The Garage

«Garaj» — sovet satirik traged-komediyasi bölib, 1979-yilda rejissyor Eldar Ryazanov tomonidan «Mosfilm» kinostudiyasida suratga olingan.

Voqea 1970-yillar oxirida SSSRda, öylab topilgan «Atrof-muhitdagi hayvonlarni muhofaza qiliş ITI» (NIIOOS) zoologiya muzeyi binosida röy beradi. Filmning syujeti — «Fauna» garaj-quriliş kooperativi aʼzolarining yiğilişi (kooperativ bu institut xodimlari tomonidan taşkil etilgan).

Boşqaruv aʼzolari:

rais, veterinar Valentin Sidorin

institut direktor örinbosari Lidiya Anikeyeva

buxgalter Alla Petrovna

yangi boş rejaga köra, garajlar qurilişining bir qismi avtomagistral bilan kesişişini, şu sababli garajlar sonini qisqartiriş zarurligini eʼlon qiladi. Yiğilişda törtta «ortiqça» odamni aniqlaş kerak. Ammo aslida tanlov yöq: boşqaruv tayyorlagan röyxat Anikeyevaning taʼkidlaşiça, barça idoralarda allaqaçon maʼqullangan. Yiğilişga faqat uni tasdiqlaş taklif etiladi.

Qolişi kerak bölganlar çiqarilişi kerak bölganlardan ança köp, va agar bölmasa, «röyxat böyiça» ovoz beriş tez va muammosiz ötardi. Ammo zarar körgan tört kişining faol qarşiligi buni töxtatadi:

laborant Semyon Xvostov, şamollaş natijasida ovozini yöqotgan (zararlangan muhr Borya uçun dori beriş maqsadida muzli hovuzga sakraşiga töğri kelgan);

texnik Vitaliy Fetisov, garaj uçun «Vatanini sotgan», yaʼni özining tuğilgan qişloğidagi uyini sotgan;

institutdan nafaqaga çiqqan sobiq xodim Aleksandr Yakubov;

ilmiy xodim Yevgeniya Guskovning xotini, yiğilişda uzrli sabab bilan qatnaşa olmagan.

Kooperativ aʼzolaridan biri, kiçik ilmiy xodim Yelena Malayeva çiqarilişi kerak bölganlar tomoniga ötadi. U boşqaruvning adolatsiz harakat qilganini, eng himoyasiz tört kişini tanlaganini aytadi. Uning fikriça, adolat yuzasidan har bir aʼzoning masalasini körib çiqib, qurilişga eng kam hissa qöşgan kişi çiqarilişi kerak. Aʼzolar bu masalaga befarq, boşqaruv esa hatto Malayevaga söz berişni ham istamaydi. Ammo maʼlum böladiki, yiğiliş iştirokçilaridan biri kiriş eşigini qulflab, kalitni yaşirib qöygan, endi xonadan çiqib bölmaydi, tarixiy binoning eşigini buzişga esa direktor örinbosari Anikeyeva yöl qöymaydi. Malayeva kalitni özi yaşirganini aytadi, şuning uçun boşqaruv kalitni qaytarib olmoqçi bölsa, unga söz berişga majbur böladi. Uzoq davom etgan yiğilişdan ğazablangan iştirokçilar, majburan yiğilişni davom ettirib, uni tinglaşga rozi bölişadi.

Malayeva, ehtimol, özi ham anglamagan holda, röy bergan voqea axloqiy-etik jihatlaridan xavotirlanib, boşqaruvning temir-beton pozitsiyasida formal-huquqiy nuqtai nazardan yagona zaif tomonni topadi. Odatda hamma tanigan kamtarin pensioner Yakubov, aslida uruş qahramoni, Berlingaça yetib borgan sobiq front razvedçisi, ikkita «Şon» ordeni sohibi ekani maʼlum böladi. Partiya va hukumatning rasmiy siyosati boşqaruvga heç qanday imkon qoldirmaydi: Yakubovning har qanday şikoyatiga darhol yöl beriladi va faxriy kişining xafa qiluvçilariga, yumşoq qilib aytganda, oson bölmaydi.

Yakubov darhol tiklanadi, ammo endi boşqaruv tuzgan röyxatda böş örin paydo böladi, uni töldiriş, yangi «omadsiz» nomzodni aniqlaş zarur. Kooperativ yiğilişi allaqaçon davom etayotgan va bu masalani faol muhokama qilayotgani uçun, boşqaruv uni aʼzolardan yaşirin holda hal qilişning iloji yöq.

Boşqaruv faoliyatini tekşiriş natijasida noxuş faktlar oşkor böladi. Maʼlum böladiki, institut xodimi bölmagan, ammo bir vaqtlar umumiy yiğilişda aʼzolikka qabul qilingan kişilardan taşqari, kooperativ aʼzolari orasida quyidagilar ham bor ekan:

«Gosteleradio» orkestrining tromboncisi,

nafaqadagi polkovnik (garajlardan uzoqda bölmagan uyda yaşaydi),

yirik diplomat (garajlardan uzoqda bölmagan uyda yaşaydi),

bu kontekstda eslatilmagan, ammo özi ham institut xodimi bölmagan, Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosining qizi, u ham aʼzolarning maʼqullaşi bilan bir oila uçun ikkita garaj talab qilmoqda,

şuningdek, yaşirin tarzda «blat» orqali kirganlar — pora yoki tanişlik orqali kooperativ aʼzosi bölgan kişilar:

«saxovatli va qudratli» bozor direktori Alla Kuşakova;

yuqori mansabdor Miloserdovning öğli, qurilişni «yuqoridan» qöllab-quvvatlayotgan.

Vaziyat keskinlaşadi, çunki na «blatlilar», na adolatsiz çiqarilgan uçlik öz pozitsiyalaridan voz keçmoqçi emas. Bahslaşuvda aʼzolar haqoratli sözlarga, boşqalarning şaxsiy hayoti va axloqiy fazilatlari haqida xörlovçi xulosalarga ötib ketadilar, bu borada Anikeyeva, Sidorin, Kuşakova va zoolog Karpuxin ayniqsa muvaffaqiyatli çiqadi, çunki u «köpçilik tomonida». Natijada deyarli devorma-devor janjalga yetadi, uni Sidorin katta qiyinçilik bilan, ammo jasorat bilan oldini oladi. Yiğiliş yarim tundan keyin ham çöziladi.

Oxiri, iştirokçilardan biri, hamma tomonidan hurmat qilinadigan yirik olim, professor Pavel Smirnovskiy kelişuv böyiça qurʼa taşlaşni taklif qiladi. Ammo boşqaruv bu «bizning usulimiz emas», deb eʼlon qiladi.

Tong yorişganda yiğilişga hayajonlangan Anikeyevaning eri bostirib kiradi va dahşatli xabarni aytadi — ularning maşinasi öğirlangan. Qonunga köra, maşinasi bölmagan kişi garaj kooperativi aʼzosi böla olmagani uçun, Sidorin Anikeyevaning doktorlik darajasi, institut direktor örinbosari lavozimi va barça mukofotlariga qaramay, röyxatdan çiqarilganini va xonani tark etişi kerakligini eʼlon qiladi, garçi u «bizning zaxiramizga kiritiladi» deb aytiladi. Bundan taşqari, yiğiliş ikki «blatlini» çiqarişga qaror qiladi. Miloserdovning öğli buni eng kamida yaxşi tarbiyalangan odam kabi qabul qiladi, Kuşakova esa yangi bozor-bozor haqoratlar tölqinini boşlab, barça garajlarni butunlay buzib taşlaşga erişiş niyatini bildiradi va yiğilişdan çiqib ketadi.

Şunday qilib, yiğiliş uçta garajni qisqartirişga muvaffaq böladi. Bitta, oxirgisi qoladi. Xvostovning taklifiga köra, stressdan ovozi birdan qaytib kelgan u qurʼa taşlaşga rozi böladilar. Bir xonimning katta möynali qalpoğiga qoğozdan öralgan qoğozçalar solinadi, ulardan birida xoç çizilgan. Xvostov qalpoqni qölida kötarib, yiğiliş iştirokçilarining hammasini aylanib çiqadi, ammo heç kimda xoç yöq. Xvostov dahşatga tuşib öz qoğozini çiqaradi, lekin u ham toza çiqadi, «omadsiz» xoçli qoğoz esa qalpoqda qolib ketadi — «kimdir baribir qurʼa taşlamagan». Şundagina yiğiliş iştirokçilari Haşoratlar bölimi boşliği ulkan qötos çuçelining orqasida ötirib, yiğilişning deyarli hammasini xotirjamlik bilan uxlab ötkazganini payqaşadi. Xvostov uxlayotgan odamni uyğotadi, Sidorin esa unga qalpoqdan öşa halokatli qurʼani çiqarişni taklif qiladi: «Şu qoğozni çiqaring, bizning omadli odamimiz».