The Day the Earth Stood Still

Voqea 1950-yillar Amerikasida, Sovuq uruş avjida rivojlanadi. Hukumat vakillari fuqarolarga NLO aniqlangani haqida xabar beradi: u Yer yuziga soatiga 4000 milya tezlikda yaqinlaşmoqda. Vaşington markazidagi bir skverga soat 15:47 da musofirlarning kosmik kemasi qönadi, hayratga tuşgan aholi qörquvdan tarqalib ketadi. Ikki soat davom etgan keskin kutişdan söng kemadan yengil kosmik kostyum kiygan, yumaloq yopiq dubulğali baland böyli, ozğin odam çiqadi (Michael Rennie). U nomaʼlum buyumni olganda, harbiylardan biri asabiga yenga olmay pistoletdan öq uzadi. Musofir yelkasidan yaralanadi, asbob esa sinadi. Kosmik kemadan odamsimon ulkan robot (Lock Martin) çiqadi va közlaridan çiqadigan nur quroli yordamida qöniş joyidagi harbiy texnika va askarlarning qurollarini yöq qiladi, biroq odamlarga zarar yetkazmaydi. Yaralangan musofir robotga öt oçişni töxtatişni buyuradi va yoniga kelgan harbiylarga tuşuntiradi: ularni qörqitgan buyum prezidentga ramziy sovğa bölgan — kosmosdagi hayot şakllarini namoyiş qiliş uçun möljallangan qurilma.

Yer mehmonining ismi Klaatu; taşqi körinişi bilan yerliklardan farq qilmaydi va ingliz tilida gapiradi. Robotning ismi esa Gort. Kasalxonada Klaatu AQŞ prezidentining vakili mister Harli bilan uçraşib, öz missiyasi haqida xabar beradi: ular beş yer oyi davomida 250 000 000 inson milyasini bosib ötişgan, Yer xalqlarining barçasiga ogohlantiriş beriş uçun, ularning rasmiy vakillari bir joyda töplanişi kerak. Harli «Sovuq uruş» şaroitida bunga erişib bölmasligini aytadi, ammo Klaatu öz fikridan qaytmaydi, çunki xalqaro munosabatlar va odamlarning janjallari uni qiziqtirmaydi. Klaatu kasalxonada tuzalib borar ekan, reportyorlar va harbiylar qotib qolgan Gortni hamda kemani kuzatadi; Gort heç narsa bilan teşib bölmaydigan materialdan yasalgan.

Mister Harli Klaatuga yirik davlatlar hukumatlarining uning taklifiga munosabatini aks ettirgan gazetalarni olib keladi: barçasi yiğiliş örni böyiça qatʼiy va bir-birini inkor etuvçi talablar qöyadi — kimdir Moskvani, kimdir Vaşingtonni talab qiladi. Tuzalib ketgan musofir öz missiyasini bajariş uçun harakat erkinligi berilişini talab qiladi, ammo buning örniga Harli musofirni izolyatsiya qilişni buyuradi. Natijada Klaatu palatadan qoçadi va Yer tsivilizatsiyasini «içkaridan» örganişga harakat qiladi: oddiy odam, janob Karpenter nomi bilan qatʼiy kostyum kiyib, qölida çamadon bilan, missis Krokett pansionatiga ijaraçi bölib joylaşadi; qöşnida oddiy amerikalik oila yaşaydi — beva Helen Benson (Patricia Neal) va uning öğli Bobbi (Billy Gray). Missis Krokett yangi kelgan odamning Yangi Angliya aksentini payqaydi. Hukumat uni qidiriş uçun barça çoralarni köradi, televideniyeda yuzi yopiq musofirning fotosuratini namoyiş etadi. Şu orada Klaatu pansionat aholisining stol atrofidagi yoqimsiz suhbatlarini eşitib, öz vazifasining haqiqiy murakkabligini tuşuna boşlaydi. Helenning sevgilisi Tom Stivens (Hugh Marlowe) keladi; Klaatu ularning yöqligida Bobbiga qaraşni öz zimmasiga oladi. Klaatu va Bobbi otasi uruşda halok bölgan Arlington milliy qabristonini ziyorat qilişadi. Klaatu u yerda uruş heç qaçon bölmagan, deb aytadi. Bobbi Klaatu vatanida tölov sifatida işlatiladigan olmoslarni hayrat bilan köradi va ulardan ikkitasini ikki dollarga almaştiradi. AQŞdagi eng muhim odam kim, deb söralganda, Bobbi professor Jacob Barnhardt ni tilga oladi. Keyin ular kosmik kemani körişga borişadi; Klaatu u haqda gapirib beradi, ammo tinglayotgan tomoşabinlar faqat kulib qöyişadi. Klaatu reportyorga aytadi: odamlar avvalo vaziyatni kuçaytirayotgan öz odamlaridan qörqişi kerak, musofirdan emas. Bobbi Klaatuni Barnhardtnikiga olib boradi, lekin olim uyda bölmaydi. Musofir uyga kirib, professorning hisob-kitoblaridagi kamçiliklarni tuzatadi. Olimning xotinidan uning keçgaça qaytmasligini bilib olgaç, Klaatu öz manzilini yozib qoldiradi va tuzatilgan formulani öçirmaslikni maslahat beradi.

Pansionatga federal agent Bredi keladi. Tom Stivens Helendan qöl söraydi, ammo Helen öylab körişga qaror qiladi. Kapitan Klaatuni professor Barnhardtga olib boradi; u özini oşkor qiladi va olimni öz qobiliyatlariga işontiradi — uç jism masalasini yeçib beradi. Klaatu olimga kosmik tsivilizatsiyalar ittifoqi yerliklardan kelayotgan xavfdan xavotirda ekanini aytadi: yerliklar yadro qurolini yaratgan va kosmosga çiqişga intilmoqda. U Barnhardtga ittifoq Yerni halokatli deb hisoblaşini va zarur bölsa, sayyorani parçalaşgaça boradigan eng qattiq çoralarni körişini tuşuntiradi. Ammo asosiy umid yerliklarning soğlom aqliga boğlangan — qurollaniş poygasining halokatliligini ular özlari anglaşlari kerak. Olim Klaatuga missiyasida yordam berişga rozi böladi: olimlar va madaniyat arboblari bilan uçraşuv uyuştiradi, lekin işontiriş uçun «namoyiş» ötkazişni taklif qiladi — avariyaga olib kelmaydigan va odamlarga zarar yetkazmaydigan joylarda elektr energiyasini öçiriş. Klaatu namoyişni indinga tuşda ötkazişga rozi böladi.

Ertasi kuni Klaatu kemaga keladi va Gortga Morze alifbosi bilan fonarik yordamida buyruq beradi; robot «jonlanadi», ikki askar tomon harakatlanadi va ularni huşidan ketkazadi. Klaatu panelga ovozli buyruqlar beradi. Buni yaşirinça kuzatib yurgan Bobbi hayratda qoladi. Musofirning kemaga kirganini körib, Bobbi uyga yugurib boradi va kattalarga janob Karpenter aslida musofir ekanini aytadi, ammo unga işonişmaydi. Ijaraçining xonasida olmos topgan Stivens Karpenterni öğrilikda gumon qiladi. Helen öğlining nam poyabzalini payqaydi; Bobbi yuqoriga çiqib ketayotib, skverdagi öt nam bölganini aytadi. Ertasi kuni Klaatu Helenni işxonasida körib, u bilan uçraşuvni söraydi. Şu vaqtda Tom olmosni lombardda tekşiradi. Ikkalasi liftga kirişganda, soat 12:00 da tösatdan elektr öçadi. Butun dunyo elektrsiz qoladi, odamlar hayajonga tuşadi. AQŞ harbiy kengaşi vaziyatni muhokama qiladi, prezident harbiy holat eʼlon qiladi. Zargar Stivensga bunday toza olmosni Yerda qazib olişmasligini aytadi. Elektr öçgan yarim soat davomida Klaatu Helenga hamma narsani aytib beradi; Helen esa Tom ham Bobbining sözlarini eşitganini aytadi. Harakatga kelgan Gort öta mustahkam plastikdan yasalgan konteynerga solinadi; kengaş musofirni tirik oliş şart emasligiga qaror qiladi. Şahar yopiladi, musofirni ovlaş eʼlon qilinadi. Tom kotibasi Margaret ga Pentagon bilan boğlanişni topşiradi. Helen şuhrat orttirişni xohlagan sevgilisidan musofir haqida xabar bermaslikni söraydi, ammo u tinglamay general Katlerga qönğiroq qiladi. Helen buning javobida nikohni bekor qiladi. General «Beyker» rejasi böyiça harakat qilişni buyuradi. Stivens bu haqda hokimiyatga xabar beradi. Helen Klaatuni ogohlantirişga ulguradi, ular taksida kemaga yöl olişadi. Pansionatga harbiy texnika yiğila boşlaydi. Yölda maşina ortidan taʼqib boşlanadi. Klaatu Helendan söraydi: agar unga biror narsa bölsa, Gortga yetib borib, odamlarni öldirmasligi uçun unga «Klaatu barada nikto» kodli iborasini aytsin.

Gort konteynerdan çiqib, ikki askarni zararsizlantiradi. Qörqib ketgan Helen unga tomon kelayotgan robotga kodli iborani aytadi. Gort uni ehtiyotkorlik bilan kemaga olib boradi va Klaatuning jasadini qidirib ketadi. Robot devorda teşik oçib, jasadni kemaga olib keladi. Köp ötmay, Gort uni kelajakda muddatsiz tiriltirgan — hayotni uzaytiradigan maşina yordamida — Klaatu kemadan çiqadi va atrofiga yiğilgan fan va din vakillariga murojaat qilib, ularning orqali butun insoniyatga nutq sözlaydi. U aytadiki, uning tuğilgan tsivilizatsiyasi tinçlik va totuvlikda yaşaydi, çunki ularni yengilmas va çeksiz qudratli robot-politsiyaçilar nazorat qiladi — ulardan biri Gortdir; ularning barçasi agressiyaning eng kiçik belgisida ham qurol sifatida tan olinadigan narsalarni yöq qiliş uçun dasturlaştirilgan. Şu tufayli Klaatu tsivilizatsiyasi qurolsiz va armiyasiz, özaro tuşuniş va hurmat içida yaşaşni örgangan. Söng u aytadiki, kosmik ittifoq faqat kuzatuvçi sifatida ish olib boradi va Yer tsivilizatsiyasi oldidagi muammolarni faqat yerliklar hal qila oladi, ammo ularning içki ziddiyatlari sayyora çegarasidan çiqsa, robotlar Yerni yöq qiladi. Nutqini sukut saqlab tinglagan tomoşabinlarga sözlab bölgaç, Klaatu Gort bilan birga kemaga qaytadi va uçib ketadi.