The Core

Dunyoning turli burçaklarida tuşunarsiz hodisalar yuz bera boşlaydi. Bostonda bir soniyaning özida 32 kişi halok böladi; Londonda esa töda kaptarlar fazodagi yönalişini yöqotib, butunlay yerga urilib nobud böladi.

Harbiylar Çikago universiteti professori Josh Kiyz va uning dösti, frantsuz qurolsozi olimi Serj Levekdan yordam söraşadi. Kiyz bu voqealarning sababini taxmin qilib, sönggi bir neça yil içida Yer yadrosining xatti-harakatlarini örganişni boşlaydi. U dahşatli xulosaga keladi: Yerning taşqi yadrosi töxtab qolgan va bu dunyo oxiriga olib kelişi mumkin.

Kiyz hisobot tayyorlab, dunyoning eng yaxşi olimlaridan biri Konrad Zimskiga boradi. Dastlab u Kiyzning hisobotlarida qiziq narsa körmaydi va Josh heç narsasiz qaytadi. Ammo köp ötmay yadroning töxtaşi haqidagi gipotezalar tasdiqlana boşlaydi. Past kengliklarda ham şimoliy yoruğlik körina boşlaydi.

Şu orada telemetriya nosozligi tufayli kosmik kema — içida astronavtlar jamoasi bor şattl kursdan çetga çiqib ketadi. Jamoa aʼzolari Bob Ayverson va Rebekka Çayls sovuqqonlik bilan harakat qilib, şattlni Los-Anjelesning markazida qönişga muvaffaq bölişadi. Şundan söng ularga yangi topşiriq beriladi.

Kiyzni maslahat yiğilişiga olib kelişadi. U yerda Zimski bilan birgalikda harbiylarga vaziyat haqida gapirib beradi: yadro töxtagani sababli Yerning magnit maydoni sekin-asta parçalana boşlaydi. Uç oydan keyin bu elektronikaning töliq işdan çiqişiga olib keladi, bir yildan keyin esa quyoş radiatsiyasi Yerdagi hayotni yöq qiladi. Lekin Zimskida yadroni yana harakatga keltiriş ğoyasi paydo böladi. Uning eski tanişi Edvard Brazelton 20 yildan beri sayyora çuqurligiga kira oladigan apparat ustida işlab kelmoqda. Edvard olimlarga qattiq jinslarni yöq qiliş uçun möljallangan lazer burğilaş qurilmasini va işlanmasining alohida detallarini namoyiş etadi. Uning rejasiga köra kema 10–12 yildan keyin töliq tayyor böladi. NASA Edvardga uç oy içida kemani qurib bitirişi uçun 50 milliard dollarlik çek yozib beradi. Rejaga köra, Yer yadrosiga kirib borilgaç, olimlar u yerda 1000 megatonnalik yadro zaryadini portlatadi. Olimlar jamoasiga Bob Ayverson va Rebekka Çayls ham qöşiladi. Endi ular özlarini rasmiy ravişda «terranavtlar» deb ataşadi. Şu bilan birga, FQB «Kalamuş» laqabli xakerni hibsga oladi — uni jazolaş uçun emas, balki harbiylarga Internetni nazorat qilişda yordam beriş va odamlarda vahima çiqmasligi uçun.

Butun sayyora böylab keng kölamli falokatlar boşlanadi — ular sayyoraning magnit qalqonining siljişi natijasida yuz beradi. Rimda kuçli momaqaldiroq böroni kötariladi: çaqmoqlar odamlarni öldiradi, binolarni vayron qiladi, Kolizeyga uriladi va amfiteatr toşlar uyumiga aylanadi.

Uç oy ötgaç, kemaning qurilişi tugallanadi. Unga «Vergiliy» nomi beriladi va u Mariana çuqurligi hududidan uçadi. Suv qatlamidan kitlar qöşiği ostida ötgaç, jamoa lazerlarni işga tuşiradi va ular yer qobiğiga kirib boradi. Ön beş daqiqadan keyin «Vergiliy» mantiyaga çökadi. 700 mil çuqurlikda kema tasodifan mantiya içidagi ulkan böşliq — kobalt pilla içiga tuşib qoladi. Lazerlar ulkan kristall orasida qisilib qoladi va jamoa uni kesiş uçun taşqariga çiqişga majbur böladi. Kemaning pillaga kirişi uning qobiğini şikastlaydi va lava oqimi pilla içini töldira boşlaydi. Yuqoridan mayda kristallar yoğadi va ular kesiş asbobining kislorod şlangini teşadi. Josh öz skafandridagi şlangni unga ulaydi. Kristall arralanadi, lekin Josh kislorod yetişmasligidan huşini yöqotadi. Lazerlar işga tuşirilayotganda Bob Ayversonning boşiga kristall bölagi uriladi va u lavaga tuşib halok böladi. Birinçi uçuvçi örnini Rebekka egallaydi va «Vergiliy» yemirilayotgan pilladan çiqib ketadi.

Ertasi kuni zaryadni tayyorlaş boşlanadi, bu jarayon sönggi qurol bölinmasida amalga oşiriladi. Kema yölida ulkan olmoslar paydo böladi. Rebekka ulardan qoçişga urinadi, lekin olmos sönggi bölinmani şikastlaydi. Serj zaryadni faollaştiriş uçun zarur bölgan hamma narsani Joşga topşiradi, lekin özi bölinmadan çiqib ulgurmaydi. Rebekka avtomatik taşlaş tizimini bekor qilmaydi, çunki şikastlangan bölinma butun kemaning halokatiga olib kelişi mumkin. Serj dösti köz öngida germetikligi buzilgan bölinma içida ezilib halok böladi.

Bir neça kundan keyin jamoa yadroga yetib boradi. Ular yadroning ziçligi hisoblangandan kam ekanini bilib oladi va yadro boş zaryadlari kerakli turtkini bera olmasligi maʼlum böladi. Zimski harbiylar bilan birgalikda «D.E.S.T.I.N.I.» («Deep Earth Seismic Trigger INItiative») kodli nomli qurilmadan foydalanişni taklif qiladi; rus tilidagi moslaştirilgan nomi — S.U.D(Ş).B.A. (SeysmöUdarnaya Boevaya Alternativa). Maʼlum böladiki, Yer yadrosi aynan şu loyiha tufayli barqarorligini yöqotgan. Uning dastlabki vazifasi duşman hududida zilzilalar uyuştiriş bölgan. Biroq Josh bu qurilma vaziyatni faqat yanada oğirlaştirişiga işonç hosil qiladi. Bundan taşqari, «Vergiliy» ekipaji işga tuşiriş paytida muqarrar halok böladi.

Şu orada San-Fransisko ustida ulkan ozon qatlami teşigi paydo böladi va u orqali quyoş radiatsiyasi oçiq kirib kela boşlaydi. Körfaz ustidan ötgan nurlar suvni qaynatib yuboradi va körfazdagi barça baliqlar tirik-tirik pişib ketadi. Odamlar ölim olib keladigan kuyişlar oladi, avtomobil şinalari yorilib, suyuqlaşib ketadi. Halokatli nurlar tayanç konstruksiyalarni eritib yuboradi, natijada Oltin Darvoza köprigi, keyin esa butun şahar vayron böladi.

Kalamuş kiriş kodini buzib, operatsiyani töxtatişga harakat qilar ekan, «terranavtlar» vaziyatdan çiqiş yölini topişadi. Zimskining taklifiga köra, bitta kuçli zaryadni beşta mayda zaryadga bölib, kema bölinmalariga joylaştiriş, ularni taşlab, yadroning turli nuqtalarida portlatiş kerak. Buning uçun esa bölinmalarni birga uşlab turuvçi klapanni oçiş lozim. Bu esa импеллер orqasidagi şaxtada joylaşgan riçagni buraş bilan mumkin, şaxtaning harorati esa yadro haroratigaça — 5000 darajagaça isib ulgurgan. Terranavtlarning skafandrlari esa bunga nisbatan ikki barobar past haroratga möljallangan. Qurʼa bilan u yerga Edvard yuboriladi. U riçagni buradi, lekin çidab bölmas issiqlik tufayli uning skafandri erib boşlaydi va u orqaga qaytolmaydi. Uning iltimosiga köra Josh va Rebekka dvigatelni işga tuşirişadi, şundan söng Edvard bir zumda halok böladi.

Josh va Zimski zaryadlarni bölinmalarga örnatadi, Rebekka esa ularni taşlaydi. Oldingi zaryadni örnatayotganda Josh va Zimski hisob-kitoblarda rezonans siljişini hisobga olmaganliklarini tasodifan tuşunib qolişadi va oxirgi zaryad boşqalaridan törtdan bir marta kuçliroq bölişi kerakligi maʼlum böladi. Şu payt «Vergiliy» yadroning energiya çiqindisiga tegib ketadi va zaryad Joşning ustiga ağdariladi. Oxirgi daqiqada zaryad Zimskining ustiga tuşadi va u bölinma içida qolişga majbur böladi. Monitor orqali Zimski Joşga zaryadni kuçaytiriş uçun reaktorning yoqilği yiğmasidan foydalanişni aytadi. Heç narsani bilmagan Rebekka bölinmani taşlaydi. Josh kemaning reaktorini öçiradi, Zimski aytganidek, oxirgi bombani kuçaytiriş uçun yoqilği yiğmasini çiqarib oladi va bölinmani qölda taşlaydi. Şu jarayonda uning qöllari qattiq kuyib ketadi.

Zaryadlar birin-ketin portlay boşlaydi. Portlaşlardan birida Zimski halok böladi. Josh va Rebekka suzib yurgan boş bölinmada allaqaçon hayotlari bilan xayrlaşayotgan edi, şu payt ular kemani qayta işga tuşiriş yölini topişadi: kemaning korpusini atrofdagi issiqlikni yutuvçi «quyoş batareyasi»ga aylantirişadi. Oxirgi zaryad portlagaç, zarba tölqini ularni mantiyaga otib yuboradi. Taşqi yadro yana aylana boşlaydi va yer yuzasi böylab bitta katta seysmik tölqin ötadi. Qobiqdan ötiş paytida boşqaruv markazi ular bilan aloqani yöqotadi. Oradan biroz vaqt ötgaç, «Vergiliy»ning yagona omon qolgan bölinmasi okean tubida topiladi. Issiqlik bölmagani uçun kema suvdan kötarila olmaydi. Uni kitlar qöşiği va Kalamuşning topqirligi tufayli topişadi va köp ötmay Josh bilan Rebekkani yuzaga olib çiqişadi.

Bir hafta ötgaç, Kalamuş özida bor bölgan «Vergiliy» missiyasi haqidagi maʼlumotni Internetga joylaydi va dunyo voqeadan, şuningdek, qutqaruvçilarining ismlaridan xabar topadi.