«Sophieʼs Choice» (ingl. Sophieʼs Choice) (1982) — rejassyor Alan Pakula boşqargan, Meril Strip, Kevin Klayn va Piter Makniker boş rollarda ijro etgan drama. Film Uilyam Styronning şu nomli romani (1979) asosida suratga olingan. Klayn uçun bu surat katta kinodagi debyut böldi. Filmning premyerasi 8-dekabrda Los-Anjelesda bölib ötdi, 10-dekabrda esa «Universal Pictures» kompaniyasi uni kinoteatrlarda namoyiş etdi.
Film tanqidçilardan umuman ijobiy şarhlar oldi, «Golden Globe» mukofotiga 3 ta, «Oskar»ga 5 ta nominatsiyaga sazovor böldi. Eng yaxşi ayol roli uçun faqat ikkita mukofot Meril Stripga nasib etdi. Uning aktyorlik ishi yuqori baholandi va köpinça kino tarixidagi eng yaxşi işlardan biri deb ataladi.
Amerika kino institutining 2007-yilgi AFI röyxatiga köra, surat «100 yil — 100 ta eng yaxşi amerika filmi» röyxatida 91-örinni egallaydi.
1Rollarda
Meryl Streep, Kevin Kline, Peter MacNicol
Alan J. Pakularejissyor
Meryl Streepaktyor
Kevin Klineaktyor
Peter MacNicolaktyorRKRita KarinaktyorJMJosh MostelaktyorRBRobin BartlettaktyorGMGünther Maria HalmeraktyorELEugene LipinskiaktyorAlan J. Pakulassenariy muallifi
Marvin Hamlischkompozitor2Syujet
Voqea uruşdan keyingi yillarda Bruklinda röy beradi. Hikoyaçi — Nyu-Yorkka adabiy karera boşlaş uçun kelgan…
Voqea uruşdan keyingi yillarda Bruklinda röy beradi. Hikoyaçi — Nyu-Yorkka adabiy karera boşlaş uçun kelgan Amerika Janubidan yoş yozuvçi Stingo. U eski uyga joylaşadi va u yerda qöşnilari bilan tanişadi: polyak muhojiri Sofi Zavadska va uning sevgilisi, xarizmatik, lekin muvozanatsiz Natan Lendau bilan. Ular örtasida murakkab döstlik paydo böladi, u asta-sekin ayolning dramatik ötmişini oçib boradi.
Sofi jozibali, aqlli va madaniyatli ayol sifatida namoyon böladi, u natsistlar bosqinçiligi dahşatlarini boşidan keçirgan. U lagerga yahudiy sifatida emas, balki kiçik qoidabuzarlik uçun hibsga olingan katolik sifatida tuşganini daʼvo qiladi. Lekin syujet rivojlanişi bilan uning hikoyasi ança fojiali ekani ayon böladi. Stingo juftlik hayotiga tobora köproq jalb etiladi va Natanning raşk sahnalari hamda zöravonlik portlaşlariga guvoh böladi. Natan bipolyar buzilişdan aziyat çekadi va vaqti-vaqti bilan psixotik tutqanoqlarga tuşadi.
Sofining xotiralari orqali tomoşabin uning uruşdan oldingi va lagerdagi hayotidagi voqealarni asta-sekin bilib boradi. U Krakov universiteti professorining qizi bölgan, u esa natsistlar bilan hamkorlik qilgan, bu esa Sofida aybdorlik hissini uyğotadi. Hibsga olinganidan keyin Sofi ikki farzandi bilan birga Osvensimga deportatsiya qilinadi. Filmning markaziy epizodi aynan öşa yerda sodir böladi — uning keyingi taqdirini belgilagan fojiali tanlov. Barakalar oldidagi rampada SS zobiti Sofiga farzandlaridan qaysi biri tirik qolişini, qaysi biri gaz kamerasiga yuborilişini hal qilişni buyuradi. Itoat etişga qodir bölmagan, dahşatga tölgan Sofi öğlini qutqaradi, qizini esa esesovçilar qöliga topşiradi. Bu epizod unga umr böyi yaşaşga töğri keladigan tuşunib bölmas axloqiy sinov ramziga aylanadi.
Uruşdan keyin Sofi AQŞga boradi va u yerda Natan bilan tanişadi. Ularning munosabatlari özaro qaramlikka asoslangan: Natan Sofini «omon qolgan muqaddas» sifatida idealizatsiya qiladi, Sofi esa unda unga sevgi berişga va ötmişni unutişga qodir qutqaruvçini köradi. Ammo Natanning kasalligi va Sofining aybdorlik hissi ularni asta-sekin falokatga olib boradi.
Yakunlovçi sahna şunda sodir böladiki, Stingo nihoyat Sofiga sevgisini tan olişga va Natan bilan vayron qiluvçi aloqadan uzoqda yangi hayot boşlaşni taklif qilişga qaror qiladi. Ammo juda keç böladi: uyga qaytib kelgan Stingo Sofi va Natanni ölgan holda topadi — ular öta yuqori dozada giyohvand moddalar qabul qilib, öz joniga qasd qilişgan. Sevişganlarning ölimi ularning fojiali mavjudligining sönggi, muqarrar yakuni sifatida qabul qilinadi, unda aybdorlik, aqldan oziş va sevgi ajralmas bölib qolgan edi.
Film Stingoning ovozi bilan tugaydi: u Sofini mehr va oğriq bilan eslaydi. U uning azoblarining çuqurligini heç qaçon töliq tuşuna olmasligini anglaydi, ammo inson sinovining çegarasiga aylangan ayol xotirasini abadiy saqlab qoladi.
3Rollarda
Meril Strip — Sofi…
Meril Strip — Sofi Zavistovski
Kevin Klayn — Neyton Landau
Piter Makniker — Stingo
Rita Karin — Yetta Tsimmerman
Stiven Nyuman — Larri Landau
Greta Turken (ingl. Greta Turken) — Lesli Lapidus
Gyunter Mariya Xalmer — Rudolf Xyoss
Josh Mostel — Morris Fink
Marsel Rozenblatt — Astrid Vaynşteyn
Moyşe Rozenfeld — Moyşe Rozenblyum
Robin Bartlett — Lilian Grossman
Yevgeniy Lipinskiy — polyak professori
Jon Rotman — kutubxonaçi
Neddim Prokhiç — Yuzef
Katarina Talbax — Vanda
Jennifer Loun — Yeva Zavistovskaya
Adrian Kalitka — Yan Zavistovskiy
Jozef Leon — doktor Blekstok
Devid Uoll — ingliz tili öqituvçisi
Nina Polan — ingliz tili darsidagi ayol
Vida Jerman — SS qöriqçisi
Jozef Sommer — hikoyaçi
Karlxaynts Xakl — SS şifokori
4Işlab çiqariş
Styron romanni yozgan va Sofi rolига Ursula Andress nomzodini öylagan, slovakiyalik aktrisa Magdalena…
Styron romanni yozgan va Sofi rolига Ursula Andress nomzodini öylagan, slovakiyalik aktrisa Magdalena Vaşaryova ham körib çiqilgan edi.
Meril Strip rolni olişga qatʼiy kirişgan edi. Ssenariy nusxasini olgaç, u rejissyor oldiga borib, rolni berişini sörab, yerga yotib yolvordi. Pakulaning birinçi tanlovi Liv Ulmann bölgan, çunki u begonalikni körsata olardi, bu esa uni taʼsirçan, romantik janublik yigit közida yanada jozibali qilardi.
Film asosan Nyu-Yorkda suratga olingan, Sofining xotira sahnalari esa Yugoslaviyada olingan.
Filmni suratga oliş köpinça teatr spektakliga öxşab ketardi. Pakula aktyorlar tarkibiga uç hafta maşq qilişga ruxsat bergan va aktyorlarning improvizatsiyasiga oçiq bölgan.
Strip Yugoslaviyadagi konslagerdagi sahnalarni suratga oliş uçun vaznini tuşirişga majbur böldi.
5Tanqid
Film tanqidçilardan ijobiy şarhlar oldi. «Rotten Tomatoes» şarh agregatorida u 41 ta tanqidçi şarhiga…
Film tanqidçilardan ijobiy şarhlar oldi. «Rotten Tomatoes» şarh agregatorida u 41 ta tanqidçi şarhiga asoslangan 78% reytingga ega, örtaça bahosi 10 balldan 7 ball. «Metacritic» saytida surat 9 ta şarhga asoslanib 100 balldan 68 ball töpladi, bu «umuman qulay şarhlar» degani.
«Chicago Sun-Times» gazetasining Roger Ebert filmga tört yulduzdan törtta yulduz berdi va uni «gözal, qiziqarli, ajoyib ijro etilgan, yuraklarni ezuvçi film» deb atadi. «Bu qarama-qarşi tanlovlar qatoridagi uç kişi haqida. Baʼzilari yengil fikrli, baʼzilari fojiali edi. Ular aqldan oziş davrida insonlik qanday bölişni öylar ekan, bizning döstlarimizga aylanadilar va biz ularni sevişni boşlaymiz».
«The Chicago Tribune» gazetasining Jin Siskel filmga tört yulduzdan uç yarim yulduz berdi, uni «roman kabi kuçli yoki jozibali emas» deb topdi, lekin Stripni «ajoyib ishi» uçun maqtadi.
«The New York Times» gazetasining Janet Maslin yozdi: «Bu nuqsonsiz film emas, lekin «Sophieʼs Choice» yaxlit va çuqur taʼsir qiluvçi asardir. Buning asosiy sababi — miss Stripning ajoyib öyini».
«The Washington Post» gazetasining Gari Arnold taʼkidladi: «Meril Strip, Kevin Klayn va Piter Maknikerning ajoyib işlarida, ular «Sophieʼs Choice» boş qahramonlariga jozibadorlik, yuraklarni ezuvçi öziga xoslik va romantika bağişlaydi, buyuklik bor».
Variety naşri filmni «Uilyam Styronning bestsellerining gözal, qatʼiy sodiq va ğalati darajada çarçatuvçi moslaşuvi» deb atadi. «Jiddiy niyatlar va jalb etilgan yulduzlarga qaramay, uçta yetakçi qahramon örtasida kimyoning yöqligi va haddan taşqari murakkab ssenariy bu tajribani qiyin qiladi».
«Los Angeles Times» gazetasining Şeyla Benson yozdi: «Kitobning köplab qahramonlari olib taşlangan va ular bilan birga sözlar oqimi ham yöqolgan bölsa-da, film kamerali va yerga yaqin, maʼlum darajada hayratlanarli körinadi. Şunga qaramay, filmning umumiy muammolari qanday bölmasin, Sofining roli, uning gözal, murakkab, dunyoviy qahramoni, Meril Stripga ajoyib ijro uçun imkoniyat beradi va u bir söz bilan aytganda yonadi».
«The New Yorker» jurnalining Polin Keyl yozdi: «Menimça, bu dahşatli yomon film. Butun syujet mavjud bölmagan aloqaga asoslangan — Sofi va Natan örtasidagi aloqa hamda natsistlarning yahudiylarga nima qilganlari örtasidagi aloqa. Oxir-oqibat, biz Sofining tanlovi haqida topişmoq olamiz va bu voqea qiziqarli emas, balki yorqin va umumiy narsani körsatiş uçun juda öziga xos ekanini topamiz».
6Mukofotlar
1983 — AQŞ Milliy kino tanqidçilar kengaşining eng yaxşi ayol roli uçun mukofoti (Meril…
1983 — AQŞ Milliy kino tanqidçilar kengaşining eng yaxşi ayol roli uçun mukofoti (Meril Strip)
1983 — «Golden Globe» mukofoti, eng yaxşi ayol roli (drama) (Meril Strip)
1983 — «Oskar» mukofoti, eng yaxşi ayol roli (Meril Strip)
7Nominatsiyalar
1983 — «Golden…
1983 — «Golden Globe»:
Eng yaxşi film (drama)
Yilning yangi yulduzi — aktyorlar (Kevin Klayn)
1983 — «Oskar»:
Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Alan Pakula)
Eng yaxşi musiqa: Asl saundtrek (Marvin Xemliş)
Eng yaxşi operatorlik ishi (Nestor Almendros)
Eng yaxşi kostyum dizayni (Albert Volski)
1984 — «BAFTA»:
Eng yaxşi ayol roli (Meril Strip)
Boş rolni ijro etgan eng istiqbolli debyutant (Kevin Klayn)
8Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Выбор Софи (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.