= Syujet =
Miloddan avvalgi 480-yil. Fors şohi Kserks Gretsiyaga katta qöşin olib yurmoqda, otasining mağlubiyati uçun qasos olmoqçi. Unga spartalik razvedkaçi Agafonni olib kelişadi, lekin Kserks uni qöyib yuborişni buyuradi, toki u körganlarini Korinfdagi yunon polislari yiğilişida aytib bersin. Bu maslahatda Themistokl qömondonlikni Sparta şohi Leonidga topşiradi. Biroq spartaliklar öz bayramini nişonlab qolişadi va forslarga faqat Leonid özining 300 nafar soqçisi bilan yöl oladi. U yoş Filonni haydab yuboradi, çunki Agafon uning otasi Grilni forslar lagerining çetida uçratgan. (Şu bilan birga Agafon Filonning yuziga aytadi, uçraşuv öşa paytda bölgan, u, yaʼni Agafon, forslar tomonidan qiynalayotgan edi.) Filon kelinçagi Ella bilan baribir Termopilga şoşiladi, Leonidga qöşiliş uçun. Yölda Ella kasal bölib qoladi va ular mahalliy çöponlar oldida töxtaydi. Keksa çöpon avval Filonga, keyin esa kelgan Leonidga aytadi, toğlar orqali qadimiy eçki yöli bor, u orqali varvarlar yunonlarning orqa tomoniga çiqişi mumkin. Çolning Filon bilan suhbatini çolлар bilan yaşaydigan Efialt eşitib qoladi. Leonidga 700 nafar fespiyalik qöşiladi. Leonid fespiyaliklarning yordamini Gretsiyaning birlaşişidagi birinçi qaldirğoç deb hisoblaydi.
Kserks Gidarnning konnitsani Termopil bosib oliş uçun yuboriş taklifini rad etadi va butun yunon qöşini töplanişini kutadi, toki uni yöq qilsin. Unga akasining jasadi olib kelinadi, uni spartaliklar boşqa fors razvedkaçilari bilan birga öldirgan edi. Ğazablangan Kserks ertalab jangga kirişni buyuradi. Keçqurun Leonid boşçiligidagi 30 nafar spartalik fors lageriga hujum qiladi, ularga yaşirinça Filon ham qöşiladi. Spartaliklar şohona çodirga bostirib kirişadi, lekin Kserks u yerda yöq, u sevgilisi, Galikarnas malikasi Artemisiyaning oldiga ketgan edi. Bu çiqiş paytida Ellaning otasi Pentey yaralanadi, lekin Filon va Leonid uni qutqarib, spartalik lagerga olib çiqişadi. Leonid Filonni keçiradi va yunon qöşini unga yordamga kelmasligi haqida xabar oladi. U qolib, ötişni himoya qilişga qaror qiladi.
Ertalab forslar hujumni boşlaydi, piyoda askarlar safi orqasidan yaşirinça otliqlar yaqinlaşadi va kutilmaganda spartaliklarga hujum qiladi. Biroq Leonid Kserksning rejasini payqaydi, spartaliklarning birinçi safi otliqlarni ötkazib yuboradi va bölinib, ularga orqa tomondan hujum qiladi, ularni birinçi va ikkinçi saflar orasida qisib oladi. Forslar qoçib ketişadi. Gidarn bilan muzokarada Leonid taslim bölib, evaziga omon qolişdan boş tortadi. Spartaliklar fors jang aravalarining hujumini qaytaradi, ularni kamon va praqlardan öqqa tutişadi. Gidarnning maslahatiga köra Kserks jangga özining şaxsiy qöriqçisi — dahşatli «ölmaslar»ni yuboradi. Biroq ular Leonidning tuzoğiga tuşib qolişadi. Filon ölganga öxşab yotadi va quruq piçanni yoqib yuboradi, forslarni kesib taşlaydi, garçi şu bilan birga yarador böladi, çunki piçanni juda erta yoqişga urinadi. Spartaliklar raqiblarini olovga haydaşadi. Artemisiyaning maslahati bilan Kserks qöşinga Forsga qaytişni buyuradi. Lekin şu paytda Gidarn Efialtni olib keladi, u şohga öz xizmatini taklif qiladi. Kserks Gidarnni «ölmaslar» bilan yunonlarning orqa tomoniga yuboradi, özi esa ertalab old tomondan hujum qilişga qaror qiladi. Ellа va forslardan qoçib kelgan Gril bu haqda ogohlantirgaç, Leonid Filon va Ella orqali boşqa otryadlarga çekiniş buyruğini yuboradi (faqat fespiyaliklar qoladi), Themistoklga esa ularni dengizdan qoplab turgan kemalarni olib ketişni buyuradi. Termopilni uşlab turib bölmasligini tuşungan Leonid ertalab spartaliklarni hujumga olib boradi, Kserksni öldiriş uçun, lekin uning aravasi oldida halok böladi. Spartaliklar uning jasadini kötarib çiqişadi, lekin orqaga qaytiş yölini Gidarn otryadi tösib qöyadi, u bundan oldin fespiyaliklarni yöq qilgan edi. Jasur spartaliklar Leonidning jasadi evaziga omon qolişdan boş tortadi va forslarning öqlari yomğiri ostida halok bölişadi.
1Rollarda
Richard Egan, Ralph Richardson, Diane Baker
Ralph Richardsonaktyor
Diane BakeraktyorBCBarry CoeaktyorDFDavid FarraraktyorDHDonald HoustonaktyorKMKieron MooreaktyorJCJohn Crawfordaktyor
Manos Hatzidakiskompozitor2Rollarda
Yunonlar:…
Yunonlar:
Richard Egan — Leonid I, spartalik şoh, 300 nafar spartalikning sardori.
Anna Synodinou — Gorgo, Leonid şohning xotini.
Ralph Richardson — Themistokl, afinalik davlat arbobi.
Barry Coe — Filon, spartalik jangçi.
Diane Baker — Ella, Filonning kelinçagi.
Robert Brown — Pentey, Leonidning örinbosari, Ellaning otasi.
John Crawford — Agafon, spartalik razvedkaçi.
Ivan Triesault — Demarat, haydalgan Sparta şohi.
Forslar:
David Farrar — Kserks I, fors şohi, şoh Doriyning öğli.
Ann Wakefield — Artemisiya I, Galikarnas malikasi.
Donald Houston — Gidarn Kiçik, Girkaniya satrapi, Kserksning yaqini.
Kieron Moore — Efialt, mahalliy aholidan, uning kelib çiqişi nomaʼlum, forslarga Termopil darasini çetlab ötadigan yaşirin yölni körsatgan.
3Prokat
Film Avstriyada 1962-yil oktabrida, Buyuk Britaniyada — 1962-yil 11-noyabrda, Avstraliyada — 1963-yil…
Film Avstriyada 1962-yil oktabrida, Buyuk Britaniyada — 1962-yil 11-noyabrda, Avstraliyada — 1963-yil 1-fevralda, Meksikada — 1963-yil 15-mayda, SSSRda — 1970-yil oktabrida prokatga çiqdi.
4Madaniy taʼsir
Frank Miller kinokartinadan taassurot olib, 300 spartalik haqida grafik roman yaratdi, u 2007-yilda Zack…
Frank Miller kinokartinadan taassurot olib, 300 spartalik haqida grafik roman yaratdi, u 2007-yilda Zack Snyder tomonidan ekranga çiqarildi. 1962-yildagi kartina 2007-yilgi film bilan soliştirganda tarixiy jihatdan işonçliroq.
5Tarixiy faktlar bilan nomuvofiqliklar
Filmda aytilişiça, jangda faqat Leonidning soqçilar otryadi qatnaşgan — 300 kişi, bundan taşqari 700 nafar…
Filmda aytilişiça, jangda faqat Leonidning soqçilar otryadi qatnaşgan — 300 kişi, bundan taşqari 700 nafar fespiyalik. (Boşqa polislarning jangçilari bir neça marta eslatiladi, lekin filmda körinmaydi.) Haqiqatda forslarga qarşi turgan qöşin taxminan 7000 kişidan iborat bölgan, ulardan taxminan 4000 nafari halok bölgan.
Haydalgan spartalik şoh Demarat ziyofatda Kserksga Spartaliklar haqida gapirib beradi va fors şohining Sparta hukmdorlari haqidagi savoliga, jumladan, şunday javob beradi: «Mening taxtimni öğirlagan kişini hisobga olma, mamlakatni boşqarayotgan u emas, u faqat qonunga xilof hukmdor». Bunda u Leonidning hamkor hukmdori, Evripontidlar avlodidan bölgan şoh Leotixid II ni nazarda tutadi. Şu bilan birga tarixdan maʼlumki, Demaratni Leotixid (u ham öşa avlodga mansub edi) emas, balki Agidlar avlodidan bölgan hamkor hukmdori, Leonidning katta akasi va taxtdagi ötmişdoşi Kleomen Dahşatli haydagan.
Birinçi hujumdan oldin Kserks Gidarn va Mardoniyga özining ayyor rejasini tuşuntiradi, oğir otliqlarni piyoda askarlar orqasiga joylaştirib, tösatdan hujumga ötkazişni buyurganini aytadi. Biroq öşa paytda forslarda oğir otliqlar bölişi mumkin emas edi — oğir zirhli otliqlar, katafraktlar, Eron xalqlari orasida birinçi marta saklar va parfiyaliklarda uç asr keyin paydo bölgan. Axomoniylar davrida ularning qöşinidagi otliqlar faqat otliq kamonçilardan iborat bölgan, aynan ular hujumda qatnaşadi.
Kserksga akasining jasadi olib kelinganda, u qayğu va ğazab bilan baqiradi: «Kir!.. Mening akam! Bu qanday böldi?» Haqiqiy Kserksning Kir ismli akasi bölmagan, uning kiçik akasi Masista deb atalgan, uning Gretsiyaga yurişdagi iştiroki haqida maʼlumot yöq. Keyinçalik u şohga qarşi isyon kötardi va oilasi bilan birga öldirildi.
Filmda bir neça marta Kserksni «şohlar şohi» deb ataşlari eşitiladi. Garçi bu unvon (şohanşoh) Axomoniylar davridan kelib çiqqan bölsa-da, Eron hukmdorlarining rasmiy unvoniga faqat Sosoniylar davrida aylandi, birinçi şohanşoh Ardaşir Papakan deb atalgan.
Spartalik gopliylarning asosiy quroli (ksiston) — uç metrli nayza, uni hatto tayyorlangan odam ham otiş qurolisifatida işlatişi juda qiyin, şu bilan birga spartalik jangçilar forslar lageriga hujum paytida nayzalarini muvaffaqiyatli ravişda qarşi turgan forslarga otişadi. Ehtimol, bu gopliylarning oldingi davriga işora, öşa paytda ularda yana bir nayza bölgan, aynan u otiş uçun işlatilgan. Bundan taşqari filmda spartalik gopliylarning nayzalari juda qisqa — taxminan odam böyi darajasida.
Yozma manbalardan (Gerodot) maʼlumki, spartalik jangçilar soqol qöyib, uzun soçli bölişgan, ular rivoyatga köra, Termopil jangi oldidan ataylab soçlarini taraşgan. Şu bilan birga Rudolf Mate kartinasida ham Leonid (Richard Egan), ham boşqa spartaliklar, bir oz istisno bilan, soçlarini silliq qirib, qisqa soç turmagida yurişadi.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB7Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Триста спартанцев (фильм, 1962)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.