aslida karyeralarining boşida ular bir xonadonda yaşab, yaxşi döst bölişgan), boşqalari yumşatilgan (masalan, Laudaning xotinining uning yuzi şikastlanganiga reaksiyasi), baʼzilari esa töliq öylab topilgan (masalan, jarohatlaridan keyin uning nikohi şubha ostiga olinganda, Laudani himoya qiliş uçun Hunt jurnalistni uradigan sahna yoki Nurburgring «qabriston» deb atalgani haqidagi daʼvo; aslida Jackie Stewart trassaga «Yaşil dözax» laqabini bergan). Hunt homiysi Alexander Hesketh pulsiz qoladi va uyini közdan keçirib, uni sotişga töğri kelişini aytadi. Aslida lord Hesketh Easton Nestonʼni faqat 2005-yilda sotgan.

Boşqa noaniqliklar orasida Crystal Palace trassasidagi Britaniya Formula-3 poygasi bor, unda Huntning raqibi aslida Lauda emas, Dave Morgan edi. Şuningdek, filmda Hunt Yaponiya Grand-prisida uçinçi örin uçun kuraşda Regazzonini ortda qoldiradi, haqiqiy poygada esa u Alan Jonesni ötib ketgan. 1976-yil Germaniya Grand-prisining start panjarasi ham notöğri körsatilgan: filmda Jacques Laffite uçinçi bölib start oladi, aslida bu örinni Patrick Depailler egallagan. Yana bir xato Yaponiya Grand-prisi bilan boğliq: filmda Regazzoni va Laffite mos ravişda törtinçi va beşinçi bölib finişga yetadi, haqiqiy poygada esa törtinçi va beşinçi örinlarni Jones va Regazzoni egallagan. Yakuniy sahnada Hunt allaqaçon telekörsatuv şarhlovçisi bölib işlayotganda, orqa ğildiragi havosi çiqqan velosipedda Laudaga uçraşuvga kelişi aytiladi. Aslida bu voqea Hunt pulsiz qolib, alkogolga qaram bölgan davrda sodir bölgan. Öşa kuni Lauda unga hayotini qaytadan boşlaşi uçun pul bergan. Şundan söng Hunt hayotini tiklay oldi va keyinçalik telekörsatuv şarhlovçisi sifatida ish topdi.