The Brutalist

# The Brutalist

*The Brutalist* (ingl. The Brutalist) — 2024-yilda suratga olingan, rejissyor Brady Corbetʼning amerikaça epik tarixiy-drama filmi. Boş rollarda Adrien Brody, Felicity Jones va Guy Pearce ijro etgan. Syujet vengriyalik yahudiy kelib çiqişli arxitektor László Tót haqida bölib, u «brutalizm» uslubining vakili, Holokostdan omon qolgan va 1947-yilda uruşdan keyingi Yevropani tark etib, AQŞʼda kelajak izlaydi.

Filmga turli mukofotlar va yana 357 ta nominatsiya uçun 137 ta mukofot berilgan. Film «Oskar» mukofotining 3 ta nominatsiyasida — «Eng yaxşi erkak roli» (Adrien Brody), «Eng yaxşi film musiqasi» (Daniel Blumberg) va «Eng yaxşi operator ishi» (Lol Crawley) toifalarida ğolib böldi hamda yana 7 ta nominatsiyada uluşga ega böldi.

Vengriyalik yahudiy, Holokostdan omon qolgan arxitektor László Tót Bauhausda taʼlim olgan. U xotini Erjebet va yetim qolgan jiyani Jofiyadan majburan ajratilgandan keyin AQŞʼga emigratsiya qiladi. Kemasi Nyu-York portiga kirganda u Ozodlik haykalini köradi.

1947-yilda László Filadelfiyaga boradi va amakivaççasi Attilanikida töxtaydi. U Attila Audreyʼga uylanganini, ingliz tiliga moslaşib, ismini ingliz uslubida özgartirganini va mahalliy jamiyatga singib, muvaffaqiyatli tadbirkor — mebel biznesi egasi böliş uçun katolik dinini qabul qilganini bilib oladi. László Attilada qolib işlaydi va xotinidan xat oladi: xotini hamda jiyani tirik ekani va unga AQŞʼga kelayotgani maʼlum böladi. Attila Laszlöga boy tadbirkor Harrison Lee Van Burenʼning öğli Harry Lee Van Burenʼdan buyurtma oladi: Pensilvaniya ştatining Doylstaun yaqinidagi haşamatli uyidagi otasining kabinetini kutubxonaga aylantiriş kerak. Şovqinli, içkilikbozlik bilan ötgan tundan keyin Attilaning xotini Audrey Laszlöga nisbatan nafratini oçiq bildiradi va unga boşqa joyda yaşaşni taklif qiladi. Buyurtmaçi natijadan norozi bölib, tölaşdan boş tortadi. Şu hafta oxirida Harrisonning juda yaxşi körgan onasi vafot etadi. Attila Audrey nomidan Laszlöni buyurtmaçilarini haydab yuborib, xotiniga yopişganlikda ayblaydi va uni bir tiyinsiz köçaga quvib çiqaradi.

László boşpanada yaşaydi, u yerda Gordon bilan döstlaşadi. U omon qoliş uçun majbur bölib, har qanday işni qabul qiladi. Laszlöning singan burnidagi doimiy oğriqlar uni azoblaydi va u giyohvand bölib qoladi.

Bir munça vaqt ötgaç, Harrison Lee Van Buren kutubxonani qayta quriş natijalarini ijobiy baholaydi, Lászlóʼning Yevropada muvaffaqiyatli arxitektor ekanini bilib oladi va uni tölaşga rozi böladi. Bundan taşqari, Harrison Lászlóʼga onasining xotirasiga bağişlangan memorial markaz loyihasini kattaroq buyurtma sifatida topşirişga tayyor. Loyiha tomoşaboğ, kutubxona, sport zali va xristian çerkovini öz içiga oladi. Şundagina şahar hokimiyati loyihani maʼqullaydi. Gordon qurilişda Laszlöga qöşiladi. Loyihaning muhandisi Leslie Woodrow böladi.

Harrison Lee Van Burenʼning taʼsirçan advokati Hoffman yordamida 1953-yilda László xotini Erjebet va jiyani Jofiyani AQŞʼga köçirişga erişadi. Uruş dahşatlari, mahrumliklar va oçarçilik tufayli xotinida osteoporoz rivojlanadi, u nogironlik aravaçasiga mixlanib qoladi, jiyani esa vaqtinça gapiriş qobiliyatini yöqotadi. Laszlöning xotini uning giyohvandligidan xabar topadi. Harrison Laszlöning xotiniga jurnalist sifatida Nyu-York naşriga suhbatga kirişni taklif qiladi. László loyihani tahlil qiliş va xarajatlarni optimallaştiriş uçun yollangan ikkinçi arxitektor bilan bahslaşadi va arxitektura uyğunligi uçun byudjetga kirmaydigan takliflari uçun özi tölaşga qaror qiladi. Garry Laszlöni şunçaki «çidaşmoqda» deb masxara qiladi va sukut saqlayotgan Jofiyaga nomaqbul gaplarni aytadi. Harrison kompaniyasi materiallarni taşiyotgan temir yöl halokati tufayli ikki xodim kasalxonaga tuşadi. Harrison qurilişni töxtatadi, László va Gordon işsiz qoladi.

1958-yilda László yangi ish bilan Nyu-Yorkka köçadi va arxitektura firmasiga işga kiradi. Jofiya gapira boşlaydi, turmuşga çiqadi, homilador böladi va eri bilan birga eri tomonidagi qarindoşlari yaşaydigan Isroilga köçib ketişga qaror qiladi. László va xotini qizlarining bu qaroriga oğriq bilan munosabat bildiradi. Harrison advokati Hoffman orqali Laszlöni memorial markaz loyihasiga qaytişga taklif qiladi. Suğurta kompaniyasi pul töladi, ammo jabrlanganlarga kompensatsiya beriş uçun kutubxonadan voz keçişga qaror qilinadi. Laszlöning xotini qatʼiy qarşi çiqadi, u Harrisonga işonmaydi va loyihani boy odamning öyin-kulgisi deb hisoblaydi.

László marmar tanlaş uçun Italiyada Harrisonning oldiga boradi. Harrison mast Laszlöni topadi va uni zörlaydi, uni ijtimoiy zalig deb ataydi hamda bunday odamlar özlari taʼqiblarni keltirib çiqarişini aytadi. Jofiyaning qizi tuğiladi. László hamkasblariga va xotiniga taşlanadi, atrofdagilar uni va uning oilasini heç narsaga arzimaydigandek tutayotganini his qiladi. Erjebetning oğriqlari çidab bölmas darajaga yetadi, László unga giyohvand modda beradi, bu uni deyarli öldiradi. László xotiniga boşidan keçirgan zöravonlik haqida gapirib beradi, Erjebet esa AQŞʼdan Isroilga, qizi va nabirasi yoniga köçib ketişni taklif qiladi. Erjebet Harrisonning oilasi va hamkasblari oldida uni yuziga zörovçi deb ataydi, u buni inkor etadi, Laszlöni alkogolizm, giyohvandlik va aqli joyida emaslikda ayblaydi hamda Laszlöni işdan böşatadi. Garry Erjebetni uydan haydab çiqaradi va şundan keyin otasini heç qayerdan topa olmaydi.

1980-yilga kelib Erjebet allaqaçon vafot etgan, arxitektorning ijodi şarafiga Venetsiyada arxitektura körgazmasi ötkaziladi. Körgazmada dunyo böylab amalga oşirilgan turli loyihalar, jumladan, qurilişi faqat 1973-yilda yakunlangan Van Buren instituti ham taqdim etiladi. Jofiya ulğaygan qizi va qarib qolgan, nogironlik aravaçasiga mixlangan Laszlo bilan birga çiqib, oçiq nutq sözlaydi: Laszlo binodagi xonalarni Buçenvald va Daçau konslagerlariga öxşatib loyihalagan, mahbuslarning omon qoliş umidini aks ettirgan, deb taʼkidlaydi. Uning sözlariga köra, bino jarohatni engiş usuli bölib xizmat qiladi. Jofiya nutqini, uning aytişiça, Laszlo yoş ona sifatida qiynalganida unga aytgan iborasi bilan yakunlaydi: «Senga nima sotmoqçi bölişmasin, asosiy narsa — manzil, sayohat emas».

Adrien Brody — László Tót, vengriyalik yahudiy arxitektor

Alessandro Nivola — Attila, Lászlóʼning amakivaççasi

Emma Laird — Audrey, Attilaning xotini

Felicity Jones — Erzsébet Tót, Lászlóʼning xotini

Raffey Cassidy — Zsófia, Lászlóʼning jiyani

Joe Alwyn — Garry Lee Van Buren, Harrisonning öğli, Laszlöning buyurtmaçisi

Guy Pearce — Harrison Lee Van Buren, Laszlöning buyurtmaçisi

Stacy Martin — Maggie Van Buren, Harrisonning qizi

Jonathan Hyde — Leslie Woodrow, Laszlo loyihasining muhandisi

Michael Epp — Jim Simpson, ikkinçi arxitektor

Isaach de Bankolé — Gordon, Laszlöning muhojirlar boşpanasidagi dösti

Suratga oliş 2021-yil yanvarda Polşada boşlangan.

2020-yil 2-sentabrda Deadline xabar berdiki, Joel Edgerton va Marion Cotillard filmning boş rollariga tasdiqlangan, Mark Rylance esa Laszlöning sirli buyurtmaçisi rolini ijro etadi. 2023-yil 11-aprelda filmda Adrien Brody, Felicity Jones va Guy Pearce rol öynaşi eʼlon qilindi, Edgerton, Cotillard, Rylance, şuningdek Sebastian Stan va Vanessa Kirby loyihadan çiqib ketdi.

Film premyerasi 2024-yil 1-sentabrda 81-Venetsiya xalqaro kinofestivalida bölib ötdi, u yerda film «Oltin şer» uçun kuraşdi va «Kumuş şer»ni qölga kiritdi. Film, şuningdek, 2024-yil 6-sentabrda Toronto xalqaro kinofestivalida namoyiş etildi. Film 2024-yilgi Nyu-York kinofestivaliga, 69-Valyadolid xalqaro kinofestivaliga va 31-Ostin kinofestivaliga ham tanlandi. Film 2025-yil fevralida 54-Rotterdam xalqaro kinofestivalining Limelight bölimida taqdim etildi.

Film AQŞʼda A24 tomonidan 2024-yil 20-dekabrda, Buyuk Britaniyada esa Focus Features kompaniyasi orqali Universal Pictures UK tomonidan 2025-yil 24-yanvarda çiqarildi.

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida 323 ta tanqidçi şarhining 93 foizi ijobiy. Saytdagi umumiy xulosa şunday: «Ssenariy muallifi va rejissyor Brady Corbetʼning Adrien Brody boş rolidagi nuqsonsiz suratga olingan «Brutalist» — tuzilişi gözal, aktyorning samimiy öyini bilan töla rasm hamda muhojirlar tajribasiga ulkan hurmat körsatiş». Metacritic örtaça tortilgan baho tizimidan foydalanib, 57 tanqidçi şarhi asosida filmga 100 balldan 90 ball berdi, bu «umumiy eʼtirof» degani.

Filmga 137 ta mukofot va yana 357 ta turli mukofotlar uçun nominatsiya berilgan. Adrien Brody László Tót rolini ijro etgani uçun «Eng yaxşi erkak roli» nominatsiyasida «Oskar» mukofotini qölga kiritdi.