The Fog

Adrienne Barbeau — Stevie Wayne

Jamie Lee Curtis — Elizabeth Solley

Tom Atkins — Nick Castle

Janet Leigh — Cathy Williams

Nancy Kyes — Sandy Fadel

Hal Holbrook — Ruhoniy Malone

Ty Mitchell — Andy Wayne

Charles Cyphers — Dan ÖBannon

George Flower — Tommy Wallace

James Canning — Dick Baxter

John F. Goff — Al Williams

Darwin Joston — doktor Phibes

Regina Waldon — Mrs. Kobritz

John Houseman — Mr. Maçen

Rob Bottin — kapitan Blake

John Carpenter — xizmatçi Bennett (titrlarda körsatilmagan)

Carpenterning ğoyasiga 1958-yilgi britaniyalik fantastik horror «The Trollenberg Terror» filmi taʼsir qilgan. Unda Şveysariya toğ kurortida yaşovçilarga tumandan hujum qilgan musofirlar haqida hikoya qilinadi. Şaharni bosib kelayotgan tuman obrazi Stonehengeʼga taşrif taassurotlari asosida yaratilgan: rejissyorning esida tuman bilan qoplangan vodiy manzarasi qolgan edi.

«The Fog» AVCO Embassy Pictures kompaniyasi iştirokida suratga olingan ikki filmning birinçisi böldi (ikkinçisi — «Escape from New York»). Suratga oliş 1979-yil aprelidan mayigaça davom etdi. Pavilon sahnalari Hollywooddagi «Raleigh Studios» studiyasida olingan. Natura sahnalari Kaliforniyaning bir neça şahrida, jumladan Point Reyes, Bolinas, Inverness hamda Sierra Madre şahridagi Ascension çerkovida olingan. Rejissyor birinçi variantdan norozi bölib, köplab epizodlarni qayta suratga oldi, qayta ovozlaştirdi va qayta montaj qildi. Umuman olganda, filmning taxminan uçdan bir qismi qayta işlangan. Jumladan, prolog qöşildi, unda Maçen familiyali personaj (u horror janrining maşhur yozuvçisi Arthur Maçen şarafiga şunday nomlangan) bolalarga «Elizabeth Dane» falokati haqidagi afsonani aytib beradi.

Yakuniy byudjet 1,1 million dollar bölgan bölsa-da, AVCO Embassy kompaniyasi faqat reklamaga 3 milliondan ortiq dollar sarflagan. Reklama telekörsatuv va radioroliklar, bosma posterlar hamda filmi namoyiş etiladigan ayrim kinoteatrlar foyesiga tuman generatorlarini örnatişni öz içiga olgan (bir donasi 350 funt sterling). Şuningdek, 600 nusxa film tayyorlaş uçun mablağ sarflangan, ulardan 540 tasi AQŞning kinoteatrlariga yuborilgan. Dastlab filmni 1979-yil Rojdestvosida namoyiş etiş rejalaştirilgan edi, lekin AVCO Embassy kompaniyasi prezidenti Bob Rehm boşqa filmlar kam böladigan va böş zallar köp böladigan 1980-yil fevralgaça kutişga qaror qildi.

Filmning asosiy mavzulari — qasos va ötmişdagi, ataylab yaşirilgan voqealarning yuzaga çiqişi. Colliderʼdan William Fisçer syujetni «öz asosini nişonlaşga tayyorlanayotgan, lekin bu asosi dahşatli jinoyat bilan xiralaşgan tipik amerika şaharçasi» haqidagi hikoya sifatida tavsiflaydi. Ruhoniy Malone dahşatli haqiqatni bilib olib, uni hokim Cathy Williamsga yetkazganda, u qöl siltab, bu hikoya bayramga qanday taʼsir qilişi mumkinligini öylab ham körmaydi. «Bu juda uzoq vaqt oldin bölgan, — deb fikr yuritadi u, — endi bunga nima qiliş mumkin?» Va u haq: ötmişni özgartirib bölmaydi, maʼlum masofadan keyin esa uni tuzatib ham bölmaydi.

Yozuvçi Peter Hutçings qayd etişiça, filmda bu motivlar mavjud bölsa-da, Carpenter «bunday hikoyaning ijtimoiy oqibatlarini örganişdan köra, şum atmosfera yaratişga köproq qiziqqan».

Ekranga çiqqandan keyin «The Fog» tanqidçilardan noaniq şarhlar oldi. New York Daily Newsʼdan Ernest Leogrande unga tört yulduzdan ikkitasini qöydi, aktyorlar öyinini maqtadi, lekin «Carpenter, körinib turibdiki, arvohlar haqidagi hikoyalarga mahliyo, lekin, şekilli, samaradorlik uçun syujetdan voz keçişga tayyor» deb yozdi. Los Angeles Timesʼdan Kevin Thomas ham aktyorlik öyinini yuqori baholadi va filmni «dahşatli va maʼnosiz (lekin foydali) „Halloween“dan ança taʼsirliroq va qoniqarliroq, nafis va qörqinçli supernatural triller» deb maqtadi.

The New York Timesʼdan Vincent Canby filmning vizual tarkibini yuqori baholadi, lekin umuman olganda uni «Halloween»dan past deb hisobladi va uni «arvohlar haqidagi qiziqarli hikoya ham, ilmiy fantastika ham emas, garçi ikkala janrning elementlarini erkin özlaştirsa-da... «Halloween»dan farqli ölaroq, töğridan-töğri dahşat va puxta öylangan suspens namunasi bölgan holda, «The Fog» tasodifiy çekinişlardan iborat» deb atadi. «Bu yerda şunçalik köp syujet çiziqlari borki, ularni uzib-uzib körsatiş talab qilinadi va heç bir sahna munosib kulminatsiyaga olib kelolmaydi». 1980-yildagi şarhida Roger Ebert filmga tört yulduzdan ikkitasini qöydi va şunday yozdi: «Film did taʼmda va ğayrat bilan suratga olingan, lekin unga yaxşiroq yovuz qahramon kerak. Bu eng yaxşi film emas, lekin Carpenter uçun katta umidlar uyğotadi». Şu tariqa Leonard Maltin filmga 4 balldan 2,5 ball qöydi va uni «yaxşi rejissyorlik qilingan, lekin oldindan maʼlum bölgan arvohlar haqidagi hikoya» deb atadi.

Ekranga çiqqanidan keyingi yillarda «The Fog» kultga aylandi va Carpenterning özi fikriça, «kiçik horror klassikasi» hisoblana boşladi. Şu bilan birga u bu filmni özining sevimli filmi emasligini ham aytgan — qayta suratga oliş va işlab çiqariş sifatining pastligi sababli. Şu sabablarga köra u 2005-yilgi remeykka rozi bölgan.

2010-yillarning boşida Time Out horror janrida işlagan 100 dan ortiq muallif, rejissyor, aktyor va tanqidçilar orasida sörov ötkazib, ular qaysi qörqinçli filmlarni eng yaxşi deb hisoblaşini aniqladi. «The Fog» ularning eng yaxşi 100 ta filmi röyxatida 77-örinni egalladi.

«Tuman kuni» — filmga bağişlangan norasmiy bayram 2020-yilda paydo bölgan. U 21-aprelda nişonlanadi, bu kunda filmdagi voqealar asosan sodir böladi.

1980 — Avoriaz kinofestivali — «Tanqidçilar mukofoti»

1981 — film «Saturn» mukofotiga «Eng yaxşi maxsus effektlar» va «Eng yaxşi qörqinçli film» nominatsiyalarida tavsiya etilgan. Birinçi nominatsiyada «Star Wars: Episode V — The Empire Strikes Back» ğolib bölgan, ikkinçisida — «The Howling».

Filmdan ilhomlanib, 1988-yilda çiqqan Death det-metal guruhining Leprosy albomining sarlavha kompozitsiyasi yozilgan.

The Vision Bleak metal guruhi 2004-yilgi debyut albomi The Deathşip Has a New Captainʼga «Elizabeth Dane» qöşiğini kiritgan va instrumental versiyaga Maçenning olov atrofidagi arvoh haqidagi hikoyasini reçitativ sifatida qöşgan.

«Elizabeth Dane» kemasi «Vampire: The Masquerade — Bloodlines» öyinida uçraydi.

2005-yilda rejissyor Rupert Wainwright boşçiligida filmning katta byudjetli remeyki — «The Fog» çiqdi.