Sardari Begum

Delhining devor bilan öralgan şahar qismida tartibsizlik paytida ayol halok bölganini tekşiriş uçun politsiya çaqiriladi. Uni ğazablangan olomon otgan toş urib öldirgan. Marhumani jamoatçilik orasida maşhur xonanda va tawaif (saroy raqqosasi) bölgan «Sardari Begum» nomi bilan taniydi. Voqeaning diniy tusi va yaqinlaşib kelayotgan saylovlar ommaviy axborot vositalarining eʼtiborini tortadi. Dafn marosimini yoritayotgan yoş muxbir Tehzeeb Abbasi aza tutuvçilar orasida otasini körib qolganda, uning qiziqişi uni tekşirişga undaydi. Keyin xonanda aslida uning xolasi bölgani, uni esa oilasi qarindoşlikdan voz keçgani maʼlum böladi, çunki u isyonkorlik bilan saroy xonandasidan musiqa örgangan edi.

Muxbir Tehzeeb xolasining hayotini qiziqarli va hayajonli deb biladi, uning fikri otasi Jabbarnikidan butunlay farq qiladi. Marhum Sardari Begumning akasi Jabbar uni sevgan va ğamxörlik qilgan bölsa-da, uning orzulari, erkinligi va qöşiqqa iştiyoqini qöllab-quvvatlamagan. Tehzeebning uyida Jabbar qiziga opasining qaysarligi haqida gapirib beradi, şu bilan birga uning yagona singlisi bölgani uçun unga bölgan muhabbatini ham tan oladi. Film qaytarilgan voqealarga ötadi: Sardari Tehzeebning taʼlimi uçun akasi Jabbarga bergan pulni qaytarib olişdan boş tortadi. Jabbar pulni qarz deb hisoblab qaytarmoqçi böladi, Sardari esa uni Tehzeeb uçun sovğa deb biladi. Bahs Jabbarning Sardari uyidan boşqa heç qaçon qaytmaslikka qasamyod qilib çiqib ketişi bilan yakunlanadi.

U şuningdek, yoş Sardari qöşiq aytiş orzusi otasi tomonidan maʼqullanmagaç, qanday isyonkor bölib ketganini hikoya qiladi. Uning hikoyasidan ilhomlangan Tehzeeb xolasining hayotini çuqurroq örganişga qaror qiladi. U marhumani xotirlab, işlayotgan gazetada uzun maqola yozişni rejalaştiradi, ammo muharriri buni maʼqullamaydi. Maʼlum bölişiça, Tehzeeb ikki farzandli, baxtli oilali muharriri-rahbari bilan munosabatda. Tehzeeb xolasi bilan boğliq yoki uni yaqindan bilgan har bir inson bilan suhbatlaşib, öz yölini davom ettiradi. Biroq Sardarining qizi Sakina Tehzeebning iltimosini bajarmaydi va uni eʼtiborsiz qoldiradi.

Tehzeeb Sardari Agradan uyidan qoçgan taqdirli keça haqida maʼlumot topadi. U Ittan Boyga boradi, ammo Ittan Boy unga boşpana berişni rad etib, uyiga qaytişni buyuradi. Şundan keyin Sardari Hemrajning (Amriş Puri) uyiga boradi. Hemraj rang-barang hayot keçiradigan zamindor. U uylangan bölsa-da, Ittan Boy (Sardari ijro etgan joy) kabi saroy xonandalari boşqargan majlislarga qatnaşişda davom etadi. Hemraj Sardarига jalb bölgan, şu sababli Sardari unga murojaat qilib, boşpana söraydi. Hemraj Sardarini uyiga olib, unga qöşiq aytişda davom etişi uçun majlislar taşkil qiladi. Hemrajning xotini Sardarini butunlay yoqtirmaydi va uning eri bilan yaqinligini maʼqullamaydi. Şu orada Ittan Boy saroyida sitar va boşqa musiqa asboblarida çalgan Fateh Xon Sardarining isteʼdodidan juda hayratga tuşadi. U Ittan Boydan ketgaç ham, Hemrajning uyidagi va keyinçalik Delhidagi konsertlarida Sardari Begumni qöllab-quvvatlaşda davom etadi.

Şu bilan birga, Hemrajning dösti va uning majlislariga muntazam qatnaşuvçi Sadiq Musvi Sardarига juda qiziqadi. Dastlab Sardari uning his-tuyğulariga javob bermaydi, ammo asta-sekin Hemrajning unga faqat havas bilan qarayotganini va uning xonandalik isteʼdodini hurmat qilmayotganini, uni sanʼatkor sifatida ösişini istamayotganini anglagaç, Sadiqqa oşiq böla boşlaydi. Sadiq Sardarini Delhiga birga borişga köndiradi, şunda uning ovozi maşhur bölib, u şuhrat qozonadi. Sadiq şuningdek, Sardarining Hemrajdan homilador ekanini bilib oladi, ammo ikkalasini qabul qilişga heç qanday majburiyati yöqligini biladi. Sardari va Sadiq Delhiga kelib, yakka tartibdagi marosimda turmuş quradi. Sadiq Sardarini yozuv kompaniyasiga olib boradi, u yerda kompaniya direktori janob Sen Sardarining ovoziga qoyil qoladi va uning jozibasi hamda gözalligidan hayratga tuşadi. Şundan söng Sardari «thumri» xonandasi sifatida juda maşhur bölib ketadi, özining ehtirosli ovozi va ijrosi bilan tanilgan. Sakkiz yil davomida u sahnada hukmron va çöqqida böladi. Şu orada u qizi Sakinani tuğadi.

Bir neça yildan keyin Sardari bilan Sadiq örtasida nizolar boşlanadi. Sardari asta-sekin muntazam qöşiq aytiş va yozuvlarga qiziqişini yöqotadi. Sadiq esa uning pulini öz maqsadlari uçun işlatadi. Bir kuni Sardarining yozuvlaridan biri bekor qilinganda janob Sen uning professional bölmaganidan xafa böladi. Sadiq unga tuşuntirmoqçi bölib, uni xotini bilan suhbatlaşiş uçun uyiga taklif qiladi. Uyda Sardari bilan Sadiq jiddiy janjallaşib qoladi va Sardari Sadiqni uydan haydab yuboradi. U eri uning isteʼdodi, ehtirosi va pulini öz investitsiyalari va maqsadlari uçun işlatganini, boşqa vaqtda esa unga heç qaçon ğamxörlik qilmaganini aytib, özini aldangan his qiladi. Janjalga guvoh bölgan janob Sen uyga keladi va Sadiqqa açinadi. Biroq u Sadiqni heç qaçon Sardari uçun töğri odam bölmagan deb hisoblaydi.

Janob Sen ham Sardariga oşiq edi. Bir taşrifida u Sardaridan gazal aytişni söraydi va oxir-oqibat unga turmuşga çiqişni taklif qiladi. Sardari janob Senni yaxşi odam deb biladi, ammo qayta turmuş qurişga haqli emasligini his qiladi. Şuningdek, uning musiqaga bölgan ehtirosi hammasidan ustun bölib, uni heç narsaga qurbon qila olmasligini biladi. Janob Sen uning barça şartlarini qabul qiladi, ammo Sakinani öz qizi sifatida qabul qilişga tayyor emasligini bildiradi. Sardari taklifni rad etadi, çunki qizidan ajrala olmaydi. Keyinçalik janob Sen Sakinani qabul qilmagani uçun puşaymon böladi. Şu bilan birga, Sardari Begumning xonanda sifatidagi maşhurligi pasayadi va u yozuv kompaniyalari uçun va qöşiq konsertlarida ijro etişni töxtatadi. Vaziyat şunga yetadiki, Sardari uy xarajatlarini qoplaş uçun notaniş juftliklarning nikohlarini tuziş orqali pul topişga majbur böladi.

Tehzeeb nihoyat suhbat uçun Sakinaga murojaat qiladi, ammo u iltimosni rad etadi. Uni xafa holatda körgan Tehzeeb öz hikoyasini aytib beradi. U Sakinaga otasi bilan endi gaplaşmasligini aytadi. U uylangan erkakni sevadi, otasi esa uni heç qaçon qabul qilmaydi. Şuningdek, otasi uning uçun öz oilali hayotidan voz keçişini aslo tasavvur qilmaydi. Buni eşitib, Sakina öz hikoyasini aytadi. U Sardari Begum odamlar biladigan ayol emas edi, deydi. Ular uçun u sanʼatkor, uluğ sanʼatkor, maşhur thumri xonandasi edi, lekin haqiqiy Sardari sifatida ayol sifatida çeklangan edi. U Sakinaga öqişga ruxsat bermagan, erkaklar bilan gaplaşişga yöl qöymagan. Sakina uni «Sardari» deb emas, «Amma» (oyi) deb çaqirişi taqiqlangan, çunki bu uning yoşini oşkor qilib qöyardi. Sakina uni «AppaʼBi» (opa) deb çaqirgan. Sardari öz isteʼdodi va musiqiy bilimini Sakinani keyingi Sardari qilişga majburlagan, holbuki Sakina bunga möljallanmagan edi. Uning umidlari va orzulari haqida heç kim öylamagan.

Sakina Tehzeebning otasi ularnikiga kelib, Sardari bilan bahslaşib, ğazab bilan uydan çiqib ketgan voqeani hikoya qiladi. Bundan jahli çiqqan Sakina Sardarini mağrur va xudbin ayol deb ataydi. Bu voqeadan keyin Sakina u bilan gaplaşişni töxtatadi va hatto qöşiq aytişni ham taşlaydi. Endi film hozirgi zamonga qaytadi: Sardari qöşiq maşq qilayotganda şovqin eşitib, taşqariga çiqadi va tösatdan ğazablangan olomondan otilgan toş uning boşiga qattiq uriladi. Sardari Sakinani çaqiradi, u onasining ölayotganini körib dahşatga tuşadi. Sardari Sakinadan uni yaxşi ona bölganmi, deb söraydi va Sakina ijobiy javob beradi. Şundan söng Sardari Sakinadan oxirgi marta özi uçun qöşiq aytişni söraydi va Sakina rozi böladi. Şundan keyin Sardari vafot etadi.

Xolasining hikoyasidan ilhomlangan Tehzeeb maqolani boşqa gazetaga naşr etiş uçun yuboradi va bu haqda sevgilisi muharrirga xabar beradi. U şuningdek, muharrir bilan aloqasini uzadi va otasi bilan yaraşadi. Oxirida Sardarining qizi Sakina qöşiq maşq qilayotgani körsatiladi, bu esa uning onasining merosini davom ettirib, buyuk xonanda bölib qolişini bildiradi.