«Ustalar kitobi» — Vadim Sokolovskiy rejissyorligidagi rus fantastik filmi va The Walt Disney Company CIS studiyasining birinçi filmi. Rossiyada premyerasi 2009-yil 29-oktabrda bölib ötdi. Kartina ikki hafta davomida Rossiya prokatida yetakçi bölib turdi. Filmning Rossiyadagi kassa daromadi 11,3 mln dollarni taşkil etdi, 3 yildan keyin esa u 0+ toifasini oldi (har qanday tomoşabin auditoriyasi uçun).
1Rollarda
Maksim Loktionov
2Syujet
Krepostnoy yetim Ivan toşyönar artelida starosta qaramoğida işlaydi. Barin özining katta yoşli, ortiqça…
Krepostnoy yetim Ivan toşyönar artelida starosta qaramoğida işlaydi. Barin özining katta yoşli, ortiqça pişgan qizi Klavdiyani (u Klava nomi bilan ham tanilgan) har kuni tuğilgan kun nişonlab erkalatadi. Starosta boşqa köplab qullar bilan birga barin oldida turib, uni va qizini maqtaydi. U yana navbatdagi tuğilgan kunga gözal sovğa — xuddi çiroyli qizga öxşaş, toşdan öyilgan haykalça tayyorlab berişga vaʼda beradi. Haqiqiy kameya yaratuvçisi Ivan bölsa, uni starostaga beradi, lekin unda Klavdiya şişgan va semiz çöçqaçadek çiqib qoladi. Starosta sovğani topşiradi.
Figurkani aslida kim öyib yasaganini bilib olgan barin, Ivanni xalq oldida qamçilaşni buyuradi. Biroq jazo boşlanmasdan, otliq toşdan yasalgan jangçilar — ardarlar bosqini töxtatadi. Ularga Yangul boşçilik qiladi. Ular barin qizini öğirlaydi, qizni qutqarmoqçi bölib otilgan Ivanni ham olib ketadi. Şu tariqa yigitning ertakdek sarguzaştlari boşlanadi.
Şu orada ğazablangan barin qizini qidiriş uçun qullarini yuboradi va ularni turli jazolar bilan qörqitadi. Lekin ularning heç biri Çeksiz örmonga kirişni istamaydi. Şunga qaramay, qullar guruhi qidirişga çiqişga majbur böladi. Biroq ular örmonga kirmay, jasorat uçun qişloq aroğidan içib, örmon çekkasida ötirib qolişadi. Ivan Baba-Yaganing oldiga keladi, u ardarlarning sovğasidan ğazablanadi. Yaga ularni ovqatlantirayotganda, Ivan va Klava qoçişga urinadi, lekin ular Yaganing nabirasi Katya bilan uçraşib qoladi. Katya — Toş Knyajnaning qizi va sehrgar qiz bölib, unga Yangul oşiq. Ivanning özi qoçib qutula olmaydi, lekin Klavaga qoçişda yordam beradi.
Yaga Ivanni tayyorlay boşlaydi (u qozonda boşi pastga, oyoqlari yuqoriga qaratilib turadi), lekin Yangul qaytib kelgani uçun u çiqib ketadi. Şunda Katya Ivanni qutqaradi va unga örganiş uçun sehrli «Ustalar kitobi»ni beradi. Bu kitobda eng yaxşi ustalarning sirlari va Alatir-toşni jonlantiriş siri yozilgan. Ivanga bularning hammasi kerak, çunki u Toş Knyajnadan öz otasini öğirlagani uçun qasos olmoqçi.
Toş Knyajnaning öz hisobi bor: u toş yordamida dunyo hokimiyatini qölga kiritmoqçi. Şuningdek, u Katyani Ivanga berişni vaʼda qiladi (aslida esa uni Yangulga turmuşga bermoqçi). Tez orada Katya sehrli oynadan Toş Knyajna uning onasi emasligini bilib oladi. Ğazablangan Katya Ivan bilan birga qoçmoqçi böladi, lekin uddalay olmaydi: Toş Knyajna öz sehri bilan Katyani minoraga qamab qöyadi. Ivan umidsizlikka tuşib, «Ustalar kitobi»ni örganib, alatir-toşni jonlantirişga kirişadi.
Uzoq mehnatdan söng u Alatirni jonlantirişga muvaffaq böladi va toşga qizil atirgul körinişini beradi. Buni bilib olgan Knyajna Yangulni Ivandan gul olib kelişga yuboradi. Ivan qurollanib minoraga qaytişga qaror qiladi va özining dösti Klavaga oşiq bölgan Kuzmaning oldiga boradi, undan qiliç yasaşni söraydi. Şu payt ularga ardarlar hujum qiladi va Ivan qoçişga majbur böladi. Kuzma toş jangçilarni öz jonini fido qilib töxtatib qoladi. Ivan Katya örgatganidek quduq orqali Knyajnaning minorasiga teleportatsiya qila olmaydi va tuşkunlikka tuşadi.
Unga ardarlardan öğirlab olingan gapiradigan ot yordam beradi va Yagaga qanday yetiş kerakligini körsatadi. Ivan Çeksiz örmonga boradi va yölda Knyajna tomonidan zanjirband qilingan Rusalkani uçratib, uni ozod qiladi. Keyin esa «Salton haqidagi ertak»dan sheʼr va ölçovni buzmasligi uçun qisqartirilgan öttiz törtinçi bogatir bilan uçraşadi. Ivan unga Kuzma yasagan qiliçni beradi, buning evaziga bogatir unga Yagaga boradigan yölni körsatadi. Yaga uni unçalik xuşmuomalalik bilan kutib olmaydi, lekin faqat Katya uçun Knyajnaning toş yuragini qanday eritişni aytib beradi: buning uçun gulni sehrli olmoslar bilan bezaş kerak, bu olmoslar avvallari kiçkina Knyajnaning köz yoşlari bölgan. Lekin bu toşlarni Koşçey öğirlagan va Yaga Ivanga iplar öramini va tirik suv solingan şişani beradi.
Iplar örami Ivanni Koşçeyning qalʼasiga yetaklaydi. Yölda Ivan Kuzmaga uçrab, uni ölik holda topadi va tirik suv bilan jonlantiradi. Tösatdan barinning xizmatkorlari paydo bölib, Ivanni töyga sudrab ketişadi, çunki Klava uni özining najotkori deb hisoblab, unga turmuşga çiqişga qaror qilgan. Ivan öçoqqa sakrab qoçib qutuladi va Koşçeyning qalʼasiga tuşadi. Koşçey toşlarni berişni istamaydi. Şu payt Koşçeyning fiancéeʼsi Rusalka paydo bölib, Ivan uni ozod qilganini aytadi. Koşçey istamay toşlarni beradi.
Ivan Knyajnaning minorasiga boradi va eng tepada Katyani toş gul bilan köradi. Knyajna Alatirni töliq jonlantiriş uçun inson ruhi kerakligini bilib oladi va buning uçun Katyadan foydalanişga qaror qiladi. Ivan iplar örami yordamida minoraga çiqadi va Katyaga muhabbatini tan oladi. Katyaning sehri yeçiladi va u Ivan bilan birga minoradan qoçadi. Uning iltimosiga köra ikkalasini Yangul ötkazib yuboradi, u özining Katyaga bölgan sevgisi javobsiz ekanini allaqaçon tuşungan edi. Itoatsizlik uçun Knyajna Yangulni toşga aylantiradi.
Şu orada qişloqda Katyani qotillar — yigitlar öldiradi, çunki u Ivanni tirik ölik deb öylaşgan odamlardan himoya qilgan edi. Ğazablangan Ivan ularga taşlanadi, lekin uni töyga sudrab ketişadi. Töyning avj nuqtasida ardarlar Knyajna boşçiligida paydo böladi va Ivandan Katyaning evaziga gulni talab qiladi, u Katyani tiriltirgan edi. Ivan olmoslar bilan bezalgan gulni unga beradi. Knyajna uni olib, baxtli bolaligini eslaydi. U tavbaga kelib, yiğlay boşlaydi, Katya esa unga açinadi. Hammasi joyiga tuşadi va Knyajna ardarlar bilan birga ketadi. Kuzma Klavdiyaga muhabbatini tan oladi va ular öpişadi. Ivan bilan Katya ham öpişadi, şu bilan ertak tugaydi.
3Syomka guruhi
Rejissyor-postanovşik — Vadim…
Rejissyor-postanovşik — Vadim Sokolovskiy
Ssenariy mualliflari — Vadim Sokolovskiy, Anna Starobinets
Operator-postanovşik — Arçil Axvlediani
Rassom-postanovşik — Mixail Filatov, Viktor Şmelev
Kostyum rassomi — Natalya Dzyubenko
Prodyuserlar — Leonid Vereşçagin, Marina Jigalova-Ozkan
Kompozitor — Yuriy Poteyenko
4Işlab çiqariş
Filmning suratga olinişi Minsk va Moskvada ikki oy davom…

Filmning suratga olinişi Minsk va Moskvada ikki oy davom etdi.
Kompyuter grafikasi 7 oy davomida yaratildi, 4 ta studiyaning işini boşqariş uçun rus işlanmasi — Cerebro tizimi qöllanildi. Jami grafika mavjud 500 dan ortiq kadr yaratildi.
Film «Walt Disney Pictures» studiyasi mahsulotining mahalliy milliy kino bozoriga kirib boriş namunasidir. Studiyaning bu yangi biznes strategiyasi boşqa mamlakatlarda (Xitoy, Hindiston, Lotin Amerikasi mamlakatlari) ham yaxşi natija bergan, u yerda Walt Disney Pictures mahalliy koloritni va mavzularni Amerika kino texnologiyasi bilan uyğunlaştirib, «madaniy imperializm» ayblovidan qoçişga harakat qilmoqda.
5Tanqid
Film rus kino tanqidçilaridan ham ijobiy, ham salbiy şarhlar oldi. Köpçilik şarhlovçilar filmning baʼzi…

Film rus kino tanqidçilaridan ham ijobiy, ham salbiy şarhlar oldi. Köpçilik şarhlovçilar filmning baʼzi asosiy tarkibiy qismlarining «Uzuklar hukmdori» seriyasi filmlaridagi öxşaş elementlarga öxşaşligini taʼkidladilar (xususan, Toş Knyajnaning minorasi Ortxankka, ardarlar esa nazgullarga qiyoslanadi). Sovet rejissyori-ertakçisi Aleksandr Rouning ijodini eslatib, tanqidçilar «Ustalar kitobi» uning ijodidan ança past turadi, deb hisoblaydilar. Toş Knyajna Bajovning «Mis toğ xöjayinasi» bilan qiyoslanadi.
Şarhlovçilar filmda işlatilgan vizual effektlarni ijobiy baholadilar. «RusKino» retsenzenti şunday deb yozadi: «Maxsus effektlar yaxşi, lekin Gollivud blokbasterlari darajasiga yetiş ularga, albatta, uzoq».
«ProfiCinema» tanqidçisi maxsus effektlar sifati jihatdan Gollivudnikidan kam emas, deb hisoblaydi.
Aktyorlar grimi kamroq ijobiy baho oldi: köplab retsenzentlar uning juda köp işlatilganini, ayniqsa Maksim Loktionov ijro etgan boş qahramon uçun, deb hisoblaydilar.
Aktyorlik öyiniga turliça şarhlar berildi. «RusKino» şarhlovçisi barça aktyorlarning işini ijobiy baholab, uni «bolalar uçun filmlarda va komediyalarda qanday öynaş kerakligining haqiqiy master-klassi» deb ataydi. Uning fikriça, «örta va yoş avlod aktyorlari faxriylardan qolişmaydi». «Novosti kino» sayti yoşlarning aktyorlik öyinini salbiy baholaydi: tanqidçi fikriça, «Ivanuşka, Katya va Kuzma kadrda yoğoç kabi körinadi, Toş knyajna — toşdek, barin qizi Klava esa — rezinadek».
«NewsLab» ikki boş rol uçun olingan debyutant aktyorlarning işini aʼlo deb ataydi va ularni rang-barang va isteʼdodli deb hisoblaydi; tajribali aktyorlar haqida ham şunday fikr bildirilgan.
«Filmz.ru» retsenzenti butun aktyorlar tarkibining öyinini salbiy baholab, uni işonçsiz deb hisoblaydi. «Interesnoye kino», «Novosti kino» va «Gazeta.ru» şarhlovçilari esa filmda Mixail Yefremovning iştirokini alohida iliq kutib olişdi.
Filmning syujeti köpçilik şarhlovçilar tomonidan tanqid qilindi. U çalkaş, parçalangan va çeklangan deb taʼriflanadi. Xalq ertaklarini zamonaviylaştiriş ham salbiy şarhlarga sazovor böldi. «Gazeta.ru» sayti şarhlovçisi hikoyani «Tolkin va rus folklorining dağal aralaşmasi, unda ikkinçi darajali qahramonlar oçiqdan-oçiq tor va noqulay» deb taʼriflagan. «SQD.ru» sayti şarhlovçisining sözlariga köra, «butun ertakiy harakat uçta joyga tiqilgan, ularda xalq sevgan aktyorlar va yangi teatr yoşlari öralaşib yurişadi»; uning fikriça, «zamonaviylaştiriş va öylab topilgan narsalar hikoyani yanada kamtar va absurd qilib qöyadi».
Filmga oid «Filmz.ru» tanqidçisi syujetni «maşhur vaziyatlar va primitiv gegalardan iborat, böşaşgan, xalq çop etgan rasmlar uslubidagi kompilyatsiya» deb hisoblaydi. «Novosti kino» şarhlovçisi syujetni kompyuter kvestiga öxşatadi. «RusKino» va «NewsLab» retsenzentlari syujetni ijobiy baholab, uni qiziqarli, öylangan va boy deb ataşgan, lekin ular kamçiliklar borligini ham taʼkidlaganlar: «RusKino» şarhlovçisining sözlariga köra, bu ssenariy muallifining öşa davr qullarining hayoti haqidagi notöğri tasavvuridan kelib çiqqan aniqsizliklar. «NewsLab» tanqidçisining fikriça, «bu asosga hamma narsani va köproqni tiqişga intiliş tufayli „Ustalar kitobi“da muntazam ravişda ğalati ohang özgarişlari boşlanadi»; şarhlovçi, şuningdek, baʼzi qahramonlarsiz ham ish köriş mumkin edi, deb hisobladi.
Baʼzi şarhlovçilar bu filmning Walt Disney Pictures kinokompaniyasi tomonidan prodyuserlik qilinganligi haqida fikr bildirdilar. Ularning fikriça, bu kompaniya filmidan kutilganidan kam narsa çiqdi. «NewsLab» retsenzenti bu amerikalik kompaniya tomonidan rus filmining suratga olinişini oksyumoron va «yangi iqtisodiy haqiqat» deb atadi. Uning fikriça, «„Disney“ kompaniyasining rus zaminidagi birinçi qadami garçi biroz tirişqoqlik bilan çiqqan bölsa-da, nimagadir uning oxirgisi bölişini istamaysiz». «SQD.ru» sayti şarhlovçisi Disney prodyuserligi yaxşi film yaratişga yordam bermaganidan hayron böldi, holbuki Ğarb işlab çiqaruvçilari bolalar kinosining muvaffaqiyat siriga egalar. «Filmz.ru»ning fikriça, kino umuman yuzaga kelmadi, Walt Disney Pictures prodyuserlarini faqat bozor qiziqtirgan, mahalliy işlab çiqaruvçilarni esa — byudjetni özlaştiriş.
6Mukofotlar
«Bizning yangi bolalar kinosi» tomoşabinlar simpatiyasi tanlovi doirasida VIII «Moskva premyerasi» mahalliy…

«Bizning yangi bolalar kinosi» tomoşabinlar simpatiyasi tanlovi doirasida VIII «Moskva premyerasi» mahalliy kino festivalida bolalar hakamlar hayʼatining maxsus mukofoti (Rossiya)
XXVI Moskva xalqaro bolalar va ösmirlar filmlari festivalining bolalar hakamlar hayʼati mukofoti
14-Xalqaro bolalar va ösmirlar kino festivali Sçlingelʼda eng yaxşi bolalar filmi uçun bolalar hakamlar hayʼati mukofoti
Bryugge şahrining bolalar hakamlar hayʼati mukofoti — 2010-yilda Flandriyadagi Yevropa ösmirlar kino festivalida eng yaxşi töliq metrajli film uçun
7Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Книга мастеров» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.