Şaan («Ulğvorlik», tarjimada: Grandeur) — 1980-yilda suratga olingan hind tilidagi jinoiy-action film. Rejissyori Rameş Sippy, prodyuseri G. P. Sippy, Sippy Films bayroği ostida. Hikoyasini Salim–Javed yozgan. Film Şolay (1975) ning katta muvaffaqiyatidan keyin yaratilgan.
Film 1980-yil 12-dekabrda Hindistonda prokatga çiqarildi. U köp yulduzli film bölib, unda Sunil Dutt, Şaşi Kapoor, Amitabh Bachchan, Şatrughan Sinha, Raakhee Gulzar, Parveen Babi, Bindiya Goswami, Johnny Walker va Kulbhuşan Kharbanda rol öynagan.
Şaan öşa paytgaça suratga olingan eng qimmat hind filmi edi. Prokatning dastlabki davrida u kassada örtaça natija körsatdi, ammo qayta namoyiş qilinganda yaxşi daromad keltirdi. Film DCP Shiv (Dutt) qotilligi atrofida rivojlanadi. Şivning ikki firibgar ukasi, Vijay (Bachchan) va Ravi (Kapoor), islohot bölib, mergan Rakeş (Sinha) bilan birlaşadi va engilmas Şakaal (Kharbanda) dan qasos olişga kirişadi. Şakaal obrazi Ian Fleming romanlaridagi Ernst Stavro Blofeld qiyofasidan ilhomlangan (James Bond filmlari seriyasidagi Ernst Stavro Blofeld obrazidan ilhomlangan).
Musiqasini R. D. Burman yaratgan. Burmanning qöşiqlari Filmfare mukofotida Eng yaxşi musiqa nominatsiyasiga sazovor böldi. Şaan Mohammed Rafi ijro etgan qöşiqlar qatnaşgan sönggi filmlardan biri böldi.
1Rollarda
Sunil Dutt, Shashi Kapoor, Amitabh Bachchan
Shatrughan Sinhaaktyor
Parveen BabiaktyorBGBindiya GoswamiaktyorKKKulbhushan KharbandaaktyorSSalim-Javedssenariy muallifiRDRahul Dev Burmankompozitor2Syujet
DCP Shiv Kumar (Sunil Dutt) — halol, jasur va töğri pozitsiyali politsiya xodimi. U xotini Şeetal (Raakhee…
DCP Shiv Kumar (Sunil Dutt) — halol, jasur va töğri pozitsiyali politsiya xodimi. U xotini Şeetal (Raakhee Gulzar) va kiçkina qizi Guddi bilan yaşaydi va tez orada Mumbayga ötkaziladi. Şivning ikki begona ukasi bor: Vijay (Amitabh Bachchan) va Ravi (Şaşi Kapoor). Ular birga Mumbayda yaşaydi. Ikkalasi ham aqlli va qobiliyatli yigitlar, lekin vaqtlarini boy odamlarni aldaş bilan ötkazadi. Bir firibgarlikda ular korrupsiyaga botgan mehmonxona menejerini (Yunus Parvez) Vijay ₹2,5 lakh qiymatidagi olmoslarni öğirlaganiga işontiradi, Ravi esa politsiyaçi sifatida jinoyatçini qidirayotgandek körinadi. Foydaparast menejer Vijay öğirlagan olmoslarni ₹10 000 ga sotib olişni taklif qiladi. Şu paytda Ravi qaytib kelib, jinoyatçiga yordam bergani uçun menejerni ham hibsga oliş bilan tahdid qiladi. Uni qöyib yuboriş evaziga menejer Raviʼga yana ₹5 000 poraga beradi, Ravi esa Vijayni jinoyati uçun hibsga olgandek körinadi.
Keyinroq restoranda ikki aka-uka çiroyli yoş qiz Puşpa Bhargav (Bindiya Goswami) bilan uçraşadi. Qiz örta yoşli, agressiv odamga (Johnny Walker) ₹30 000 qarzdor. Qarz muddati ötib ketgan va qarzdor Puşpani sud orqali tahdid qilmoqda. Ravi Puşpaga yoqib qoladi. Puşpa qarzni yopiş uçun öz Porsche maşinasini taklif qiladi, uning qiymati kamida ₹1 lakh. Şunda ikki aka-uka maşinani ₹30 000 ga sotib olib, qarzni tölaşni taklif qiladi, Puşpa esa minnatdor va xursand böladi. Ammo ular restorandan ketganidan keyin politsiya ularni hibsga oladi, çunki maşina aslida öğirlangan va boşqa egasi bor edi.
Ozod bölgandan keyin aka-uka özlarining doimiy xabarçisi, oyoqsiz, ammo qadrli gadoy Abdul (Mazhar Khan) yordamiga murojaat qiladi. Abdul ularga Puşpaning haqiqiy ismi Renu ekanini va qarzdor uning amakisi bölib, Renu uni Çaça deb çaqirişini aytadi. Aka-uka Renu va Çaçani ham topadi, ammo qolgan ₹5 000 allaqaçon sarflanganligi sababli faqat ₹25 000 ni qaytarib oladi. Ularning aldaş mahoratidan hayratga tuşgan aka-uka Renu va Çaçani özlari bilan birga odamlarni aldaşga taklif qiladi.
Tört firibgarning keyingi rejasi — bir keça mehmonxonada bölib ötadigan dabdabali ziyofatda qatnaşayotgan sobiq malika Maharani (Bindu) ning olmos marjonini öğirlaş. Ammo gözal öğri Sunita (Parveen Babi) tört firibgardan oldinroq Maharani marjonini öğirlaydi. Politsiya yetib keladi va mehmonxonadagi har bir kişini tekşira boşlaydi. Şu payt Vijay Sunitaning marjonni uning çöntagiga solayotganini köradi. Ammo u marjonni tayoqçasining içiga yaşirib qoçib qutuladi va endi Sunita uning yordamçisiga aylanadi. Natijada Vijay Sunitaga oşiq böladi va uni öz firibgarlar tödasiga qöşilişga taklif qiladi.
Beşta firibgarning keyingi rejasi şunday: Vijay va Ravi ikki keksa “avliyo” bölib, jismoniy jihatdan mumkin bölmagan, “öta insoniy” möjiza — suv ustida yurişni namoyiş etişni vaʼda qiladi. Ammo bu reja teskari natija beradi, çunki öşa kuni Shiv Şeetal va Guddi bilan Mumbayga yetib keladi va temir yöl vokzalida “avliyo”lar haqidagi eʼlonlarni öqiydi. Şunday qilib Shiv, qonun timsoli bölgan holda, beşta firibgarni qölga oladi va ular ukalari bölişiga qaramay, hammasini hibsga oladi. Jazosini ötab bölgaç, beşala firibgar tez orada ozod böladi va birgalikda özgarişga qasamyod qiladi. Avvalgi qonun bilan töqnaşuvlariga qaramay, saxovatli Shiv Vijay va Ravini keçiradi va ularni yanada munosib hayotga yönaltirişga umid qiladi.
Şu orada sirli odam (Şatrughan Sinha) Mumbayda Şivni ikki marta otişga urinadi, ammo Shiv ikkala safar ham omon qoladi. Şu sababli Vijay va Ravi akasiga boşqa kasb tanlaşni maslahat beradi, çunki uning kasbi xavfli, beqaror va oila boşliği, ayniqsa er va ota uçun mos emas deb hisoblaydi. Biroq Shiv politsiyadan isteʼfoga çiqişdan qatʼiy boş tortadi va öz xizmatiga hamda vataniga çeksiz sadoqatini bayon qiladi.
Şu orada Shiv xalqaro kontrabandaçilar tödasini tekşirmoqda va oxir-oqibat ularning barçasi halokatli, ulkan jinoyatçi Şakaal (Kulbhuşan Kharbanda) uçun işlaşi maʼlum böladi. Şakaal Hindistondan taşqarida, uzoq, yuqori texnologiyali orolda yaşaydi. U Mumbaydagi jinoyatlarni moliyalaştiradi va öz duşmanlari hamda xoinlarining azobidan zavqlanadi. Şakaal özining ğalati odatlari va yangiliklari bilan maşhur: uning orolida yaşirin kameralar, turli avtomatik qurilmalar, yovvoyi ov itlari tödasi va sunʼiy hovuzda, aylanuvçi ötirgiçli stol ostida odamxör timsoh bor. Şakaal öz odamlaridan biri Ranjeetni (Sudhir), Şivning xabarçisi ekanini aniqlab, uni timsohga “ölja” qilib hovuzga taşlab yuboradi.
Şu orada Shiv Mumbaydagi kontrabanda ildiziga yaqinlaşib boradi. Şunda Şakaal öz odamlariga Şivni öğirlab orolga olib kelişni buyuradi. U Şivga ikki uriniş ham özi uyuştirganini aytadi. Bundan taşqari, ayyor Şakaal, agar Shiv uning jinoiy imperiyasiga qöşilişga rozi bölmasa, uni özi öldirişi bilan tahdid qiladi. Ammo Shiv öz burçi, tamoyillari va qadr-qimmatini boylik va muvaffaqiyatdan ustun qöyib, orolda qoçişga urinadi. Shiv qöyib yuborilgan yovvoyi itlardan qutulsa-da, Şakaal uni qirğoqda, yaqin joyda vertolyotidan turib otib öldiradi va Şivning jasadini Mumbayga qaytarib taşlaydi.
Şeetal, Vijay va Ravi Şivning fojiali ölimidan qayğurib ötirganda, ikki marta Şivni otişga urinib körgan sirli odam nihoyat Kumarlar uyiga yaqinlaşadi. U özini Rakeş deb taniştiradi — közi boğliq holda nişonga aniq urişga qodir mergan va sobiq sirk artisti. Şeetal uni tanib, eri qotilini körib, ğazab bilan uni otmoqçi böladi, ammo Vijay va Ravi uni aqlli tarzda töxtatadi. Şundan söng Rakeş özining aybsizligini aytadi: Şakaal uning xotini Romaʼni (Padmini Kapila) öğirlagan va Rakeş Şivni öldirmasa, uni öldiriş bilan tahdid qilgan. Ojiz Rakeş vaqt sotib oliş va Romani qutqariş umidida ikki urinişda ataylab nişonni ötkazib yuborgan. Ammo Şakaal buni allaqaçon fahmlab, Romani tormozi işlamaydigan maşinada ozod qilib yuboradi. Natijada Roma olovli avariyada fojiali halok böladi, Rakeş uni oldini ololmaydi. Buni bilgaç, Vijay va Ravi Rakeş bilan birlaşadi, uçalasi Shiv va Romaning ölimi uçun qasos oliş va Şakaalni adolat oldida javobgarlikka tortiş qaroriga keladi.
Şu orada Rakeş va Şeetal bir-biriga oşiq bölayotgani aniq böladi, buni Guddi ham maʼqullaydi. Uçalasi Abdul yordamiga murojaat qiladi. U ularga Şakaalning Mumbaydagi kontrabanda omborxonasi haqida maʼlumot beradi. Uçalasi omborxonani vayron qilişga muvaffaq böladi, ammo ğazablangan Şakaal odamlarini Şeetal va Guddini uzoq köprikda nişonga olişga yuboradi. Şunda Rakeş qişloq xöjaligi uyidagi otxonadagi otlar yordamida ularning ikkalasini ham qutqaradi. Şunga qaramay, Şakaalning odamlari Abdulning uçtasining xabarçisi ekanini aniqlab, uni tunda quvib boradi. Oxir-oqibat Abdul köprikdan itarib taşlanadi, köprik esa u ötişga urinayotganda kötarilib ketadi, va u fojiali halok böladi. Buning natijasida ğazablangan Vijay Şakaal odamlari kartalar öynab ötiradigan noqonuniy barga bostirib kiradi va Abdulning ölimi uçun qasos olib, ularning hammasini qattiq kaltaklaydi.
Oxir-oqibat, xafa bölgan Şakaal uçalasiga ölim tilaydi. Şuningdek, u navbatdagi harakatini boşlaydi: odamlariga Şeetalni öğirlaşni va orolida qamoqqa olişni buyuradi. Şu orada uçalasi Şeetalning yaqinlaşib kelayotgan xavfi oldida mağlubiyatni tan olişga tayyordek körinadi. Biroq kutilmagan voqeada Şakaalning odamlaridan biri, Jagmohan (Mac Mohan), oğir jarohat olgan holda Kumarlar uyiga özi keladi. Norozi Jagmohan göyo uçalasiga Şakaal orolga kirişda yordam berişni taklif qiladi, çunki şafqatsiz Şakaal uni arzimas xatosi uçun deyarli öldirgunça kaltaklagan. Şunday qilib, uçalasi, Sunita, Renu va Çaça raqqosalar guruhi qiyofasida Şakaal orolini egallaydi va uning tödasi oldida çiqiş qiladi. Ammo Şakaal keyinroq odamlariga butun guruhni qölga olişni buyuradi va sirli, burilişli kulminatsiyada Jagmohanni aslida özi ularni tuzoqqa tuşiriş uçun yuborganini va Jagmohanning jarohatlari soxta bölganini oşkor qiladi. Ammo Çaça şovqin-suron kötarib, uçalasi ozod böladi va Jagmohan hamda Şakaalning qolgan odamlarini öldirgunça kaltaklaydi.
Keyin bölib ötadigan omon qoliş sinovlari ketma-ketligida Şakaal Vijayni timsoh hovuziga taşlaydi, zaharli gaz bilan töldirilgan xonada esa gaz niqobi kiygan Şakaalning ikki maxsus odami Ravi va Rakeşga qarşi jang qiladi. Şunga qaramay, uçalasi barça tuzoqlardan qoçadi: Vijay jasorat bilan timsohni öldiradi, Ravi va Rakeş esa ikki odamni gaz bilan özlari halokatli zaharlaydi. Nihoyat, uçalasi Şakaalni qölga oladi va uni özining şafqatsiz usullari bilan öldirmoqçi böladi. Ammo Şeetal aralaşib, buni qilişga yöl qöymaydi va ularning harakati marhum Shiv tomonidan himoya qilingan qonunga hurmatsizlik bölişini taʼkidlaydi. Bahs-munozara şovqini Şakaalga ozod bölib, sönggi xiyonat qiliş imkonini beradi. Şunda uçalasi özini himoya qiliş uçun uni halokatli otib öldiradi. Sönggi nafasida Şakaal orolning öz-özini portlatiş mexanizmini işga tuşiradi va agar özi ğalaba qozona olmasa, boşqalarning ham ğalaba qozonişiga yöl qöymasligini aytadi. Şunga qaramay, butun guruh portlayotgan orolidan Şakaalning öz vertolyotlaridan birida zörğa qoçib çiqadi va Şakaalni oxirigaça mağlub etadi. Film uçalasi, ularning sevgilileri va Çaça vertolyotda birga uçib, Rakeş boşqarayotgan holda xavfsizlik va erkinlik tomon ketayotgani bilan yakunlanadi. Ular Şakaalning şarmandali mavjudligini nihoyat tugatganidan mamnun.
3Aktyorlar
Sunil Dutt — DCP Shiv…

Sunil Dutt — DCP Shiv Kumar
Şaşi Kapoor — Ravi Kumar
Amitabh Bachchan — Vijay Kumar
Şatrughan Sinha — Rakeş
Raakhee Gulzar — Şeetal
Parveen Babi — Sunita
Bindiya Goswami — Renu
Johnny Walker — Çaça
Kulbhuşan Kharbanda — Şakaal
Mazhar Khan — Abdul (Vijay va Ravining xabarçisi)
Sudhir — Ranjeet (Şivning xabarçisi)
Padmini Kapila — Roma (Rakeşning xotini)
Yunus Parvez — mehmonxona menejeri Saxena
Viju Khote — politsiya inspektori Damodar Awasthi
Helen — «Yamma Yamma» qöşiğida
Bindu — «Pyaar Karne Wale» qöşiğida Maharani rolida
4Şakaalning odamlari
Mac Mohan —…
Mac Mohan — Jagmohan
Sudhir Pandey — Tiwari
Dalip Tahil — Kumar
Sujit Kumar — Raghunath
Manik Irani — Şyam
Goga Kapoor — Kirti
Şarat Saxena — Prakaş
5Işlab çiqariş
Guruh boşqa loyihalar bilan band bölgani sababli logistik muammolar tufayli Şaanʼni suratga oliş uç yil davom…

Guruh boşqa loyihalar bilan band bölgani sababli logistik muammolar tufayli Şaanʼni suratga oliş uç yil davom etdi. Şolay Amerika vestern va Spagetti-vestern filmlaridan ilhom olgan bölsa, Şaan haşamatli dekoratsiyalar va çiroyli kostyumlar bilan James Bond filmlaridan namuna oldi. Kaltak boşli yovuz Şakaal (dastlab Sanjeev Kumar ijro etişi kerak edi) Kulbhuşan Kharbanda tomonidan ijro etilgan va James Bond yovuzi Blofeldga asoslangan.
Şakaalning orol qarorgohida katta oltin burgut yaqqol közga taşlanadi, şuningdek, Bollivud anʼanaviy yakuniy qöşiq va raqsida ham u körinadi. Burgut Cecil B. DeMilleʼning «Ten Commandments» filmidagi oltin qöziçoqni eslatadi. Oltin burgutni yasaş uçun taşqaridan mutaxassislar çaqirildi va uning xarajati (rupiyda) «Ben-Hur» filmidagi arava sahnasining xarajatiga teng böldi.
Sippy bu filmda Şolay (1975) aktyorlar tarkibini takrorlaşni xohlagan, ammo sanalar bilan boğliq muammolar tufayli Sunil Dutt dastlab Sanjeev Kumarga taklif qilingan rolni ijro etdi, Bindiya Goswami dastlab Hema Maliniga taklif qilingan rolni ijro etdi, Şaşi Kapoor dastlab Dharmendraga taklif qilingan rolni ijro etdi, Şatrughan Sinha esa Vinod Khannaga taklif qilingan rolni ijro etdi. Film Steep Holm orolida suratga olingan va qisman şu yerda syujet örnatilgan.
Parveen Babi «Pyar Karne Wale» qöşiğini suratga olib bölgaç, vahima hujumini boşdan keçirdi. Şu qöşiqdan söng filmda Babi qahramoni maşina içida ötirganda Amitabh Bachchan qahramoni maşinaga kiradigan sahna bor. Bu sahna Babi AQŞdan qaytib kelganida suratga olingan va u işini şu sahna bilan davom ettirgan.
6Qöşiqlar
Musiqasini R. D. Burman yaratgan, qöşiq matnlarini Anand Bakşi…

Musiqasini R. D. Burman yaratgan, qöşiq matnlarini Anand Bakşi yozgan.
Ovozlarni Kişore Kumar va RD Burman (ikkalasi ham Bachchan uçun), Mohammed Rafi (Kapoor va Khan uçun), Asha Bhosle (Babi uçun), Uşa Mangeşkar (Goswami uçun) va Uşa Uthup ijro etgan.
Mohammad Rafi «Yamma Yamma» qöşiğining maşq yozuvini ijro etgan, yakuniy yozuv esa keyinroqqa belgilangan edi. Rafi yakuniy yozuvdan oldin vafot etgani sababli Burman maşq yozuvidan foydalangan. Bu Rafi va Burman birga duet ijro etgan yagona qöşiq.
7Prokat
Film umumiy teatr prokati davomida ₹12,5 crore yiğdi. Inflyatsiyani hisobga olganda, 2023-yil holatiga köra…
Film umumiy teatr prokati davomida ₹12,5 crore yiğdi. Inflyatsiyani hisobga olganda, 2023-yil holatiga köra film ₹271 crore ($33 million) yiğgan.
8Mukofotlar
28-Filmfare…
28-Filmfare mukofotlari:
Ğolib bölgan
Eng yaxşi operatorlik — S. M. Anwar
Nominatsiya
Eng yaxşi musiqa rejissyori — R. D. Burman
9Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Shaan (1980 film)» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.