«The Letter» (ingl. The Letter) — 1940-yilda suratga olingan amerikalik qora-oq badiiy film, detektiv melodrama. Rejissyori Uilyam Uayler. Boş rollarda Bette Davis, Herbert Marshall va James Stevenson iştirok etadi. Film Somerset Maugham ning şu nomli pyesasi asosida yaratilgan, detektiv nuarning klassikasi hisoblanadi.
Film «Oskar» mukofotiga yetti nominatsiya böyiça tanlangan: «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi rejissyorlik» (Uilyam Uayler), «Eng yaxşi ayol roli» (Bette Davis), «Eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli» (James Stevenson), «Eng yaxşi operatorlik ishi» (Tony Gaudio), «Eng yaxşi musiqa» (Max Steiner) va «Eng yaxşi montaj» (Warren Low), lekin ulardan birortasida ham ğolib bölmagan.
1Rollarda
Bette Davis, Herbert Marshall, James Stephenson
William Wylerrejissyor
Bette DavisaktyorHMHerbert MarshallaktyorJSJames Stephensonaktyor
Gale SondergaardaktyorCKCecil KellawayaktyorFIFrieda InescortaktyorEIElizabeth InglisaktyorVSVictor Sen YungaktyorHKHoward Kochssenariy muallifi
Max Steinerkompozitor2Syujet
Oy yoruğida Britaniya Malayya koloniyasida kauçuk plantatsiyasi boşqaruvçisi Robert Crosbyning xotini Leslie…
Oy yoruğida Britaniya Malayya koloniyasida kauçuk plantatsiyasi boşqaruvçisi Robert Crosbyning xotini Leslie öz uyining ostonasida, yaqin atrofdagi barakalardan kelgan köplab işçilarning köz öngida, mahalliy Yevropa jamoasining hurmatli aʼzosi Jeff Hammondga revolverdan öq uzadi. Şundan söng u katta xotirjamlik bilan işçilardan biriga politsiyani va şu keça yaqin atrofdagi plantatsiyada işlayotgan eriga xabar yuborişni topşiradi. Robert, Britaniya politsiyasining okrug inspektori va advokat Howard Joyce yetib kelişadi. Leslie his-hayajon bilan xotirjamlik örtasida tebranib, Jeffni nima uçun öldirganini batafsil aytadi: u ikkisining eski, ammo unçalik yaqin bölmagan tanişi bölgan Jeff uni jinsiy zöravonlik bilan bezovta qilgan. Eng katta bosiqlik va hamdardlik bilan uni tergov tugagunça Singapurdagi qamoqxonaga joylaştirişadi. Joyceʼdan taşqari hammasi unga işonadi va ayolning öz şarafini himoya qiliş uçun şunday qilişga majbur bölganiga şubha qilmaydi.
Advokatning şubhalari kuçayadi, qaçonki uning kotibi Ong Chi Seng öldirilgan kuni Hammond olgan xatning nusxasini körsatadi. Muallif sifatida Leslie körsatilgan. Matnda keçqurun erning plantatsiyada bölişi va uyning butunlay böş bölişi aniq aytilgan. Seng taʼkidlaşiça, asl nusxa öldirilgan erkakning bevasi, sirli osiyolik ayolda saqlanmoqda va himoya çiziğini saqlab qolişning yagona yöli — Seng vositaçiligida xatni katta pul evaziga sotib oliş, bunda miss Crosbyning şaxsan iştiroki şart. Joyce Leslieʼdan tuşuntiriş talab qilişga majbur böladi va u xatning mavjudligini inkor eta olmaydi. Vaziyatning butun axloqsizligini anglagan advokat, şunga qaramay, kasbiy burçidan çekinmaydi va xotinini qutqariş ishi uçun Robert Crosbydan moliyaviy yordam oladi, biroq xatning haqiqiy mazmunini ham, tölanadigan pulning miqdorini ham (deyarli boşqaruvçining butun boyligiga teng) oşkor qilmaydi.
Seng dösti Chang Hiʼning dökonida Joyce va Leslie bilan miss Hammond örtasidagi vaʼda qilingan uçraşuvni taşkil qiladi. Xat bilan boğliq vaziyat ikki ayol tomonidan deyarli jim, lekin şunga qaramay kam bölmagan keskinlik bilan hal etiladi. Sud majlisi şu sababli osonroq ötadi, bunda advokat yakuniy nutq paytida faqat öz vijdoni bilan kuraşişga majbur böladi. Ammo uning burçi bajarilgan, miss Crosby ğalaba bilan oqlanadi.
Sudʼdan keyingi umumiy suhbatda Robert Howard va Leslieʼga xotinining tinçligi uçun uni Sumatraga olib ketiş niyatida ekanini ilhom bilan aytadi. U yerda unga öz plantatsiyasini sotib olişning juda foydali taklifi tuşgan. Bu bitim Crosbydan katta mablağ sarflaşni talab qiladi, şuning uçun Joycega boşqaruvçining közini oçişdan boşqa çora qolmaydi: u allaqaçon unutilgan xatni sotib oliş uning uçun juda qimmatga tuşgan. Özgargan yuz bilan Robert ğazablanib öşa maşhur xatni körsatişni talab qiladi, uni öqib bölgaç esa Leslie nihoyat özini tutolmay qoladi va erkaklar oldida özining sovuqqonlik bilan qilgan qotilligini tan oladi. Sababi şundaki, uning uzoq yillik sevgilisi Hammond boşqa ayolga, hozir uning turmuş örtoğiga, butunlay sovuqlaşgan edi. Larzaga tuşgan Crosby yugurib çiqib ketadi, lekin advokat Leslieʼga eri uni keçirişini başorat qiladi.
Işning muvaffaqiyatli yakuniga bağişlangan qabulga tayyorgarlik paytida Leslie öz xonasining taşqi eşigi ostida kimdir taşlab ketgan xanjarni topadi. Bu xanjarni u birinçi marta Chang Hiʼnikida körgan edi. Ziyofat davomida er-xotin örtasida jiddiy yakkama-yakka suhbat bölib ötadi. Joycening sözlarini tasdiqlab, Crosby xotiniga aytadi: agar uning qalbida unga nisbatan muhabbat hali ham qolgan bölsa, u sevgisi uçun uni keçirişga tayyor. Leslie dastlab buni tasdiqlaydi, lekin keyin uning xotirjamligi yana uni tark etadi:
Yolğiz qolgan, böşab qolgan Leslie eşik ostidagi xanjarni eslaydi, lekin u yerda heç narsa yöq edi. U oy nuri bilan tölgan boğga çiqadi va darvoza oldida miss Hammond hamda birinçi sahnadagi osiyolik işçi bilan töqnaşadi. U Leslieʼni uşlaydi, bevа esa öşa xanjar bilan uni piçoqlaydi va yana bir oğiz söz aytmaydi. Filmning yakuniy sahnasida osmondagi bulutlar tarqaladi va töliq oyning yoruğligi devor ostida yotgan Leslie jasadini yoritadi. Uyda esa hamon şovqinli bayram davom etmoqda…
3Yaratilişi
Film işlab çiqilişining dastlabki bosqiçidayoq prodyuser sifatida David Selznick, yaʼni Selznick…
Film işlab çiqilişining dastlabki bosqiçidayoq prodyuser sifatida David Selznick, yaʼni Selznick International Pictures kinokompaniyasi rahbari körsatilgan edi. 1939-yil iyunda studiya kelgusi tasvirning ssenariysini BBFC ga yubordi. Tadqiqotçilar taʼkidlaşiça, Selznick zöravonlik sahnalari tufayli BBFC filmga qoniqarsiz reyting berişini özi ham tuşunardi. Selznick prodyuserlik lavozimini 1940-yil boşida tark etdi. Sababi BBFC bilan uzoq davom etgan nizo böldi. Köp ötmay filmni Warner Bros. kompaniyasi öz zimmasiga oldi.
Rejissyor Uilyam Uayler va aktrisa Bette Davis 1938-yildan, yaʼni «Jezebel» filmi ekranga çiqqan vaqtdan beri birga işlaşgan. Şunga qaramay, suratga oliş jarayonida ular örtasida jiddiy töqnaşuvlar bölib ötdi. Masalan, filmning oxiriga yaqin Robert va Leslie örtasidagi suhbat sahnasini suratga olişda Uayler va Davis voqeaning tabiiyligini qanday aks ettiriş kerakligi haqida kelişa olmadilar. Davis keyinçalik şunday degan edi:
Nihoyat, filmni suratga olib bölgaç, Uayler yana bir muammoga — senzuraga duç keldi. Öşa davr senzorlari oxirida qotil jazosiz qoladigan lentani prokatga çiqarişga ruxsat bermasdi. Uayler boşqa yölni tanladi — yakuniy sahnani özgartirdi, unda öldirilgan erkakning bevasi Leslieʼdan qasos oladi, uni guvohlarsiz yöq qiladi. Senzorlar mamnun bölişdi va film kinoteatrlar ekranlariga çiqdi.
4Tanqid
Uilyam Uaylerning kuçli rejissyorlik ishi, Bette Davis, Herbert Marshall, James Stevenson, Victor Sen Yung va…
Uilyam Uaylerning kuçli rejissyorlik ishi, Bette Davis, Herbert Marshall, James Stevenson, Victor Sen Yung va Gale Sondergaardning taʼsirli aktyorlik öyini, şuningdek Howard Koçning puxta ssenariysi filmni darhol detektiv nuarning klassikasiga aylantirdi. Film dunyo kinotanqidçilarining köpçiligi tomonidan ijobiy qabul qilindi. Bette Davisning aktyorlik ishi aktrisaning karerasidagi eng yaxşilaridan biri sifatida köp marta eʼtirof etilgan, nomdor kinotanqidçi Gary Carey esa «The Letter» Uayler va Davisning eng yaxşi filmi ekanini hatto aytgan.
«Maughamning pyesasining ikkinçi va eng yaxşi ekranlaştirilişi: Uaylerning ajoyib rejissyorligi, Gaudioning uyğun operatorlik ishi va Bette Davisning (ajablanarli darajada bosiq) aktyorligi, Herbert Marshall va ayniqsa James Stevensonning mukammal öyini» — Emanuel Levy, emanuellevy.com
«Agar Bette Davis bu filmning yulduzi ekanligiga biror şubha bölsa, u Uilyam Uaylerning har bir kadrda aktrisani ehtiyotkorlik bilan suratga olişi ostida tarqaladi» — Matt Bailey, notcoming.com
«Birinçi darajali kino» — Dennis Schwartz, Ozus' World Movie Reviews
5Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Письмо (фильм, 1940)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.