The Kashmir Files

2019-yil 14-avgustda Agnihotri filmni birinçi köriniş posteri bilan eʼlon qildi va uni Hindiston Mustaqillik kuni bilan bir vaqtda, 2020-yil 15-avgustda çiqariş niyatida ekanligini bildirdi. Film mavzusi 1980-yillar oxiri va 1990-yillar boşida bölib ötgan kaşmirlik panditlarning köçişi edi. Agnihotri filmni özining «mustaqil Hindistonning aytilmagan hikoyalari» trilogiyasining ikkinçi qismi deb taʼriflab, unga «The Taşkent Files» (2019) va hali çiqmagan «The Delhi Files» filmlarini ham kiritdi. Işlab çiqariş jarayonida Agnihotri köçiş qurbonlaridan 700 dan ortiq kişini intervyu olgan va ularning hikoyalarini ikki yil davomida yozib olganini daʼvo qildi. Aktyor Anupam Xer 2019-yil dekabrida filmda boş rol ijroçisi sifatida jamoaga qöşildi.

Filmning birinçi surati 2020-yil martda bölişi kerak edi, lekin Hindistondagi COVID-19 pandemiyasi tufayli bekor qilindi va öşa yilning dekabrida Mussoorie şahrida boşlandi. Butun film 30 kun içida suratga olingan, asosan Mussoorie va Dehradunda, şuningdek, Kaşmirda, jumladan Dal köli böylarida bir haftalik suratga oliş davri bölgan. Yograj Singx 2020–2021-yillardagi hind fermerlarining norozilik namoyişlarida qilgan çiqişlari uçun 2020-yil dekabrida işlab çiqariş boşlanişidan oldin çetlatilgan, uning örniga Puneet Issar taklif qilingan. Işlab çiqariş liniyasi menejeri Sarahna işlab çiqariş jarayonida öz joniga qasd qilib vafot etgan. Işlab çiqariş 2021-yil 16-yanvarga qadar yakunlangan.

Filmni Tej Narayan Agarvol, Abhişek Agarvol, Pallavi Joşi va Vivek Agnihotri «Zee Studios», «IAmBuddha» va «Abhişek Agarwal Arts» bannerlari ostida prodyuser qilgan. Film taxminan ₹15 crore (US$1,6 million) dan ₹25 crore (US$2,6 million) gaça byudjetga suratga olingan.

Filmning musiqasi Rohit Şarma va Svapnil Bandodkar tomonidan bastalangan.

Hindistonning senzura kengaşi (CBFC) «The Kaşmir Files» filmiga faqat kattalar uçun (18 yoşdan katta) «A» sertifikatini bergan. CBFC maʼlumotlariga köra, bu «drama» janridagi badiiy film bölib, CBFC yozuvlarida film tijorat/hujjatli emasligi haqida heç qanday eslatma yöq.

Buyuk Britaniyada Britaniya kino tasnifi kengaşi (BBFC) 2022-yil 9-martda filmni «kuçli qonli zöravonlik, tahdid, jinsiy tahqirlaşning qisqa sahnasi» uçun 15 toifasi bilan kesişsiz ötkazgan.

Avstraliya senzorlari filmga 18+ reytingini bergan.

Yangi Zelandiyada senzura ruxsati bahs-munozaralarga sabab böldi. Film dastlab Yangi Zelandiya tasnif idorasi tomonidan R16 toifasini olgan. Biroq musulmon jamoasi islomofobiyani qözğatiş xavfi haqida xavotir bildirgaç, reyting R18 ga kötarilgan; Yangi Zelandiyaning boş senzori Devid Şanks «tasvirlangan zöravonlik va şafqatsizlikning xarakteri va şiddatini» taʼkidlagan va yangi yoş çeklovini Avstraliya va Hindiston bilan izçil ekanligini aytib oqlagan. Yangi Zelandiya Birinçi partiyasi yetakçisi Vinston Piters tasnif idorasini filmni uning siyosiy mazmuni uçun senzura qilişda ayblagan va boşqa siyosatçilar uni qöllab-quvvatlagan.

Singapurda film madaniyat, jamiyat va yoşlar vazirligi hamda içki işlar vazirligi bilan maslahatlaşgandan keyin senzura organi tomonidan taqiqlangan; filmning «musulmonlarni provokatsion va bir tomonlama tasvirlaşi» «ijtimoiy birdamlik va diniy totuvlikni» buziş xavfiga ega deb topilgan. Bu taqiq mamlakat dunyoviyligini himoya qilişning qatʼiy usuli sifatida taʼriflangan, Singapurni boşqaruvçi Xalq harakati partiyasi irqiy va diniy jamiyat totuvligini saqlaş uçun uzoq vaqtdan beri qöllab kelayotgan ogohlantiruvçi çoralar yönalişiga mos keladi.

Uttar-Pradeş aholisi tomonidan jamoat manfaatlari böyiça daʼvo (PIL) berilgan, unda filmni prokatga çiqarişni töxtatiş söralgan, çunki film musulmonlarni kaşmirlik panditlarning qotillari sifatida körsatişi, ularning daʼvosiga köra bir tomonlama qaraşni ifodalaşi, musulmonlar hissiyotlariga zarar yetkazişi va ularga qarşi zöravonlikka olib kelişi mumkin edi. Daʼvo Bombey Oliy sudi tomonidan rad etilgan, sababi arizaçi filmga Markaziy kino senzura kengaşi bergan sertifikatga şikoyat qilişi kerak edi. Yana bir sud daʼvosini Kaşmirdagi qözğolon paytida halok bölgan Hindiston qurolli kuçlari eskadron rahbarining beva xotini bergan. Beva xotinning daʼvosida film uning eri bilan boğliq voqealarni soxta tasvirlagani aytilgan va prokatni töxtatiş söralgan. Şunga köra, sud işlab çiquvçilarga tegişli sahnalarni körsatişni taqiqlagan. Bundan taşqari, jamoat tinçligini buziş xavfi sababli, turli sudlarda kinoseanslarni töxtatiş uçun turli arizalar berilgan.

«The Kaşmir Files» dunyo böylab kinoteatrlarda 2022-yil 26-yanvarda, Hindiston Respublika kuni bilan bir vaqtda çiqarilişi kerak edi, lekin COVID-19 ning Omikron ştammi tarqalişi tufayli keçiktirilgan. Film dastlab 2022-yil 11-martda Hindistondagi 630 dan ortiq ekranda çiqarilgan va keyinçalik 4000 ekrangaça köpaytirilgan. Film 2023-yil 19-yanvarda qayta prokatga çiqarilgan.

Film ZEE5 platformasida 2022-yil 13-maydan boşlab, hind, tamil, telugu, kannada va Hindiston imo-işora tilida tarjimasi bilan butun dunyo böylab striming uçun taqdim etilgan. Şu bilan ZEE5 Hindiston imo-işora tilida tarjima bilan tijorat Bollivud filmini çiqargan birinçi OTT platformasi böldi. Film ZEE5 uçun oçiliş dam oliş kunlarida va birinçi haftada eng köp körişlar soniga ega böldi: mos ravişda 6 million dan va 9 million dan ortiq körişlar.

Hukmron Hindistan xalq partiyasi (BJP) filmni oçiqdan-oçiq maʼqullagan va tarğib qilgan, bu kinoteatrlarda katta tomoşabinlar oqimiga sabab bölib, filmni tijorat jihatdan katta muvaffaqiyatga aylantirgan. Ittifoq vaziri Smriti Irani filmni tarğib qilişda eng faol iştirok etganlardan biri böldi. Boş vazir Narendra Modi salbiy şarhlarga javoban tanqidçilarga hujum qilgan, filmni obrösizlantiriş uçun fitna borligini daʼvo qilib, uning fikriça, film «haqiqatni oçib beradi»; u Agnihotri bilan uçraşib, uni tabriklagan, xuddi şunday Içki işlar vaziri Amit Şoh ham qilgan. BJP ning axborot va texnologiyalar bölimi, partiyaning tarğibot bölimi sifatida tanilgan, filmni tarğib qilgan va bölim rahbari odamlarni filmni tomoşa qilişga çaqirgan. Hukumatni qöllovçi ommaviy axborot vositalari ham uning tarğibotida iştirok etgan; gindutva tarafdori axborot portali «OpIndia» filmni maqtovçi bir neça maqolalar çop etgan va tanqidçilar hamda muxolifat partiyalarining niyatlarini şubha ostiga qöygan, telekanallar esa bu maqsadda bir neça körsatuv va munozaralar ötkazgan. Film çiqqandan keyin Agnihotriga Içki işlar vazirligi tomonidan Markaziy zaxira politsiyasidan «Y» toifasidagi xavfsizlik xizmati berilgan, rasmiy vakil buni direktorning xavfsizligiga tahdid haqidagi maʼlumotlarga asoslanganini aytgan.

Film bir neça BJP boşqaradigan ştatlarda — Goa, Gujarat, Haryana, Karnataka, Madhya-Pradeş, Tripura, Uttar-Pradeş, Uttarakhand, Bihar va Himaçal-Pradeşda — soliqdan ozod deb eʼlon qilingan, bir neça boş vazirlar va parlament aʼzolari esa «har kim filmni tomoşa qilsin» deb çaqiriq qilgan. Assam va Madhya-Pradeş, agar filmni tomoşa qilişni rejalaştirsa, mos ravişda davlat xodimlari va politsiya xodimlariga taʼtil bergan; Assam, Karnataka va Tripura hukumatlari filmning maxsus seanslarini ötkazgan. Bundan taşqari, muxolifat partiyalari hokimiyatda bölgan Çhattisgarh, Maharaştra va Bengaliya ştatlarida BJP qonunçilari öz ştat hukumatlarini filmni soliqdan ozod qilişga çaqirgan. Mamlakat böylab BJP qonunçilari kinoteatrlarning ekranlarini sotib olib, tomoşabinlarga filmni bepul tomoşa qiliş imkonini bergan.

«Rotten Tomatoes» şarhlar yiğuvçi saytida 5 ta tanqidçi şarhlarining 40 foizi ijobiy.

«Deccan Herald» gazetasining Jagadiş Angadi filmga 5 dan 4 yulduz qöygan va maqtovlarini ayamagan: Agnihotrining çiziqli bölmagan syujet va kuçli dialoglardan foydalanişi, raşk qilsa böladigan fon tadqiqoti hamda aktyorlarning kuçli ijrosi «intensiv tomoşa»ni taʼminlagan. «Zee News» uçun yozgan Aditi Şarma filmga 5 dan 3,5 yulduz qöygan va «Şikastlangan jonlarga ovoz beriş» deb yozgan, film haqiqiy voqealarga asoslangan va kaşmirlik pandit nuqtai nazaridan hikoya qilingan; kaşmirlik panditlarning ahvoli barça iflosligi va qonli manzaralari bilan körsatilgan. «The Quint» uçun şarh yozgan Stuti Gosh filmga 5 dan 3,5 yulduz qöygan va filmning kaşmirlik panditlar uçun majburiy dalil keltirganini hamda ularning «hanuzgaça hal etilmagan yaralarini» topganini aytgan, lekin köproq nozik yondaşuv istagan; ayniqsa kinematografiya (ayniqsa rang palitrasi), Anupam Xerning aktyorlik mahorati va realistik tasvirlar maqtovga sazovor bölgan.

«Pinkvilla» uçun Avinaş Lohana filmga 5 dan 3 yulduz qöygan, aktyorlar ijrosini — ayniqsa Xerning ijrosini — va sahna ortidagi tadqiqotni maqtagan, lekin balans yöqligini tanqid qilgan. «The Free Press Journal»dan Rohit Bhatnagar ssenariy va alohida ijrolarni şoşilinç va samarasiz deb topgan, şuning uçun filmda heç qanday iz qoldira olmagan; biroq u filmga bağişlangan kuç-ğayratni tahsin qilib, unga 5 dan 2,5 yulduz qöygan.

«The Indian Express» uçun şarh yozgan Şubhra Gupta filmga 5 dan 1,5 yulduz qöygan, filmni nozik yondaşuvga beparvo bölgani uçun tanqid qilgan va uni hukmron partiya bilan hamohang tarğibot deb taʼriflagan, u panditlarning «içki qaʼrdagi ğazabini» qözğatişga qaratilgan. Lekin u filmning «köçirilgan panditlarning ğamiga» kirib borganini ham aytgan va Xerning ijrosini maqtagan. «The New Indian Express»dan Şilajit Mitra filmni 5 dan 1 yulduz bilan qoralagan va Agnihotrini «jamoaviy ğoya» xizmatida barça nozik jihatlarni çetga surib, kaşmirlik panditlarning azoblarini ekspluatatsiya qilganlikda ayblagan. «Rolling Stone India» uçun şarh yozgan Suparna Şarma filmni 5 dan 1 yulduz bilan qoralagan: «na kinematografik, na tarixiy», Agnihotri şunçaki kaşmirlik panditlar fojiasini hozirgi ijtimoiy-siyosiy muhitga moslaştiriş uçun qurol qilişga urinadi. Nozik yondaşuv va kontekstga befarq, qon-qon bölgan va oçiq öng qanot kun tartibini ilgari suradigan film, hatto yaxşi tuzilgan tarğibot ham emas.

«Film Companion» uçun şarh yozgan Rahul Desai filmni aniqlik, mahorat va mantiqqa ega bölmagan «fantaziya-revizionistik» tirada deb topgan, unda har bir musulmon nasroniy, har bir hindu esa yahudiy sifatida tasvirlangan; işonçsiz ssenariy va zaif personajlar bilan bu film köçirilgan qurbonlarga haqiqiy hamdardlik körsatiş örniga faqat mamlakatdagi hindu millatçilik kayfiyatiga moslaşişga intilgan tarğibot bölgan. «The Wire» uçun şarh yozgan Tanul Takur juda keskin: film — «monoton», «harakatsiz» va «obyektiv jihatdan zaif ssenariy»ga ega — alternativ olamda örnatilgan va WhatsApp orqali yiğilgan xabarlar töplamiga öxşaydi, hindu köpçilik davlati va ayniqsa Narendra Modi xizmatida; Agnihotri tomoşabinlarni faktlar bilan jalb qilib, ularni buzib, millatçilaştirgan va hozirgi hukumatni tanqid qiladiganlarni nişonga olgan. «Newslaundry» uçun şarh yozgan Asim Ali ham filmni tanqid qilgan va uni Kaşmirda heç bir musulmon hindularni taʼqiblaşdan boşqa maqsadga ega emasligi haqidagi hindu millatçi dunyoqaraşni tarqatiş uçun kaşmirlik panditlarning azoblaridan foydalangan deb topgan.

«The Outlook Magazine» uçun yozgan Aşutoş Bharadvaj film köçiriş böyiça musulmonlarning daʼvolari va xotiralariga nisbatan çuqur befarq ekanini qayd etgan; u Hindistonning hindu köpçilik davlatiga aylanişi dalilini ifodalagan. «The Hindu» uçun şarh yozgan Anuj Kumar filmni «ayrim faktlar, ayrim yarim haqiqatlar va köp buzilişlar»dan taşkil topgan deb taʼriflagan, uning qattiq intensiv vizualizatsiyalari va qiziqarli ijrolari esa musulmonlarga qarşi nafrat qözğatişga qaratilgan.

«To Kill a Democracy: Indiaʼs Passage to Despotism» kitobining hammuallifi Debasiş Roy Çoudxuri filmni Hindistonning «zulmat tomon tuşişi»ning yorqin belgisi deb topgan; Agnihotri panditlarga haqiqiy xotirjamlik beriş örniga musulmonlarga, dunyoviy partiyalarga va liberal ommaviy axborot vositalariga nisbatan nafrat olovini yoqib, hindu supremasistik maqsadni közlagan. Kaşmirlik pandit olimasi Nitaşa Kaul «The News Minute» uçun şarh yozib, bu asarni Kaşmir siyosatining murakkab masalalarini hozirgi Hindistondagi gindutva tuzumiga moslaştirilgan bir tomonlama axloqiy hikoyaga aylantirgan jamoaviy va erkaklar hukmronligiga asoslangan tarğibot deb hisoblagan; Agnihotri pandit azoblarini barça kaşmirlik musulmonlarni varvar bosqinçilar sifatida körsatiş uçun özlaştirgan va ularni heç qanday hamjihatlikka munosib emas deb körsatgan. 1990-yillarda Kaşmirni yoritgan kam sonli jurnalistlardan biri bölgan (Newstrack tarkibida) Alpana Kişore filmni faktlar töplamidan iborat, lekin kontekstsiz tarzda boğlangan deb topgan; Agnihotri hatto bölinişning boşqa tomonini körsatişni ham öylamagan va öng qanot kun tartibini ilgari surişda bemalol harakat qilgan.

Film 2022-yil noyabrida Goada ötkazilgan 53-chi Hindistonning xalqaro kino festivaliga taqdim etilgan. Hind «Panorama» bölimida namoyiş etiş uçun tanlangan film heç qanday mukofot ololmagan va hakamlar hayʼatining salbiy munosabatiga sabab bölgan.

Boş hakam Nadav Lapid taqdimotlarni baholaş yakunida söz bilan çiqib, filmni keskin tanqid qilgan: u «vulgar tarğibot» va «nomaqbul [taqdimot]» bölib, hakamlar hayʼati aʼzolarini hayratga solgan, dedi. Keyingi intervyularda Lapid öz fikrida qatʼiy turgan va filmning har bir daqiqasini kino tanqidi böyiça kinematografik tarğibot namunasi sifatida işlatiş mumkinligini taʼkidlagan. Kaşmirlik hindularning köçişini inkor qilişda ayblagan öng hindu kuçlarining qarşiliklariga duç kelgan Lapid film fojiaga teng emasligini taʼkidlagan. Bir neça kun ötib, Lapidning hamkasb hakamlari — Paskal Şavans, Jinko Gotoh, Sudipto Sen va Xavier Anxulo Barturen — Lapidning kuzatuvlarini qöllab-quvvatladi; ayniqsa Şavans musulmonlarning yagona va karikatura qilingan tasviri filmning niyatlarini oşkor qilganini taʼkidlagan.

Panditlar orasida munosabat aralaş bölgan: baʼzilari filmni ruhiy tozalaniş tajribasi deb bilgan, boşqalari esa tanqid qilgan. Köçiriş paytida Srinagardan qoçgan jurnalist Rahul Pandita, filmni panditlar tomoşa qilganda bu «hissiy katarsis»ga öxşagan, dedi. Yangi Zelandiyaga köçib kelgan kaşmirlik hindu muhojiri «Stuff» naşriga film köçirişning yaxşi aksi ekanini aytgan va musulmonlarni nizoning boşqa tomonini tuşuniş uçun uni tomoşa qilişga çaqirgan. Kaşmirlik pandit kuraşi qömitasi (KPSS) rahbari Sanjay Tikoo filmni notöğri tasvirlari uçun tanqid qilgan va bu film kaşmirlik panditlarni Kaşmir vodiysida özini xavfsiz his qilmaslikka majbur qilayotganini qöşimça qilgan.