The King and I

Siam, 1862-yil. Bir paroxodda Bangkokka yoş beva ayol Anna Leonowens öğli Luis bilan keladi. U Siam qiroli Mongkutning bolalariga öqituvçi böliş taklifiga rozi bölgan, buning evaziga saroyga tutaş ğiştli uy va oyiga 20 funt olişi kelişilgan. Uni mamlakat boş vaziri, qirolning öng qöli Kralahome kutib oladi. Qisqa bahsdan söng ular qirol saroyiga yöl oladi. Qabulxonaga kirgan Anna Birma şahzodasining elçisi Lun Tha qirolga sovğa qilib yoş gözal Tuptimni olib kelganini köradi. Şundan söng Kralahome unga qabul tugaganini va ketiş vaqti bölganini aytadi. Lekin qahramon itoat qilişni xohlamaydi va Mongkutning ortidan yuguradi. Mongkut u bilan tanişgaç, uni saroyning ayollar qismiga olib boradi. U yerda qirol Annani öz xotinlariga taniştiradi va boş xotini Tiang bilan taniştiradi. Qirolning nutqida uning saroyda yaşaşi haqida gap ketganini eşitgan qahramon ğazablanadi va bergan vaʼdasini, yaʼni alohida uy berilişini talab qiladi. Uning sözlariga qaramay, Mongkut köplab farzandlarini çaqirtirib, ularni öqituvçisiga taniştiradi. Bolalar qahramonni örab olganda, u quvonib, vaqtinça saroyda yaşaşga rozi böladi.

Anna sandiqlarini oçayotganda uning xonasiga qirolning xotinlari keladi va bирма kelib­­ligi Tuptim bilan suhbatda uning elçi Lun Tha bilan özaro sevişganini bilib oladi. Darsda öqituvçi eski, sodda dunyo xaritasini yiğiştirib, markazida ulkan Siam tasvirlangan xaritani olib, bolalarga yangi, qoidalarga muvofiq tuzilgan xaritani körsatadi. U öquvçilarga qor nima ekanini, suv muz bölganda uning ustida yuriş mumkinligini aytib beradi. Ammo bolalar unga ham, yangi xaritaga ham işonmaydi. Xaritada ularning mamlakati kiçik doğ dek körinadi, şuning uçun ular itoatsizlik qila boşlaydi. Biroq qirol kirişi bilan intizom darhol tiklanadi. Qirol yangi xotini Tuptim qölida nima kitob borligini söraganida, u bu «Tom amakining kulbasi» ekanini bilib oladi. Bu kitobni amerikalik ayol yozgan bölib, unda qullik va uning bekor qilinişi haqida hikoya qilinadi. Yoş şahzoda, taxt vorisi Çulalongkorn eşitganlaridan qiziqib, öqituvçisidan qullikni bekor qiliş zarurligi haqida savol beradi. Ammo uning javobi otasiga ham, boş vazir Kralahomega ham yoqmaydi. Kralahome bunday ğoyalar şahzodaning kuçli va irodali rahbar bölib, mamlakatni qutqara olişiga tösqinlik qilişidan xavotirda.

Keçasi Annani qirolning şaxsiy xonalariga olib kelişadi. U yerda Bibliya haqidagi bahsdan söng monarx unga Avraam Linkolnga xat yozdiradi. Xatda Siam armiyasi uçun va keyinçalik köpaytiriş maqsadida erkak fillar yuborilişi aytiladi. Ertalab Kralahome qirolga xabar beradi: baʼzi mamlakatlar uni boşqaruvga layoqatsiz varvar sifatida Buyuk Britaniya oldida körsatmoqçi. Boş vazirning fikriça, bu Ğarbning muqarrar tajovuzini keltirib çiqaradi. Mongkut Annaning darsiga keladi, u qirolga vatanini eslatadi. Ammo qirol qatʼiy turadi va qahramon Siamni tark etişini eʼlon qiladi. Ammo jönaşdan oldingi keçasi Tiang uning xonasiga kelib, qirolning oldiga borişni söraydi va mamlakat protektorat ostiga tuşiş xavfi borligini aytadi. Anna tufayli qirol vaziyatdan çiqiş yölini topadi. Varvar emasligini isbotlaş zarurligini tuşunib, Mongkut Yevropa uslubida, eng yaxşi tarzda taşkil etiladigan, musiqa va tomoşalar bilan ötadigan keçki ziyofat berişga rozi böladi. Ziyofatga Bangkokning eng munosib kişilari, eng muhimi, elçi John Hay va uning hamrohi Edward Ramsay taklif etiladi. Ramsay Annaga taniş bölib çiqadi. Qirol öqituvçidan xotinlariga kiyim tikib berişni va ularni töğri odobga örgatişni talab qiladi. Anna esa unga tomoşa körsatişga ruxsat berişni taklif qiladi, çunki Tuptim «Tom amakining kulbasi» asosida pyesa yozgan.

Ziyofat kuni keladi. Lun Tha xizmatçi qiyofasida saroyga kirib oladi. Qirol elçi va uning hamrohini taniştiradi, Ramsay esa Annani tanib qoladi. Uzoq vaqtdan beri qahramonni sevib yurgan Ramsay uni qolişga undaydi, lekin rad javobini oladi. Ularning raqsini qirol töxtatadi. U Annani qölidan uşlab, ovqatlaniş zaliga yöl oladi. Biroz vaqt ötgaç, elçi Siam qiroli şarafiga qadah kötaradi. Mamnun bölgan qirol mehmonlarga ularga «Tom amakining kulbasi»ning siyomça versiyasi körsatilişini aytadi. Tomoşa tugagaç, hayratga tuşgan mehmonlar muallifni çaqirişganda, Tuptim ğoyib bölgani maʼlum böladi.

Ziyofatdan keyin Anna qirolning zalida uni ruhlantiradi va mehmonlarda ziyofat qoldirgan yaxşi taassurot haqida gapiradi. Mongkut minnatdorçilik belgisi sifatida unga uzuk sovğa qiladi va undan Yevropa raqslarini örgatişni söraydi. Anna qirolga polka raqsini örgatayotganda, Kralahome yugurib kirib, Tuptimning qölga tuşganini, lekin sevgilisi Lun Tha qölga tuşmaganini aytadi. Qiz zalga olib kelinadi. Mongkut uni qamçi bilan özi jazolamoqçi böladi. Anna esa qirolning mehribonligiga murojaat qilib, hamma kuçi bilan yolvoradi. Qirolni töxtatib bölmasligini körgan qahramon uni varvar deb ataydi. Bu monarxning ğazabini yanada oşiradi. U qamçini kötarib, lekin uni urişga özini majbur qila olmay, qoçib ketadi. Tuptim Lun Tha daryoda halok bölganini biladi. Anna uzukni Kralahomega qaytarib beradi va jönab ketişini aytadi.

Kemaga çiqiş arafasida uning xonasiga Tiang va Çulalongkorn kiradi. Eng katta xotin qirolning oğir kasal ekanini, u şu vaqtgaça kasalligini yaşirib, şifokorlarning körsatmalariga quloq solmay, özini butunlay mamlakatni qutqariş işiga bağişlaganini aytadi. Qahramonga Mongkutning özini notöğri tutgani uçun keçirim sörab yozgan xati topşiriladi. Yiğlab yuborgan Anna qirolning xonasiga boradi. U qirolni xotinlari örtasida töşakda yotgan holda topadi. Mongkut unga uzukni qaytarib beradi va uni qabul qilib, jönab ketmaslikni söraydi. Anna rozi bölib, öğli Luisni paroxoddan narsalarni olib kelişga yuboradi. Qirol Çulalongkornni çaqirib, u qanday farmon çiqarişni xohlaşini söraydi. Yoş şahzoda boşqa narsalar qatorida, kimgadir taʼzim qilib yerga yotiş kabi xorlovçi odatni bekor qilişni istaşini aytadi. Bolaning nutqi davomida qirol vafot etadi.