Da Vinci Kodi

«The Da Vinci Code» (ingl. The Da Vinci Code) — 2006-yilda suratga olingan sirli triller, Ron Howard rejissyorligidagi ön sakkizinçi töliq metrajli film. Akiva Goldsman ssenariysi asosida, Dan Brownning 2003-yilda çop etilgan şu nomli romaniga köra yaratilgan. Robert Langdon haqidagi filmlar seriyasining birinçi filmi. Boş rollarda Tom Hanks, Audrey Tautou, Ian McKellen, Alfred Molina, Jurgen Proçnow, Jean Reno va Paul Bettany iştirok etadi. Filmda Garvard universiteti diniy ramzşunoslik professori Robert Langdon Luvr kuratori Jacques Saunièreʼning dahşatli va ğayritabiiy qotilligida asosiy gumondor bölib qoladi. Jasad yonidan politsiya tuşuniş qiyin bölgan şifrni topadi va tergovni boşlaydi. Langdon politsiya kriptologi Sophie Neveu yordamida qoçadi va ular afsonaviy Muqaddas Greal izlaşga kirişadi. Britaniyalik maşhur Greal tarixçisi ser Leigh Teabing ularga haqiqiy Muqaddas Greal Leonardo da Vinçining «Sönggi keçki ovqat» devoriy rasmida yaşirin şifrlangan, deb aytadi. Şuningdek, Grealni Opus Dei tarkibidagi yaşirin guruh izlaydi. Opus Dei Muqaddas Taxtning haqiqiy prelaturasi bölib, u haqiqiy Grealni sir tutmoqçi, çunki uning oşkor bölişi xristianlikning yemirilişiga olib kelişi mumkin.

Film kitob kabi bahsli deb topildi. Katolik çerkovi uni keskin tanqid qildi, çunki film ikki ming yil davomida Muqaddas Greal aslida nima ekanligini yaşirgani, Iso Masih bilan Maryam Magdalena turmuş qurgani va ularning qizi tuğilgani haqidagi ğoyani ilgari surgani, şuningdek, Priory of Sion va Opus Dei taşkilotlariga munosabati sababli ayblandi. Köplab aʼzolar dindorlarni filmni boykot qilişga çaqirdi. Romanda Braun Priory of Sion va «uşbu romandagi sanʼat asarlari, arxitektura, hujjatlar va sirli marosimlarning barça tasvirlari aniq» ekanligini taʼkidlaydi.

«The Da Vinci Code» filmi birinçi marta 2006-yil 17-may kuni 59-Kann kinofestivalida namoyiş etildi, 2006-yil 19-may kuni esa AQŞ kinoteatrlarida körsatildi. Film dunyo böylab birinçi dam oliş kunlarida 224 million dollar, umumiy hisobda esa butun dunyo böyiça 760 million dollar yiğib, byudjeti 125 million dollar bölgan holda 2006-yilning eng köp daromad keltirgan ikkinçi filmiga aylandi hamda Howardning hozirgaça eng köp daromad keltirgan filmi böldi. Şunga qaramay, film tanqidçilardan umuman salbiy baho oldi. Undan keyin ikkita davomi suratga olindi: «Angels & Demons» (2009) va «Inferno» (2016).

Çerkov doiralari va jamoatçilikning qarşiligi tufayli film yaratuvçilari studiyadan taşqarida suratga olişda qiyinçiliklarga duç kelişdi. Çerkov rasmiylari Saint-Sulpice çerkovida va Westminster Abbeyʼda suratga olişni taqiqlaşdi. Westminster Abbeyʼ rolini qadimiy Lincoln sobori öynadi. Fransiya madaniyat vazirligining ruxsati bilan filmning birinçi sahnasi Luvrda suratga olindi. Biroq suratga oliş jarayonida haqiqiy «Mona Liza»dan foydalanişga ruxsat berilmadi, uning örniga nusxasi işlatildi.

«The Da Vinci Code» filmining jahon premyerasi 2006-yil 17-mayda 59-Kann kinofestivalining tantanali oçilişida bölib ötdi. Kannda yiğilgan kinotanqidçilarning filmga munosabati umuman salbiy böldi. Tanqidçilarning fikrlarini umumlaştirib, Rotten Tomatoes sayti ekranlaştirişni «çöziq» va «zerikarli» deb atadi.

Film AQŞdan taşqarida dastlabki kassa daromadi böyiça yangi rekord örnatdi: AQŞdan taşqarida namoyiş etilgan dastlabki uç kunda 147 000 000 dollar yiğildi. Işlab çiqaruvçi mamlakatning özida kassa daromadi 77 000 000 dollarni taşkil etdi.

Film diniy taşkilotlar tomonidan keskin tanqid qilindi, çunki ularning fikriça, u Muqaddas Yozuvlarni haqorat qiladi. Şunga qaramay, film Italiya va Ispaniya kabi katoliklar köp yaşaydigan mamlakatlarda kassa rekordlarini örnatdi. Hindiston, Xitoy, Pokiston, Iordaniya va Misrda filmni namoyiş etiş taqiqlandi.

Moskvada filmning premyerasi Pravoslav fuqarolar ittifoqi (PFI) tomonidan norozilik aksiyasi bilan kutib olindi. Ittifoq Puşkin maydonidagi kinoteatr oldida «ibodat turişi va maʼrifiy piket» ötkazdi. Moskva mintaqaviy PFI boşliği Kirill Frolovning fikriça, «The Da Vinci Code» filmi — «Masihni Xudo-inson sifatida rad etiş va yaxşilik bilan yomonlikni tenglaştirişga intiliş».

Moskva Patriarxligi Sinodal bölimining Qurolli kuçlar va huquq-tartibot idoralari bilan hamkorlik böyiça raisi, protoierey Dmitriy Smirnov «Vesti» (Rossiya) telekörsatuvida teleköruvçilarni Boş prokuraturaga şikoyat qilişga çaqirdi, toki filmning mamlakatimizda namoyiş etilişi butunlay töxtatilsin, çunki u diniy his-tuyğularni çuqur haqorat qiladi.

Rossiya Musulmonlarining Markaziy ruhoniylar boşqarmasi ham «The Da Vinci Code»da öz his-tuyğularining haqoratini kördi. ZDUM bayonotida musulmonlarning payğambari Iso (Islomda Iso Masih şunday nomlanadi)ni masxara qiliş mumkin emasligi aytilgan, film esa Muhammad payğambar haqidagi şov-şuvli karikaturalar qatoriga qöyilgan. Rossiya musulmon ruhoniylari hukumatning «haqoratomuz film»ga nisbatan harakatsizligidan ğazablanib, öz tarafdorlarining özboşimçalik bilan norozilik aksiyalari bilan tahdid qildi.

Alexander Butziger — The Atlasphere saytining şarhlovçisi bölib, bu sayt obʼektivizm va Ayn Rand kitoblarining muxlislariga möljallangan. U, mutlaq mantiqiylikni kutmaydigan tomoşabin uçun filmning hayajonli syujeti, aktyorlar öyini va mahoratli kinematografiyasi tufayli yaxşi köngiloçar tomoşa ekanini taʼkidlaydi. Diniy taşkilotlarning filmga munosabati haqida tanqidçi, katolik çerkovining ğazabi Svift asaridagi Lilliput va Blefusku örtasidagi tuxumni qaysi uçidan sindiriş kerakligi haqidagi uruşni eslatadi, deb qayd etdi.