The Cranes Are Flying

Ssenariy muallifi: Viktor Rozov

Rejissyor: Mixail Kalatozov

Boş operator: Sergey Urusevskiy

Boş rassom: Yevgeniy Svidetelev

Bastakor: Moisey Vaynberg

Qöşiq matnlari: Vadim Korostilev

Tovuş operatori: Igor Mayorov

Kostyum rassomi: Lidiya Naumova

Surat direktorining örinbosari: Sergey Kagramanov

Boris halokatini suratga oliş sahnasi uçun Sergey Urusevskiy aylana operator relslarini öylab topdi va birinçi marta yasadi. Filmning tasviriy yeçimi, operatorlik sanʼatining klassikasiga aylangan, harakatdagi suratga oliş va fokus masofasi 18 mm bölgan öta keng burçakli obyektivdan foydalanişga asoslangan.

SSSR kinoteatrlarida filmni 28,3 mln tomoşabin kördi (1957-yil prokatida 10-örin), Fransiyada — 5,4 mln dan ortiq, GDRda — 2,8 mln dan ortiq (1958-yil prokatida 5-örin), şulardan 347 986 nafari Şarqiy Berlinda; PNRda — 1960-yilgaça 3 mln va 1967-yilgaça 3,5 mln; ÇSSRda — 1970-yilgaça 1,6 mln dan ortiq.

Suratga oliş vaqtida Samoylova sil kasalligi bilan oğrigan edi.

1958-yilda filmning Kann kinofestivalidagi ğalabasi haqida SSSRda ehtiyotkorlik bilan xabar berilgan. «Izvestiya»da sarlavhasiz va suratsiz qisqa xabarda na rejissyor, na ssenariy muallifi tilga olingan.

«Letyat juravli» Kann kinofestivalining boş mukofotini olgan yagona sovet töliq metrajli filmi bölib qoldi.

Festivalda filmning nomi frantsuzçaga «Quand passent les cigognes» (sözma-söz «Leylaklar uçib ötganda») deb tarjima qilindi, çunki «juravl» (grue, jargonda «fohişa» maʼnosida ham) va «uçmoq» (voler, şuningdek «öğirlamoq» maʼnosini ham beradi) sözlarining sözma-söz tarjimasi «fohişalar öğirlaydi» degan ikkinçi maʼnoni berar edi.

Boş mukofot «Oltin palma şoxi» — «Barça badiiy tarkibiy qismlarining birligi va yuqori sifati uçun hamda gumanizm uçun» XI Xalqaro Kann kinofestivalida (1958);

Frantsiya oliy texnik komissiyasining birinçi mukofoti (operator Sergey Urusevskiy) XI Xalqaro Kann kinofestivalida (1958);

«Apelsin daraxti» mukofoti, u festivalning «eng kamtar va jozibali aktrisasi»ga beriladi — aktrisa Tatyana Samoylova (Fransuaz Arnul bilan birga) XI Xalqaro Kann kinofestivalida (1958);

Boş rolni ijro etgani uçun maxsus diplom — (aktrisa Tatyana Samoylova) XI Xalqaro Kann kinofestivalida (1958);

Badiiy filmlar bölimi böyiça faxriy yorliq I Xalqaro Vankuver kinofestivalida (1958);

XI Xalqaro Lokarno kinofestivalining faxriy diplomi (1958);

Polşa kino tanqidçilari bölimining «Sirena» mukofoti eng yaxşi xorijiy film sifatida Polşa Xalq Respublikasi ekranlarida (1958);

I Butunittifoq kinofestivalining Moskvadagi maxsus mukofoti (1958);

Frantsuz kinotomoşabinlarining «Ğalaba» mukofoti (1959) — aktrisa Tatyana Samoylova;

Eng yaxşi film uçun BAFTA mukofotiga nomzodlik (1959);

Eng yaxşi xorijiy aktrisa uçun BAFTA mukofotiga nomzodlik (Tatyana Samoylova, 1959);

I Xalqaro festival filmlari körigining diplomi, Mexiko (Meksika, 1958) — «olijanob Vatanga muhabbat ğoyasini ğayrioddiy va çuqur hissiy şaklda gavdalantirgani, yoş qahramonlarning romantik tuyğularini yuqori rejissyorlik va operatorlik mahorati bilan ifodalagan sheʼriy hikoya uçun»;

IX Xalqaro mehnatkaşlar kinofestivalining diplomi (Çexoslovakiya, 1958);

Frantsiya kinematografiya akademiyasining «Kristall yulduz» mukofoti — aktrisa Tatyana Samoylova (1961).

Frantsuz prokatida, film Kann kinofestivalidan oldin ham tarqatilgan edi, sovet surati katta kassa muvaffaqiyatiga erişdi. Filmning huquqlarini prodyuser Ignats Morgenstern sotib oldi — u Fransua Truffoning qaynotasi edi. Aynan Truffo prodyuserga filmni Frantsiyada prokat qiliş bilan şuğullanişni maslahat bergan. Morgenstern filmni birinçi marta 1958-yil 21-aprelda bölib ötgan oldindan namoyişda kördi, 3-mayda esa uni Truffo bilan birga qayta tomoşa qildi va Truffo qaynotasini filmga huquq sotib olişga köndirdi. Bu bitim film prokat huquqlarining past narxi va frantsuz tomoşabinlari orasidagi muvaffaqiyati hisobga olinsa, prodyuser uçun juda foydali böldi. Filmning namoyişi 1958-yil iyun oyida boşlandi va katta kassa muvaffaqiyatiga erişdi. Bu esa Morgensternga Truffoning «Tört yuz zarba» filmini moliyalaştiriş uçun zarur mablağ berdi va uni işontirdi. Bu film «Yangi tölqin» va frantsuz kinematografiyasi uçun belgilovçi asar böldi.

AQŞda film 1958-yilda çeklangan prokatda namoyiş etildi va amerikalik kino tanqidçilari tomonidan yil eng yaxşi xorijiy filmlaridan biri deb topildi.

Klod Leluş önlab yillar ötsa ham bu sovet şedevrini muntazam ravişda qayta tomoşa qilişini eʼtirof etgan: «U heç narsasi bilan eskirmagan, hamon ajoyib. Men Rossiyadan bundan gözal film körmaganman. Öylaymanki, umuman olganda, bundan yaxşiroq film körmaganman. Bu kino emas, möjiza. Garçi SSSRda dahiylar köp bölgan…» Avtobiografiyasida u özining «kino panteoni»ga bir neçta filmni kiritadi, unda sovet filmi bilan birga Orson Uelsning «Citizen Kane» va Abel Gansning «Napoleon» kabi jahon kinematografining durdonalari ham bor.

Film premyerasidan bir neça yil ötib, Tatyana Samoylova GDRga bordi, u yerda unga ğayrioddiy yozuvli soat sovğa qilişdi: «Nihoyat, sovet ekranida niqob emas, yuz köramiz, hozir esa bu eng muhimi».

Tatyana Samoylova haykali

2018-yilda Moskvadagi Novodeviçiy qabristonida «Letyat juravli» filmida boş ayol rolini ijro etgan Tatyana Samoylova qabriga yodgorlik örnatildi. Muallif — haykaltaroşlar Boris Matveyev (dizayn loyihasi) va Zurab Tsereteli (bronzadan yasalgan byust, stela detallari).

Yoruğ, silliqlangan toşdan yasalgan stela aktrisa byustli ustunining çap tomonida va orqasida joylaşgan bölib, juravl qanotining obrazli tasviridir; uning yuqori qismida baland osmonda uçayotgan bronzadan quyilgan juravllar kesik barelef şaklida joylaştirilgan.

Aleksey Batalov haykali

2019-yil 22-oktabrda A. V. Batalov qabrida bronza yodgorlik oçildi. Kompozitsiya granit postamentda turgan, filmning boş qahramoni rolidagi aktyorning töliq böyli haykali va uni osmonga olib ketayotgan juravllardan iborat. Yodgorlik muallifi haykaltaroş Aleksandr Nozdrin.