The Battle of Algiers

«The Battle of Algiers» (ital. La battaglia di Algeri) — Italiyalik rejissyor Gillo Pontekorvo suratga olgan tarixiy drama. Film Fransiyadan Jazoir mustaqilligi uçun uruş (1954—1962) haqiqiy voqealari asosida yaratilgan. U italyan neorealizmi anʼanalarida, Fransiya Milliy ozodlik fronti (FLN) rahbarlaridan biri Saadi Yacefning kitobi asosida suratga olingan. Yacef filmning prodyuseri bölib, boş rollardan birini ham ijro etgan. Film 1966-yilda ekranlarga çiqqan va Venetsiya kinofestivalining oliy mukofoti — «Sankt-Markning Oltin Şeri»ni olgan. Film uzoq vaqt Fransiyada propagandistik deb taqiqlangan.

Jan Martin — polkovnik Matye

Brahim Hadjadj — Ali La Pointe

Saadi Yacef — Jafar

Samia Kerbaş — Fatxiya

Ugo Paletti — kapitan

Tommaso Neri — kapitan

Fusia El Kader — Galima

Mohammed Ben Kassem — kiçik Omar

Film 120, 125 va 135 daqiqalik versiyalarda mavjud bölib, Gillo Pontekorvo ijodiy yölining çöqqisi böldi. Rejissyor qözğolonçilarning köpgina ğoyalarini baham körgan. Jazoirdan kelgan noprofessional aktyorlarning keng qöllanişi va xronika usullarining taqlidi filmga tasvirlangan voqealarning haqiqiyligi hissini beradi. Filmda «hujjatli rekonstruksiya» usuli qöllangan: milliy ozodlik kuraşining barça voqealari göyo tomoşabinlar oldida hujjatli kadrlar ötayotgandek qayta yaratilgan. Film alohida epizod-novellalardan taşkil topgan. Yuz öttiz sakkiz asosiy va epizodik qahramonning heç biri ekranda ön daqiqadan ortiq vaqt körsatilmaydi. Rejissyorning sözlariga köra: «Agar bunday film allaqaçon mavjud bölmaganida, mening kartinamni «Millatning tuğilişi» deb atagan bölardim. Çunki «Jazoir uçun jang» — bu milliy inqilob haqidagi film bölib, u yangi, erkin Jazoir respublikasining tuğilişi bilan yakunlangan». Suratga tayyorgarlik körişga ikki yildan ortiq vaqt ketgan. Ssenariy muallifi Franko Solinas ssenariy uçun minglab hujjat va fotosuratni töplab körib çiqqan, jazoir voqealarining yuzlab guvohi va iştirokçisi bilan suhbatlaşgan. U ssenariy ustida bir yildan ortiq işlagan.

Filmning xalqaro rezonansi uçinçi dunyo mamlakatlarida dekolonizatsiya jarayonini kuçaytirgani eʼtirof etiladi. AQŞda film haqida köp yozilgan — u «Oskar»ga uç nominatsiya böyiça tavsiya etilgan. Fransiyada film propagandistik deb baholangan va ön yillik oxirigaça namoyiş etilişi taqiqlangan.

Partizan harakatining realistik tasviri «Jazoir uçun jang»ni Andreas Baader va «Qora panterlar» kabi terroristik yönalişdagi turli radikallarning sevimli filmiga aylantirgan. AQŞning Iroqqa bosqini boşida Pentagonda filmning arab metropoliyasi şaroitidagi partizan kuraşi hujjati sifatida namoyişi taşkil etilgan.

Pentagondagi namoyiş atrofidagi matbuot şovqini va şu bilan boğliq holda Pontekorvo ijodiga qiziqişning tiklanişi natijasida, 2004-yilda rejissyorning tiklangan kino freskasi Buyuk Britaniya, Fransiya va AQŞ ekranlariga qaytdi. Şu yilning oktabrida The Criterion Collection loyihasi doirasida «Jazoir uçun jang»li DVD taqdimoti bölib ötdi. Unda AQŞning yetakçi rejissyorlari (Spike Lee, Mira Nair, Julian Sçnabel, Steven Soderbergh, Oliver Stone) filmning kino sanʼati tarixidagi örni haqida şarhlar berişdi.

Film tarixdagi eng yaxşi filmlar röyxatlari va reytinglarining köpçiligiga kiradi: jahon kinematografining 105 ta eng yaxşi filmi röyxatida 6-örin; Sight & Sound naşri böyiça barça davrlarning eng yaxşi filmlari orasida 48-örin; Empire jurnali böyiça «Barça zamonlarning 500 ta eng buyuk filmi»da 120-örin; IMDb böyiça 250 ta eng yaxşi filmda 231-örin.

1966 — Venetsiya kinofestivalining «Oltin şer» mukofoti va FIPRESCI mukofoti

1967 — Italiya milliy kinojurnalistlar sindikatining uçta «Kumuş lenta» mukofoti: eng yaxşi rejissyor (Gillo Pontekorvo), eng yaxşi prodyuser (Antonio Musu), eng yaxşi qora-oq operator ishi (Marcello Gatti)

1967 — çet tilidagi eng yaxşi film uçun «Oskar» mukofotiga nominatsiya

1969 — «Oskar»ga ikki nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (Gillo Pontekorvo), eng yaxşi original ssenariy (Gillo Pontekorvo, Franco Solinas)

1972 — BAFTA mukofoti doirasida BMT mukofoti (UN Award)