The Key That Should Not Be Handed On

Ssenariy muallifi: Georgiy Polonskiy

Rejissyor-postanovşik: Dinara Asanova

Boş operatorlar: Yuriy Veksler, Dmitriy Dolinin

Boş rassom: Vladimir Svetozarov

Kompozitor: Yevgeniy Krylatov

Tovuş operatori: Konstantin Paşkov

Kartina direktori: Yuriy Gubanov

«Kök vagon» qöşiği (musiqasi V. Şainskiy, sözlari E. Uspenskiy).

«Keling, xitob qilaylik» qöşiği (musiqasi va sözlari B. Okudjava).

1977 — Rigadagi XI Butunittifoq kinofestivali:

«Eng yaxşi kinorejissyorlik uçun» mukofoti — Dinara Asanovaga

«Erkak rolini eng yaxşi ijro etgani uçun» mukofoti — Aleksey Petrenkoga

LKYI MK mukofoti

Bolalar tomoşabinlar hakamlar hayʼatining kino jamoasiga mukofoti

1977 — Moskvadagi X Xalqaro kinofestivali: bolalar filmlari tanlovi hakamlar hayʼatining maxsus mukofoti

1977 — Leninçi Komsomol mukofotlari rejissyor Dinara Asanova va aktrisa Yelena Proklovaga

1978 — VI Xalqaro Koşalin uçraşuvlari (Polşa): «Kahrabo» mukofoti eng yaxşi ssenariy uçun Georgiy Polonskiyga

1978 — Belgraddagi (Yugoslaviya) VIII «Fest» jahon eng yaxşi filmlari xalqaro kinofestivali: «Kekec» faxriy diplomi

1978 — Jiffonidagi (Italiya) VIII bolalar xalqaro kinofestivali: maxsus diplom

Retrospektivalar

2006 — Parijdagi Rossiya kinosi haftaligi: Regards de Russie, Parij (Fransiya)

2008 — «Arlequin» kinoteatridagi rus kinosi, Parij (Fransiya)

2008 — «Olov ruhi» xalqaro kinematografik debyutlar festivali, Xanty-Mansiysk (Rossiya)

Marina Levtova uçun bu kinodagi birinçi rol edi. U Dinara Asanovaning «Quşning boşi oğrimaydi» filmida suratga tuşgan Tsiplakovaning sinfdoşi edi. Asanova yangi kartina uçun bolalarni izlay boşlaganda, Tsiplakova unga özining töqqizinçi sinfi suratini körsatdi. Asanovaga darhol ikki kişi — öğil bola va qiz bola yoqib qoldi. Ana şu qiz Levtova edi.

Marina Maksimovna rolini Asanova Yekaterina Vasilyevaga bermoqçi edi, lekin uni badiiy kengaş tasdiqlamadi. Şuningdek, sinovlarda Yevgeniya Xanayeva, Marina Neyolova, Lyudmila Gurçenko ham qatnaşdi.

Kirill Alekseyeviç Marina Maksimovnadan pedagogika kitoblarini örganişda yordam berişni söraganda, u avvalo Yanuş Korçakning «Bolalarni qanday seviş kerak» kitobini öqişni taklif qiladi.

Sayrda Marina Maksimovna öquvçilarga Çiyo-ni haykusini öqib beradi:

Ariq ustida butun kun

Çigirtka ovlaydi, ovlaydi

Öz soyasini

Puşkin bulvarida, Moyka daryosi böyidagi Puşkin uyi yonidagi epizod şoir ölimining 139-yilligi kuni bölib ötadi; u dastlab ssenariyda yöq edi, uni Asanova qöşgan. Puşkin haykali oldida şoirga bağişlangan sheʼrlarni öqişadi: Bulat Okudjava «Aleksandr Sergeyeviçga yaxşi…», David Samoylov «Boldin kuzi», Mixail Dudin «Yer yuzining ğalayonlari doirasida…», Bella Axmadulina «Daça romani».

«Yoş kinematograf» töplamida (1979) kinotanqidçi A. V. Karaganov film «tomoşabinlar va tanqidçilar tomonidan eʼtirof etildi» deb taʼkidlagan. Kinorejissyor va pedagog I. V. Talankin «nafis qurilgan mizansenlarni, masalan, şamlar yonida tuğilgan kun va ovozli „avlodlarga xat“ epizodlarini» qayd etgan.

«Kino sanʼati» jurnalida kinotanqidçi T. Mamaladze yozgan: «„Boşqaga beriş huquqisiz kalit“ filmi mualliflari qahramonlariga baho bermaydi, ular harakatni lentadan taşqariga çiqarib, hayot oqimiga olib çiqadi». U şuningdek «aktyor tanlovining xatosizligini» ham qayd etgan.

Yelena Proklovaning roli juda yuqori baholangan. Kinotanqidçi Natalya Zelenko şunday deb yozgan: «Aktrisaga, ongli ravişda yoki tasodifan, qahramonining axloqiy izlanişi qanday olib borilayotgani baribir şekilli — u bu isteʼdodli, yorqin ayolning baxt huquqini himoya qiladi».

Tomoşabinlar uning qiliqlarini gohida oqlaydi, gohida qoralaydi, lekin aktyorlik tadqiqotining «juda murakkab, qarama-qarşi xarakterning psixologik çuqurligi» hammaga — şubhasiz tan olingan.

Filmning rejissyori, direktor Kirill Alekseyeviç obrazi, A. Petrenko ijro etgan rol kutilmaganda şunday ahamiyat kasb etganini tan oldi. Uning sözlariga köra, aktyor «kutilgan mazmundan yuqori kötarildi». Kinotanqidçi Ye. Gromov kimyo öqituvçisi Emma Pavlovnaning «kutilmagan» roli haqida yozgan: u «öz doktrinerligi va torligi bilan yoqimsiz» va Marina Maksimovna sinfidagi akseleratlar bilan umumiy til topa olmaydi, bu esa nizoni keltirib çiqaradi.

Ye. Gromov «Boşqaga beriş huquqisiz kalit»ni maktab filmlari orasida ajratib körsatgan: «Bu nafaqat haqiqatan qiziqarli film, balki 70-yillar yoşlar kinematografining maʼlum modeli hamdir». Şu bilan birga u filmni «özining şubhasiz afzalliklari va baʼzi xatolari, kamçiliklari bilan körsatkiç» deb hisoblagan. «Faqat qobiliyatli öquvçilarga yönaltirilgan isteʼdodli öqituvçi Marina Maksimovna, — deb taʼkidlagan Ye. Gromov, — ularda istamasdan bölsa-da, takabburlikni tarbiyalaydi, özi ham bundan xoli emas». Tanqidçi aniqlaşiça, «tanqidçilar va tomoşabinlar beixtiyor savol beradi: isteʼdodsiz odamlarni qayerga qöyiş kerak» va «gözal Marina Maksimovna oddiy Leningrad sinfini qanday qilib Tsarskoye Seloning litseyiga öxşaş narsaga aylantira oldi?»

Natalya Zelenkodan farqli ölaroq, Yevgeniy Gromov Marina Maksimovnaning maksimalizmini, «maktabda faqat isteʼdodli, xudo belgilagan odamlar işlaşi kerak» degan işonçini qabul qilib bölmas deb hisoblagan. U A. Petrenko ijro etgan maktab direktori rolini işonarli deb atagan, u «boşqa nuqtai nazarga ötadi». Şu bilan birga tanqidçi «tomoşabin, ayniqsa yoş tomoşabin, direktorning pedagogik va axloqiy haqligini tuşunib, qabul qilgan-qilmaganiga» şubha bildirgan. U şuningdek öqituvçilar obrazlari öquvçilarnikidan qiziqroq çiqqanini («ular haqida gapiriş va bahslaşiş mumkin») taʼkidlagan: «Bolalar bir xil ruhda berilgan, ular, aslida, bir xil yaxşi».

L. Arkus filmni juda tanqidiy baholagan:

Boşqaça fikrda «Rus kinosining Nuh kemasi» töplami tuzuvçilari (2012) bölgan. Ular kartinani «maktab filmi» janrining eng yorqin namunalaridan biri deb ataşgan. Uşbu filmning retsenzenti O. Jук filmni «mening avlodim hayotidan olingan hikoya» deb atagan. U yozişiça, bu avlod vakillari turliça bölgan, jumladan romantiklar, idealistlar, maksimalistlar va intellektuallar ham bölgan.