«Podvig razvedçika» — 1947-yilda rejissyor Boris Barnet suratga olgan sovet qora-oq badiiy filmi. 1948-yilda film Stalin mukofotining ikkinçi darajasiga sazovor böldi.
1Rollarda
Pavel Kadochnikov, Sergey Martinson, Boris Barnet
2Syujet
Uluğ Vatan uruşi davrida sovet razvedçisi Aleksey Fedotov (Pavel Kadoçnikov) Genrix Ekkert nomi ostida…
Uluğ Vatan uruşi davrida sovet razvedçisi Aleksey Fedotov (Pavel Kadoçnikov) Genrix Ekkert nomi ostida topşiriq oladi: bosib olingan Vinnitsada general fon Kyunning Gitler qarorgohi bilan yozişmalarini qölga kiritiş kerak. Mohir professional nafaqat topşiriqni bajaradi, balki Vatanga qaytayotib generalning özini ham «olib ketadi».
3Rollarda
Pavel Kadoçnikov — mayor Aleksey Fedotov, u Genrix Ekkert nomi bilan ham…

Pavel Kadoçnikov — mayor Aleksey Fedotov, u Genrix Ekkert nomi bilan ham tanilgan
Amvrosiy Buçma — Grigoriy Leşçuk, agronom
Viktor Dobrovolskiy — razvedka generali
Dmitriy Milyutenko — Berejnoy, xoin
Sergey Martinson — Villi Pommer
Mixail Romanov — Erix fon Rummelsburg
Pyotr Arjanov — Karpovskiy, u Ştyubing nomi bilan ham tanilgan
Boris Barnet — general fon Kyun
Yelena Izmaylova — Tereza Gruber
Valentina Ulesova — Nina
Sergey Petrov — Astaxov
Viktor Xalatov — Fridrix Pommer
Valeriya Draga-Sumarokova — fraw Pommer
Aleksey Bikov — Medvedev
Gennadiy Nilov — epizod
4Suratga oliş guruhi
Rejissyor-postanovşik: Boris…
Rejissyor-postanovşik: Boris Barnet
Ssenariy mualliflari: Mixail Bleyman, Konstantin Isaev, Mixail Maklyarskiy
Rassom-postanovşik: Moris Umanskiy
Operator: Daniil Demutskiy
Bastakorlar: Oskar Sandler, Dmitriy Klebanov
Film direktori: M. Kaminskiy
Administrator: A. Yarmolskiy
5Filmdagi musiqa
Mayor Fedotov (Pavel Kadoçnikov) bilan nemis razvedçisi Villi Pommer (Sergey Martinson) örtasidagi…
Mayor Fedotov (Pavel Kadoçnikov) bilan nemis razvedçisi Villi Pommer (Sergey Martinson) örtasidagi restorandagi uçraşuv sahnasida maşhur nemis foksroti «Golfstrim» yangraydi.
6Tanqid
Film janrning öziga xos klassikasiga aylangan. Yozilişiça, bu film «haqli ravişda „ruhan kuçli“…

Film janrning öziga xos klassikasiga aylangan. Yozilişiça, bu film «haqli ravişda „ruhan kuçli“ kinofilmlarning otasi deb hisoblanişi mumkin» va şu bilan «janr namunalaridan biridir». Filmdagi ayrim iboralar («Sizda slavyan şkafi sotiladimi? — Şkaf sotilgan, nikellangan karavot va tumboçka bor»; «Sizga razvedçi razvedçiga aytaman — siz ahmoqsiz, Ştyubing»; yoki maşhur tost: «…Ğalabamiz uçun!») qanotli sözlarga aylangan, hatto memlarga ham aylanib, rus tiliga kirib borgan.
«Sovet kinosining qisqaça tarixi» mualliflari qayd etişiça, «Fedotovning ötkir pedinklikda mat nemis razvedçisi bilan töqnaşuvi…» katta qiziqiş uyğotadi va «filmda qiziqarli syujet obrazning çuqur psixologik işlanişi bilan uyğunlaşadi». Kinoşunos E. Margolit yozgan: «Rejissyor sarguzaşt janri bilan köngil oçgan, unda özi va butun kinematografik avlodi voyaga yetgan, özining harbiy filmlarining fojiaviy makoni tajribasini şu janrga moslaştirgan».
Kinoşunos Marina Jejelenko yozadi: «„Podvig razvedçika“ filmida vazifa şunga murakkab ediki, Aleksey özi nemis Ekkertni öynaşi kerak edi, bu obrazda razvedçi bosib olingan hududga boradi. Butun kartina rus tilida, nemis nutqisiz suratga olingan, şunga qaramay, Ekkert nemisça gapirişi nazarda tutiladi. Buni qanday körsatiş mumkin? Kadoçnikov ajoyib yöl topadi: uning Ekkerti „r“ tovuşini burro qilib aytadi. Keng yangrovçi „r“ aktyor talaffuziga nemis tiliga xos qattiqlik va mustahkamlik beradi. Kadoçnikovning Ekkert rolidagi taşqi qiyofasi heç özgarmaydi. Aleksey bilan bir xil, silliq qirilgan, oçiq, yuzi yuqori jağli yuz. Şu bilan birga, butunlay boşqaça. Aleksey-ning aniq nigohi va biroz uyalgan tabassumi örniga — öziga mağrur, pismiq kulgi, hamma narsani baholovçi, qisiq köz: tipik işbilarmon, savdogar».
Kinotanqidçi S. Freyliх filmni sovet detektiv-sarguzaşt filmi rivojidagi bosqiç deb atagan. Film şuni körsatdiki, janr öz xususiyatini eslab qolsa va şu bilan birga befarqlik bilan unga suyanmasa, qançalik köp imkoniyatga ega bölişi mumkin.
Taʼkidlanişiça, «kartinani aniq, mohirlik bilan qurilgan intriga, şiddat bilan rivojlanuvçi harakat, pişiq dialog, ajoyib aktyorlik mahorati ajratib turadi… Janr xususiyatlariga — qiziqarlilikka, harakatning ötkir rivojiga eʼtibor qaratgan mualliflar obrazlarning psixologik işlanişini ham unutmagan va katta muvaffaqiyatga erişgan: bu sarguzaşt lentasi konfliktining asosida irodalar va xarakterlar töqnaşuvi, aql-zakovatlar kuraşi yotadi». Sovet kinoşunosi Ivan Korniyenko filmning ahamiyatini şunday baholagan: «Film sovet vatanparvar jangçisini, sovet insonining ruh kuçini, uning duşman ustidan har tomonlama ustunligini uluğlagan».
Kinotanqidçi Irina Pavlova şunday hisoblagan: «Film öz jozibasini… detektiv syujeti tufayli emas (hozirgi zamon nuqtai nazaridan ança sodda), balki Pavel Kadoçnikov yaratgan obrazning romantik kötarinkiligi va öziga xosligi tufayli saqlab qolgan». U taʼkidlaydi: «Kadoçnikov bu filmda aslida ikki rolni öynadi, çunki sovet razvedçisi Fedotov, jasur vatanparvar, haqiqiy fuqaro, va nemis Ekkert, savdogar niqobidagi işrat qiluvçi, dabdabali, nafis hayot keçiruvçi, xirildoq talaffuzli, havoyi odatli, restoran doimiysining silliq körinişi bilan — bu ikkisi mohiyatan butunlay bir-biriga öxşamaydigan odamlar edi. Ovoz özgardi, közning ifodasi, tana va yuzning plastikasi özgardi».
Kinotanqidçi Rostislav Yurenev qayd etadiki, «Amvrosiy Buçma kiçik rolda ukrainalik vatanparvar, agronom Leşçukni lirik, jozibali, sodda, ukrainaça yumşoq ijro etgan», «artist V. Dobrovolskiy sovet generalini yaxşi öynagan». Şu bilan birga, Yurenev bir qator tanqidiy fikrlar bildirgan. Xususan, u «aktyorlarning yuzlarida baʼzan grim sezilib turadi» deb yozgan. Villi Pommer (aktyor S. Martinson) va general Kyun (filmning rejissyori ijrosida) obrazlarining talqinini u bahsli deb hisoblagan.
Kinoşunos Neya Zorkaya Boris Barnetning bu filmdagi rejissyorligini şunday baholagan: «… maşhur „Podvig razvedçika“da, „Semnadtsat mgnovenii vesny“ filmini oldindan körsatgan josuslik detektivida, tomoşabinlar boşqa Barnetni körişdi — syujetning keskin burilişlari, yirik plan-qarama-qarşiliklarning keskin ulanişi, tomoşabin zalidan körinib turadigan dekor va maketlar bilan — sözning qisqasi, fon va atmosfera — Barnet rejissyorligining kuçi — ahamiyatsiz bölgan sarguzaşt kino estetikasida».
Sergey Kudryavtsev yozadi: «Köp yillar davomida duşman saflaridagi jasur razvedçilar haqidagi sovet qahramonlik-sarguzaşt filmining sunʼiy va hatto sodda sxemasi deyarli etalonga aylandi. Albatta, yillar ötişi bilan ekrandagi faşistlar, ularni qiliçu qalqon (yaʼni nemislarga öxşab olgan çekistlar) jasur ritsarlari barmoği ostida aylantirib yurgan, asta-sekin aqlliroq bölib, „Podvig razvedçika“dan Moskvaga olib kelingan general fon Kyun kabi töliq ahmoq körinmay qoldi… Lekin şu hosildor zaminda ixtiyoriy yoki beixtiyor paydo bölgan afsona özgarmas bölib qoldi…».
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Подвиг разведчика» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.