Shaun of the Dead

Şaun of the Dead — 2004 yilda Edgar Rayt tomonidan suratga olingan zombi komediyasi. Ssenariysini Rayt Saymon Pegg bilan birga yozgan, Pegg esa boş rolni ijro etadi. Film Londonda yaşovçi, ezilgan sotuvçi Şon haqida hikoya qiladi. U dösti Ed (Nik Frost) bilan birga zombi apokalipsisiga duç keladi. Boş rollarda Keyt Eşfild, Lyusi Devis, Dilan Moran, Bill Nayi va Penelopa Uilton ham iştirok etadi. Bu «Cornetto» trilogiyasining birinçi filmi bölib, undan keyin «Hot Fuzz» (2007) va «The Worldʼs End» (2013) suratga olingan.

Film Pegg va Rayt «Spaced» teleseriali uçun işlatgan ğoyalar asosida rivojlangan, ayniqsa, Peggning qahramoni zombi bosqinini gallyutsinatsiya qiladigan epizodda. Film Jorj A. Romeroning «Tirik öliklar» filmlari seriyasiga işora qiladi. Suratga oliş 2003-yilning may–iyun oylarida Londonda va Ealing Studiosʼda bölib ötgan.

Film 2004-yil 29-martda Londonda, 9-aprelda Buyuk Britaniyaning qolgan qismida va 24-sentabrda AQŞda namoyiş etilgan. U tanqidçilardan ijobiy baho oldi va tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli böldi: butun dunyoda 30 million dollar yiğdi, byudjeti esa 6,1 million dollar bölgan hamda ikkita «BAFTA» mukofotiga nomzod bölgan. Channel 4 röyxatida «50 eng buyuk kinokomediya» orasida uçinçi örinni egalladi va tezda kult klassikaga aylandi. Kinoşunoslikda film 11-sentabr xavotirlaridan keyingi mahsulot sifatida, şuningdek, transmilliy komediya namunasi sifatida tahlil qilinadi. Filmdagi zombilar tarqalişi kasalliklarga qarşi kuraş uçun modellaştiriş misoli sifatida işlatilgan.

Saymon Pegg — Şon, maişiy texnika dökonining yoş sotuvçisi. Dösti Ed va qöşnisi Pit bilan birga yaşaydi, kompyuter öyinlarini, eski «Vinçester» pabini va qiz dösti Lizni yaxşi köradi.

Keyt Eşfild — Liz, Şonning qiz dösti. Uning ambitsiyalari yöqligi va oldinga siljişni hamda biror narsani özgartirişni istamasligi uçun uni koyiydi.

Nik Frost — Ed, Şonning dösti va qöşnisi, marixuana, kompyuter öyinlari va maşinani katta tezlikda haydaşni yaxşi köradi.

Piter Serafinoviç — Pit, Şon va Edning qöşnisi. Edning bezoriçiligi va Şonning taşabbussizligidan jahli çiqadi.

Penelopa Uilton — Barbara, Şonning onasi. Jozibali, xuşmuomala va odobli, haqiqiy inglizça ayol.

Bill Nayi — Filipp, Şonning ögay otasi. Şon bilan kelişa olmaydi, doim uni koyiydi va uning xulq-atvori ustidan doim kinoya qiladi.

Lyusi Devis — Diana, Lizning dösti.

Dilan Moran — Devid, Diana bilan uçraşadi, ammo Lizga oşiq.

Jessika Haynes — Ivonn, Şonning sobiq qiz dösti.

Martin Freeman — Deklan, Ivonnning yigiti.

Mett Lukas — Tom, Ivonnning amakivaççasi.

Filmni yaratiş «Spaced» serialining 1-mavsumidagi 3-qismdan ilhomlangan, unda Saymon Peggning qahramoni amfetaminlar va «Resident Evil 2» öyini taʼsirida zombi bosqinini gallyutsinatsiya qiladi. Rayt sözlariga köra, Şonning vaziyatga sekin munosabat bildirişi ğoyasi 2001-yilda Londonda oyoq-qöl va oğiz kasalligi (ящур) epidemiyasiga Edgarning ham xuddi şunday sekin munosabat bildirganidan keyin paydo bölgan.

Suratga oliş 2003-yilning may–iyul oylarida Londonda bölib ötdi va 57 kun davom etdi. Kamida bir qismi Nyu-Kross va Xornsi tumanlarida ötkazildi, keyin esa ijodkorlar «Ealing Studios» pavilyoniga ötişdi. Ombordagi yakuniy sahna 6-kuni, boşqa sahna örtasida, film byudjetini tejaş maqsadida suratga olindi. «Vinçester» pabidagi suratga oliş 4 kun davom etdi. Zombi massovkasi rolida «Spaced» serialining muxlislari iştirok etdi va ular har bir suratga oliş kuni uçun 1 funt oldi. Filmda «Spaced» serialida iştirok etgan köplab odamlar ham rol öynadi. Ular orasida Maykl Smayli ham bor edi, u «Şaun of the Dead»da seriyadagi bilan bir xil velosipedçi kostyumida suratga tuşdi.

Filmda britaniyalik «Coldplay» rok-guruhi aʼzolari Kris Martin va Jonni Bakland paydo böldi, ular «Zombilarga yordam» xayriya taşkiloti futbolkalarida edi. Ular şuningdek, «Vinçester» pabi yonida boş qahramonlarni taʼqib qilayotgan zombilar rolida ham körinişadi.

Bolalar uçun konstruktorlar işlab çiqaruvçi «Lego» kompaniyasi filmning katta maşhurligi tufayli «Winçester» pabining nusxasini çiqarişni rejalaştirgan edi, ammo u heç qaçon çiqarilmadi. Jorj Romero filmdan şunçalik taassurot oldiki, Pegg va Raytni «Öluler yurti» filmida zombi rollarini ijro etişga taklif qildi. Film Kventin Tarantinoning 1992-yildan beri eng yaxşi filmlar röyxatiga kiritilgan yigirmatalik filmlari orasiga kiradi.

Film tanqidçilar tomonidan eʼtirof etildi. Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida reyting 215 ta şarh asosida 92 % bölib, örtaça baho 10 ballik şkalada 7,8 ball. Saytning tanqidiy konsensusi şunday deydi: «„Şaun of the Dead“ qörquv va zukko satirani mahorat bilan muvozanatlaştirib, juda yaxşi va zukko zombi filmini yaratadi». Metacriticʼda film 34 ta şarh asosida 100 balldan 76 ball oldi, bu «umuman ijobiy şarhlar»ni bildiradi. BBC uçun filmni şarhlagan Nev Pirs uni «hayajonli, boşni aylantiruvçi, ajoyib qonli dahşat komediyasi» deb atadi, u «tasodifiy tomoşabinlarni zavqlantiradi va janr muxlislarini xursand qiladi». A.V. Clubʼdan Kit Fipps plastinkalarni otiş sahnasini eslatib ötdi va uni filmning «kulgi uçun qöşimça kuç sarflaşdan qaytmasligi»ga misol sifatida keltirdi, çunki Şon va Ed qaysi yozuvlarni qurbon qilişlarini muhokama qilganlarida, ularni tartibsiz taşlaş örniga, bu sahna kulgiliroq körinadi. U Rayt texnik mahoratini taʼsirli deb atadi, ammo «finali umidsizlantirarli darajada töğridan-töğri öynalgan» deb aytdi.

2004 — Britaniya mustaqil kinosining eng yaxşi ssenariysi uçun mukofoti (Edgar Rayt, Saymon Pegg), şuningdek, ikkita nominatsiya: eng yaxşi britaniyalik mustaqil film, eng yaxşi debyutant (Nik Frost).

2005 — «Empire» mukofoti eng yaxşi britaniyalik film uçun, şuningdek, 4 ta nominatsiya: eng yaxşi britaniyalik rejissyor (Edgar Rayt), eng yaxşi britaniyalik aktyor (Saymon Pegg), eng yaxşi britaniyalik aktrisa (Keyt Eşfild), eng yaxşi sahna.

2005 — BAFTA mukofotiga uçta nominatsiya: yilning eng yaxşi britaniyalik filmi, eng istiqbolli yangi kelgan (Nira Park, prodyuser), eng yaxşi DVD uçun interaktiv mukofot.

2005 — eng yaxşi dahşat filmi uçun «Saturn» mukofoti.

2005 — eng yaxşi ssenariy uçun Bram Stoker mukofoti (Edgar Rayt, Saymon Pegg).

2005 — London kinotanqidçilari doirasi mukofotiga ikkita nominatsiya: yilning eng yaxşi britaniyalik filmi, eng yaxşi britaniyalik ssenariy muallifi (Edgar Rayt, Saymon Pegg).

«Şaun of the Dead» filmini yaratişda Edgar Rayt va Saymon Pegg Jorj Romeroning filmlaridan, xususan, «Night of the Living Dead» filmidan ilhomlangan. Ularning sözlariga köra, aynan öşa filmda birinçi «klassik» zombilar paydo bölgan — virus tufayli tirilgan, sekin yuruvçi, göşt yeyuvçi öliklar. Zombilar paydo bölişining sababi, Romero filmlaridagi kabi, film davomida köplab nazariyalarga qaramay, heç qaçon aytilmaydi.

Şon qönğiroq qiladigan italyan restorani «Fulçi» — dahşat filmlari italyan rejissyori Lucio Fulçiga işoradir.

Televizorda körsatilgan barça yangiliklarni haqiqiy teleboşlovçilar özlarini özlari tasvirlab öqişgan.

Film yaratilganining 10 yilligiga bağişlab, rejissyor Edgar Rayt öz saytida har bir suratga oliş kuni haqida qisqaça tavsif va öz taassurotlarini eʼlon qildi.

Filmning saundtreki Jon Karpenterning filmlaridan, asosan, 1982-yildagi «The Thing» filmidagi musiqadan ilhomlangan.

Asl saundtrek:

Figment — S. Park

The Blue Wrath — I Monster

Mister Mental — The Eighties Matçbox B-Line Disaster

Meltdown — Ash

Donʼt Stop Me Now — Queen

White Lines (Donʼt Donʼt Do It) — Grandmaster Flash and the Furious Five va Melle Mel

Hip Hop, Be Bop (Donʼt Stop) — Man Parriş

Zombie Creeping Flesh — Pit Vudhed va Deniel Madford

Zombi / Kernkraft 400 (Osymyso Remix) — Goblin / Zombie Nation

Fizzy Legs — Pit Vudhed va Deniel Madford

Soft — Lemon Jelly

Death Bivouac — Pit Vudhed va Deniel Madford

The Gonk (Kid Koala Remix) — The Noveltones

Envy the Dead — Pit Vudhed va Deniel Madford

Ghost Town — The Specials

Blood in Three Flavours — Pit Vudhed va Deniel Madford

Panic — The Smiths

Everybodyʼs Happy Nowadays — Ash

Youʼre My Best Friend — Queen

Youʼve Got Red on You: Şaun of the Dead Suite — Pit Vudhed va Deniel Madford

Normality — Pit Vudhed va Deniel Madford

Fun Dead (Çeggars Vs. The Gonk) (Osymyso Remix) — The Noveltones